Dı̇yarbakır Zı̇ya Gökalp Yazma Eser Kütüphanesi'nde korunan yazmalardaki ebruların incelenmesi ve sanatsal üretimler
An analysis of the ebru artwork in manuscripts preserved at the Diyarbakır Ziya Gökalp Manuscript Library and artistic productions
- Tez No: 1016753
- Danışmanlar: DOÇ. MUHAMMET BİLGEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Ebru sanatı, Yazma eserler, Marbling art, Manuscripts
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ebru, geçmişten günümüze kadar uzanan, büyük emek ve ustalık gerektiren, farklı malzemelerle icra edilen geleneksel Türk kâğıt süsleme sanatlarından biri olarak ifade edilmektedir. Kökeninin Orta Asya'ya dayandığı ve zaman içerisinde Osmanlı coğrafyasına yayılarak gelişim gösterdiği kabul edilmektedir. Farklı dönem ve coğrafyalarda gelişim süreci geçiren ebru sanatına ait erken dönem örnekleri günümüzde kütüphane, müze ve özel koleksiyonlarda muhafaza edilmektedir. Türk ebru sanatının tarihsel birikimiyle korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara doğru biçimde aktarılması kültürel mirasın sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. Yazma eserler ise geçmişten günümüze ulaşarak tarihî, kültürel ve sanatsal açıdan önemli bilgiler sunan değerli miras unsurları arasında yer almaktadır. Bu eserler, sahip oldukları içerik ve estetik özellikler sayesinde araştırmacılara önemli veriler sağlamakta ve kültürel birikimin gelecek nesillere aktarılmasında önemli bir rol üstlenmektedir. Bu düşünceden hareketle Diyarbakır ilinde bulunan Ziya Gökalp Yazma Eser kütüphane envanterine kayıtlı toplam 3.773 yazma eser ile bölgenin en önemli yazma eser koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapmaktadır. Kütüphanede yer alan ve bu araştırmanın kapsamını oluşturan 416 ebrulu yazma eser arasından seçilen 100 eser incelenmiş; söz konusu örneklerde yer alan ebrular renk, çeşit ve teknik özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda Ebru sanatının yazma eserlerde hem estetik bir süsleme unsuru hem de koruyucu bir yüzey niteliği taşıdığı anlaşılmaktadır. Yazma eserlerde en yaygın olarak battal ebru türünün kullanıldığı belirlenmiş; bunun yanı sıra gelgit, taraklı, şal, kumlu-kılçıklı, hatip, dalgalı ve çiçekli ebru çeşitlerine de rastlanmıştır. Ebruların çoğunlukla cilt kapaklarının dış yüzeylerinde kullanıldığı, bazı örneklerde ise iç kapaklarda ve mıklep bölümlerinde de tercih edildiği tespit edilmiştir. Bu doğrultuda çalışmada, kütüphanede bulunan yazma eserlerdeki ebru örneklerinin kayıt altına alınması, literatüre kazandırılması ve araştırmacılar için kaynak oluşturulması amaçlanmıştır. Belirlenen amaç kapsamında eserler yerinde incelenmiş ve elde edilen bulgular tez çalışması çerçevesinde değerlendirilerek sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
Ebru is described as one of the traditional Turkish paper-decorating arts, a craft that spans from the past to the present, requiring great effort and skill, and executed using various materials. It is generally accepted that its origins lie in Central Asia and that it spread and developed over time throughout the Ottoman Empire. Early examples of ebru art, which has evolved over different periods and across various regions, are currently preserved in libraries, museums, and private collections. Preserving, sustaining, and accurately passing on the historical legacy of Turkish ebru art to future generations is of great importance for the sustainability of our cultural heritage. Manuscripts, having survived from the past to the present, are among the valuable elements of our heritage that provide important insights from historical, cultural, and artistic perspectives. These works provide researchers with valuable insights through their content and aesthetic qualities, and play a significant role in transmitting cultural heritage to future generations. With this in mind, the Ziya Gökalp Manuscript Library in Diyarbakır Province houses one of the region's most significant manuscript collections, with a total of 3,773 manuscripts registered in its inventory. Of the 416 marbled manuscripts housed in the library and included in the scope of this study, 100 were selected for analysis; the marbling in these examples was evaluated in terms of color, variety, and technical characteristics. Studies have shown that in calligraphic works, Ebru art serves both as an aesthetic decorative element and as a protective coating. It has been determined that the battal ebru style is the most commonly used in manuscripts; in addition, gelgit, taraklı, şal, kumlu-kılçıklı, hatip, dalgalı, and çiçekli ebru styles have also been encountered. It was found that ebru designs were mostly used on the outer surfaces of book covers, though in some examples they were also preferred on the inner covers and in the mıklep sections. Accordingly, the aim of this study was to document the ebru examples found in the manuscripts held in the library, contribute them to the literature, and create a resource for researchers. Within the scope of this objective, the manuscripts were examined on-site, and the findings were evaluated and presented within the framework of this thesis.
Benzer Tezler
- Diyarbakır Ziya Gökalp Yazma Eser Kütüphanesi'nde yer alan tezhipli yazma eserlerin incelenmesi ve motiflerin dekoratif ürün tasarımlarında kullanılması
Examination of illuminated writing works in Diyarbakir Ziya Gökalp Writing Works Library and using motifs in decorative product designs
NAZİK AĞYAR LEBLEBİCİ
Doktora
Türkçe
2023
El SanatlarıAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiEl Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜLYA SERPİL ORTAÇ
- Manzum kısas (İnceleme-metin)
Poetry stories (Research-text)
ABDULKADİR ÖZÜLKÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıErzincan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZKAN DAŞDEMİR
- Diyarbakır Ziya Gökalp Yazma Eser Kütüphanesindeki 577 nolu mecmûanın tanıtımı ve 75-179 varakları arasındaki gazellerin transkripsiyonu.
Presentation of the journal no:577 in Diyarbakir Ziya Gökalp Manuscript Library and the transkription of the ghazals between 75-179
MEHMET BÜKÜM
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıDicle Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. RAMAZAN SARIÇİÇEK
- Diyarbakır Ziya Gökalp Yazma Eserler Kütüphanesinde yer alan Arapça gramere dair eserlerin tasnif ve tanzimi
Presentation and introduction of arabic gramer manuscripts in Diyarbakır Ziya Gökalp Munuscripts Library
RIFAT IŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP DİKİCİ
- İlkokul 4. sınıfta Türkçe ile insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi derslerinde eleştirel pedagoji uygulamaları
Critical pedagogy applications in Turkish and human rights, citizenship and democracy clases at the 4th grade of primary school
PERİHAN EFE
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimDicle ÜniversitesiSınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FATİH YILMAZ