Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD'nin Türkiye'nin Orta Doğupolitikasına etkisi (1991-2011): Suriye ve Irak örneği
The impact of the United States on Türki̇ye's Middle East policy in the Post-Cold War era (1991-2011): The cases of Syria and Iraq
- Tez No: 1022109
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MURAT ALAKEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yalova Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD'nin Türkiye'nin Orta Doğu politikasına etkisi Suriye ve Irak örnekleri üzerinden 1991-2011 dönemi itibari ile ve bu dönem de kendi içinde 1991-2002 ve 2002-2011 olmak üzere iki alt döneme ayrılarak incelenmektedir. Tezde bu alt dönemlerin incelenmesi karşılaştırmalı dış politika analizi yöntemiyle yapılmaktadır. Ağırlıklı olarak nitel araştırma yöntemleri kullanılmakla birlikte bol miktarda nicel verilerden de yararlanılmak suretiyle karma bir yöntem benimsenmektedir. Çalışma Türkiye cephesinden yapılmaktadır. Tezin temel amacı, Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD'nin Türkiye'nin Orta Doğu politikasına etkisini Suriye ve Irak örnekleri üzerinden incelemek ve orta güç-büyük güç asimetrisinin Türkiye'nin dış politikası üzerindeki yansımalarını ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalışma ABD kaynaklı sistemik baskıların Türkiye'nin güvenlik öncelikleri, orta güç kapasitesi, içsel ve tarihsel mekanizmalarıyla nasıl etkileşime girdiğini, sonuçta ortaya çıkan etki düzeyini, dış politikayı ve yönünü kullanılan teoriler aracılığıyla analiz etmeyi hedeflemektedir. Bu etkileşim sürecinde iki ülkenin ulusal çıkarlarının nasıl bir kimliğe büründüğü beş çıkar kategorisi göz önünde bulundurularak olay bazlı (episodik) olarak ele alınmaktadır. Tezde klasik realizm ve neorealizm temel teoriler olarak alınmakta, neoklasik realizm ve tarihsel sosyoloji de açıklayıcı ve tamamlayıcı yaklaşımlar olarak analize dâhil edilerek bütüncül bir kuramsal çerçeve benimsenmektedir. Neticede ABD'nin Türkiye'nin dış politikası üzerindeki etkisinin homojen, sabit, tekdüze ve lineer bir yapıda olmadığı sonucuna varılmaktadır. Alt dönemler ve dönemin bütünü üzerinde yapılan mukayeseli analiz, büyük güç etkisinin dönem, örnek ülke, tehdit algısı, çıkarın türü ve önem derecesi, iç siyasal kapasitenin durumu, tarihsel hafıza ve güvenlik kültürüne bağlı olarak farklılaştığını ortaya koymaktadır. Bu etki düzeyi 1991-2002 döneminde Irak'ta yüksek ve doğrudan, Suriye örneğinde ise orta ve dolaylı olarak ortaya çıkarken, 2002-2011 döneminde Irak'ta yine yüksek ve doğrudan ve Suriye'de sınırlı düzeyde gerçekleşmektedir. Bu dönemde Türkiye'nin dış politikada özerklik derecesi artarken, grand stratejisinin ağırlıklı olarak seçici angajman özellikleri gösterdiği görülmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the impact of the United States on Türkiye's Middle East policy in the post-Cold War era through the cases of Syria and Iraq during the 1991–2011 period. The analysis divides this period into two sub-periods, namely 1991–2002 and 2002–2011. These sub-periods are examined through the method of comparative foreign policy analysis. While qualitative research methods constitute the primary methodological approach, a mixed-method design is adopted through the extensive use of quantitative data. The study is conducted from the perspective of Türkiye. The primary objective of the dissertation is to investigate the impact of the United States on Türkiye's Middle East policy through the cases of Syria and Iraq and to reveal the implications of the middle power–great power asymmetry for Türkiye's foreign policy. In this context, the study aims to analyze, through the theoretical frameworks employed, how U.S.-induced systemic pressures interacted with Türkiye's security priorities, middle-power capacity, and domestic and historical mechanisms, as well as the resulting level of influence on the direction and conduct of its foreign policy. Within this process of interaction, the manner in which the national interests of the two countries were manifested is examined on an event-based (episodic) basis, taking into consideration five categories of interests. The dissertation adopts a holistic theoretical framework in which classical realism and neorealism constitute the principal theoretical foundations, while neoclassical realism and historical sociology are incorporated into the analysis as complementary and explanatory approaches. The findings demonstrate that the impact of the United States on Türkiye's foreign policy cannot be characterized as homogeneous, constant, uniform, or linear. The comparative analysis conducted across both sub-periods and the overall period reveals that the degree of great-power influence varies according to the period under examination, the case country, threat perceptions, the type and significance of interests involved, the level of domestic political capacity, historical memory, and security culture. In terms of its intensity, this influence was high and direct in Iraq and moderate and indirect in Syria during the 1991–2002 period. During the 2002–2011 period, it remained high and direct in Iraq, while becoming limited in the Syrian case. Furthermore, although Türkiye's degree of foreign policy autonomy increased during this latter period, its grand strategy predominantly exhibited the characteristics of selective engagement.
Benzer Tezler
- Batı faktörünün etkisinde Türkiye-İsrail ilişkilerinin politikası
Başlık çevirisi yok
RECEP ÖZTÜRK
Doktora
Türkçe
2004
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN METİN ÖZTÜRK
- Soğuk savaş sonrası dönemde Türkiye-Suriye ilişkilerinin Ortadoğu politikasına etkisi
The affects of Turkish-Syrian relations to Middle east policy after the cold-war period
KAAN GAYTANCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Uluslararası İlişkilerTrakya ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN BERKE DİLAN
- Doğu Avrupa gelişmeleri -Türkiye'ye etkileri-
Başlık çevirisi yok
MEHMET ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BENER KARAKARTAL
- Soğuk Savaş sonrası Türkiye'nin güvenlik algılamasında NATO ve Kıbrıs etkisi
The role of NATO and Cyprus in Turkey's post-Cold War therat perception
KAHRAMAN KARAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Uluslararası İlişkilerAltınbaş ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TOLGA DEMİRYOL