Antik dönemde Batı Anadolu peraiaları
Western Anatolian peraias in antiquity
- Tez No: 1012370
- Danışmanlar: PROF. DR. ELİF KOPARAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arkeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Antik çağda peraia kavramı, adalar ile karşılarındaki anakara toprakları arasında kurulan çok katmanlı siyasi, ekonomik ve mekânsal egemenlik ilişkilerini ifade etmektedir. Ancak, peraia tek tip ve standart bir toprak hakimiyeti modeli değil; her ada devletinin coğrafi koşulları, stratejik öncelikleri ve ekonomik ihtiyaçları doğrultusunda zaman içerisinde şekillenen idari bir yapılanmadır. Bu çalışma, peraia kavramının tarihsel gelişimini mercek altına alınarak; Thasos, Samothrake, Tenedos, Mytilene, Khios ve Samos adalarının anakara üzerindeki yapılanmalarını karşılaştırmalı bir yaklaşımla değerlendirmektedir. Söz konusu değerlendirme; antik yazılı kaynaklar, güncel arkeolojik veriler ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı mekânsal analizlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, sadece bir peraia yapılanmasının hangi dinamiklerle kurulduğunu değil, Kos adası örneği üzerinden, coğrafi yakınlığa rağmen neden kalıcı bir anakara örgütlenmesinin oluşamadığı sorusuna da açıklama getirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, peraia politikalarının adalar kıyı şeritleri, hinterland ve deniz yolları arasında köprü görevi gören dinamik ağlar oluşturduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, incelenen örnekler arasında önemli yapısal farklılıklar bulunduğu da ortaya çıkmıştır. Bazı ada devletlerinde tarımsal üretim, madencilik ve hammadde kaynaklarının yönetimi gibi ekonomik unsurlar belirleyici olurken, diğerlerinde stratejik boğazların, deniz ulaşım ağlarının ve kıyı trafiğinin denetlenmesi ön plana çıkmıştır. Bu durum, ada devletlerinin anakara üzerindeki varlıklarının ortak bir model üzerinden açıklanamayacağını göstermektedir. Nitekim Thasos'ta ekonomik ve ticari motivasyonlar öne çıkarken, Tenedos'ta boğaz kontrolü ve deniz geçişlerinin denetlenmesi belirleyici olmuş; Khios'ta ulaşım ağlarının ve hareketliliğin kontrolü, Samos'ta ise kıyı ve deniz hâkimiyetine dayalı daha sınırlı ancak yoğun bir örgütlenme modeli gelişmiştir. CBS tabanlı mekânsal analizler, incelenen her ada örneğinin anakara üzerindeki örgütlenmesinin kendine özgü özellikler taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu durum, peraianın homojen bir idari modelden ziyade, denizaşırı toprakların yönetimi ve kontrolüne yönelik esnek ve değişken bir organizasyon biçimi olduğunu göstermektedir. Antik yazılı kaynakların, arkeolojik bulguların ve mekânsal analizlerin birlikte değerlendirilmesi, Ege dünyasındaki ada ile anakara çok boyutlu yapısını daha iyi anlamaya imkân sağlamaktadır. Bu bağlamda çalışma boyunca incelenen peraia kavramı, antik bölgesel örgütlenmeleri, mekânsal denetim stratejilerini ve ekonomik yapıları incelemeye olanak tanıyan önemli bir kavramsal ve metodolojik bir çerçeve sunmaktadır
Özet (Çeviri)
In antiquity, the concept of peraia refers to the multi-layered political, economic, and spatial relations of sovereignty established between an island and the mainland territories across from it. However, peraia does not represent a uniform or standardized model of territorial sovereignty for the islands; rather, it is an administrative structure that evolved according to the geographical conditions, strategic priorities, and economic needs of each island state. This study examines the historical development of the concept of peraia and analyzes the policies of the islands of Thasos, Samothrace, Tenedos, Mytilene, Chios, and Samos—which functioned as extensions of the mainland—through a comprehensive approach. This analysis was conducted by synthesizing ancient written sources, current archaeological data, and spatial analyses based on Geographic Information Systems (GIS). The study not only examines the dynamics behind the establishment of a an island's peraia settlement but also, using the example of the island of Kos, explores why a permanent peraia system could not be established on the mainland despite the favorable geographical proximity, and presents various analyses. This study indicates that peraia policies create dynamic networks that serve as bridges between islands, coastal zones, hinterlands, and sea routes. In this context, while economic motivations such as agricultural production, mining, and the management of raw material resources have taken center stage in some island states, the control of critical sea passages, strategic straits, coastal logistics, and control of maritime traffic along the coast has been the most significant factor in others. GIS-based spatial analyses demonstrate that each island case studied exhibits structural differences on its mainland. This situation demonstrates that the presence of island states on the mainland cannot be explained by a single model. Indeed, while economic and commercial motivations were prominent in Thassos, control of the strait and the regulation of maritime passages were decisive in Tenedos; in Chios, a model focused on controlling transportation networks and mobility emerged, whereas in Samos, a more limited yet intensive organizational model based on coastal and maritime dominance developed. The integration of ancient written sources, archaeological findings, and computer-based spatial analyses enables a more comprehensive understanding of island–mainland relationships in the Aegean World. In this context, the concept of peraia can be regarded as an important conceptual and methodological framework that allows for the analysis of regional organizations, spatial control strategies, and economic structures shaped by island–mainland relationships in antiquity.
Benzer Tezler
- Antik dönemde batı anadolu'da özel ve resmi yapılarda su kullanımı
Water usage in private and public buildings in western anatolia in ancient time
MURAT KARAGÖZ
- Batı Anadolu antik yerleşimlerinde kentsel mekan kurgusu araştırması
The Settling down the city building principles of the western Anatolia ancient settlements
MİNE TANAÇ
- Antik çağda Batı Anadolu yerleşimlerinde üretim alanları ve kent dokusuyla ilişkisi
Production areas and their relationship with urban fabric in Western Anatolia in ancient times
AYŞE BAYKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
ArkeolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELİF KOPARAL
- Yazıtlar ve antik kaynaklar ışığında Batı Anadolu'da entelektüeller
Intellectuals in Western Asia Minor in the light of the inscriptions and ancient sources
PINAR ÖZLEM AYTAÇLAR
- Batı Anadolu antik çağ yerleşimlerinde agoraların rolü ve kentlerin fiziksel gelişimine etkisi
The fuction of“agora”and its influence on physical urban development in the ancient era settlements in the Western Anatolia
AÇALYA KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Peyzaj MimarlığıEge ÜniversitesiMühendislik Bilimleri Bölümü
DOÇ. DR. ŞERİF HEPCAN