Anadolu Akdenizi'nin Güney Sahillerinde 18-19. Yüzyıllarda Eski Eser Kaçakçılığının Tarihi Süreci: Ksanthos Örneği
Historical Process of Antiquities Smuggling on the Southern Mediterranean Coasts of the Anatolia in the 18th and 19th Centuries: The Case of Xanthos
- Tez No: 1019056
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT ARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Tarih, Archeology, History
- Anahtar Kelimeler: Arkeoloji Tarihyazımı, Yasadışı Kültür Varlığı Ticareti, 19. Yüzyıl Seyyahları, Lykia Araştırmaları, Kültürel Varlık, Osmanlı Âsâr-ı Atîka Mevzuatı, Archaeological Historiography, Illicit Trade of Cultural Property, 19th Century Travelers, Lycian Studies, Cultural Heritage, Ottoman Antiquities Legislation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 19. yüzyılda Anadolu'nun güney sahillerinde (Lykia, Pamphylia ve Cilicia) vuku bulan yasal dayanağı olmayan kültür varlığı nakil süreçlerini, bu faaliyetlere karşı geliştirilen hukuki direnç mekanizmalarını ve söz konusu sürecin bilimsel literatürdeki karşılıklarını incelemektedir. Araştırmanın temel odağını, bölgenin kadim mirasının özsel bir mülkiyet kaybına maruz bırakılarak Batı müzelerine aktarılması süreci ile bu sürecin bir çıktısı olarak ortaya çıkan ilk bilimsel belgeleme faaliyetleri arasındaki diyalektik ilişki oluşturmaktadır. Güney sahillerinde yürütülen eser odaklı seyyah faaliyetleri, salt bir yer değiştirme olayı değil; erken dönem arkeolojik disiplinin Osmanlı nizamnameleriyle girdiği bir egemenlik mücadelesi olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda, Charles Fellows, T. A. B. Spratt, E. Forbes ve O. Benndorf gibi figürlerin yürüttüğü sistematik nakil süreçleri, Osmanlı Arşivi (BOA) belgeleri ışığında analiz edilmiştir. Söz konusu aktörlerin bölgenin topoğrafyasını ve epigrafik mirasını kayıt altına alma yöntemleri, romantik antikacılıktan modern multidisipliner arkeolojiye geçiş süreci bağlamında, bilgi kuramsal bir çerçevede ele alınmıştır. Nereidler Anıtı'nın British Museum'a ve Trysa Heroonu'nun Viyana'ya taşınması gibi geniş ölçekli lojistik operasyonların yarattığı mahiyete dair kırılmalar, Osmanlı İmparatorluğu'nda kültürel varlık algısının kurumsallaşmasını tetiklemiştir. Araştırma, bu sürecin Osman Hamdi Bey öncülüğünde 1884 Âsâr-ı Atîka Nizamnâmesi ile sonuçlanan hukuki ve bürokratik bir egemenlik refleksine nasıl dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Çalışma, Avrupa merkezli müzelerin nesneyi bağlamından koparma eylemi ile Osmanlı'nın in situ koruma ideali arasındaki çatışmayı dekolonyal bir perspektifle değerlendirerek; Batılı keşif faaliyetlerinin paradoksal bir biçimde Osmanlı'nın kültürel bağımsızlık sürecini hızlandırdığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the extralegal transfer processes of cultural property along the southern coasts of Anatolia (Lycia, Pamphylia, and Cilicia) during the nineteenth century, the legal resistance mechanisms developed against these activities, and the reflections of this phenomenon in scientific literature. The primary focus of the research is the dialectical relationship between the systematic appropriation of the region's ancient heritage by Western museums resulting in an intrinsic loss of cultural ownershipand the pioneering scientific documentation activities that emerged as a byproduct of this process. The artifact centric expeditions conducted by travelers along the southern coastlines are conceptualized not merely as logistical relocations, but as a struggle for sovereignty between the nascent discipline of archaeology and Ottoman regulations. In this context, the systematic removal operations executed by figures such as Charles Fellows, T. A. B. Spratt, E. Forbes, and O. Benndorf are analyzed in the light of documents from the Ottoman Archives (BOA). The methodologies employed by these actors to document the region's topography and epigraphic heritage are evaluated within an epistemological framework, specifically concerning the transition from romantic antiquarianism to modern multidisciplinary archaeology. Ontological ruptures caused by large-scale logistical operations, such as the transportation of the Nereid Monument to the British Museum and the Heroon of Trysa to Vienna, catalyzed the institutionalization of cultural property awareness within the Ottoman Empire. This research demonstrates how this process evolved into a legal and bureaucratic reflex of sovereignty, culminating in the 1884 Antiquities Law (Âsâr-ı Atîka Nizamnâmesi) under the leadership of Osman Hamdi Bey. Ultimately, by evaluating the conflict between the decontextualization of objects by Eurocentric museums and the Ottoman ideal of in situ preservation through a decolonial perspective, this study argues that Western exploratory activities paradoxically accelerated the Ottoman pursuit of cultural autonomy.
Benzer Tezler
- Terpenik içerikli bitkilerden uçucu yağ elde etme kinetiğinin kullanılan yöntemlere bağlı olarak araştırılması
Investigation of essential oil extraction kinetics from terpenic containing plants depending on the methods used
RAHMAN İSKANDAROV
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Kimya Mühendisliğiİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaKimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LUTFULLAH MUHAMMED SEVGİLİ
- Akçakoca-Cide Karadeniz yamacı deniz yansıma sismiği verilerinin işlenmesi ve bölgenin aktif tektoniği açısından yorumlanması
Data processing of marine seismic reflection data from Black Sea slope (Akçakoca-Cide) and interpretation by means of active tectonics
KEMAL MERT ÖNAL
Doktora
Türkçe
2020
Jeofizik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiJeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA EMİN DEMİRBAĞ
- Orta Çağ'da Karadeniz tarihi ve coğrafyası (8-13. yy)
The history and geography of the Black Sea in medieval (8-13. cent.)
ÖNDER GÜLER
- Türkiye'nin seçilmiş bazı müzelerinden Hellenistik ve Roma Dönemi bronz heykelcikleri
Hellenistic-Roman period bronze sculptures from some chosen museums from Turkey
İSA KIZGUT