Evre 3 ve 4 kronik böbrek hastalarında hastalık farkındalık ölçeği geliştirilmesi: Ekolojik model temelli bir yaklaşım
Development and psychometric validation of a multidimensional ecological model-based awareness scale for patients with stage 3-4 chronic kidney disease
- Tez No: 1022225
- Danışmanlar: PROF. DR. NÜKET PAKSOY ERBAYDAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kronik Böbrek Hastalığı (KBH), artan küresel yükü ve yüksek mortalite oranları nedeniyle önemli bir halk sağlığı sorunudur. Hastaların tedaviye uyumu hastalık farkındalığı düzeyleriyle yakından ilişkilidir. Bu çalışmada, Evre 3-4 KBH hastalarında hastalık farkındalığını çok boyutlu bir çerçevede değerlendirmek üzere sosyoekolojik modele dayalı, bir ölçek geliştirmek amaçlanmıştır. Metodolojik tasarımlı bu çalışmaya 908 hasta dahil edilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde uzman görüşleriyle kapsam geçerliği sağlanmış (KGI=0,912), madde havuzu 41 maddeye indirgenmiştir. Veri seti rastgele iki alt gruba ayrılmış; 454 katılımcı ile Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), kalan 454 katılımcı ile Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yürütülmüştür. AFA, minimum artıklar yöntemi ve oblimin döndürme ile gerçekleştirilmiş; DFA ise maddelerin ordinal yapısı nedeniyle WLSMV kestirimi ile yürütülmüştür. Güvenirlik Cronbach alfa, McDonald's omega, kompozit güvenirlik (CR) ve test-tekrar test analizleri ile değerlendirilmiştir. Yakınsak ve ayırt edici geçerlik, AVE-CR kriterleri ve Fornell-Larcker yaklaşımıyla test edilmiştir. AFA sonucunda 7 faktörlü ve 36 maddelik bir yapı elde edilmiş; DFA'da bu model 34 maddeye indirilmiş, nihai modelin uyum indeksleri güçlü bulunmuştur (CFI=0,972; TLI=0,969; RMSEA=0,070; SRMR=0,075). Alt boyutların güvenirlik katsayıları yüksek düzeydedir (Cronbach α: 0,66–0,90; McDonald's ω: 0,67–0,88). Test-tekrar test güvenirliği tüm alt boyutlarda yüksektir (ICC: 0,88–0,97). AVE ve CR değerleri yakınsak geçerliği; Fornell-Larcker kriterleri ayırt edici geçerliği doğrulamıştır. Bu çalışma, Evre 3-4 KBH hastalarında hastalık farkındalığını ve tedavi uyumunu çok yönlü bir çerçeveyle ölçen 34 maddelik ve 7 faktörlü bir ölçek geliştirmiştir. Ölçek, Türkiye'de KBH farkındalığını değerlendiren ilk sosyoekolojik model tabanlı ölçme aracıdır ve klinik izlemde, eğitim planlamasında ve halk sağlığı politikalarının değerlendirilmesinde uygulanabilecek bir ölçme aracıdır.
Özet (Çeviri)
Chronic Kidney Disease (CKD) is a major public health issue with increasing global prevalence and significant morbidity and mortality. Patient awareness is critical to improving self-management and enhancing treatment adherence. This study aimed to develop a valid and reliable multidimensional awareness scale for patients with stage 3-4 CKD based on the socio-ecological model. This methodological study included 908 patients with stage 3-4 CKD. Content validity was established through expert evaluation, yielding a Content Validity Index of 0.912 for the preliminary 41-item scale. EFA was performed using the minimum residual extraction method with oblimin rotation. CFA was conducted using the WLSMV estimator due to the ordinal nature of the items. Reliability was assessed using Cronbach's alpha, McDonald's omega, composite reliability (CR), and test-retest analyses. Convergent and discriminant validity were evaluated through AVE-CR criteria and the Fornell-Larcker method. EFA revealed a 7 factor, 36 items structure that was decreased to 34 in CFA. The model demonstrated excellent fit indices in CFA (CFI=0.972; TLI=0.969; RMSEA=0.070; SRMR=0.075). Reliability coefficients were acceptable across all subdimensions (Cronbach's α: 0.66–0.90; McDonald's ω: 0.67–0.88). Test-retest reliability was strong for all factors (ICC: 0.88–0.97). AVE and CR values supported convergent validity, and the Fornell-Larcker criterion confirmed discriminant validity. This study developed a 34-item, seven-dimensional awareness scale grounded in the socio-ecological model for patients with stage 3-4 CKD. To our knowledge, this is the first socio-ecological model-based awareness scale developed specifically for CKD patients in Türkiye. It serves as a psychometrically robust instrument applicable in clinical monitoring, individualized patient education, and policy-based evaluations of CKD awareness.
Benzer Tezler
- Son 10 yıl içerisinde merkezimizde evre 3-4 kronik böbrek hastalığı (KBH) tanısı alan hastalarda progresyona etki eden faktörlerin retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of factors affecting progression in patients diagnosed with stage 3-4 chronic kidney disease (CKD) at our center in the last 10 years
AYŞENUR ARGUN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
İç HastalıklarıNecmettin Erbakan Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL ZEKİ TONBUL
- Evre-3 ve evre-4 kronik böbrek hastalarında selüler ve humoral inflamatuar yanıtların değerlendirilmesi
Assesment of cellular and humoral inflammatory responses in stage-3 and stage-4 chronic kidney disease
MUHAMMET YENER AKPINAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
NefrolojiAkdeniz Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLTEKİN SÜLEYMANLAR
- Prediyaliz evre 3-4-5 kronik böbrek hastalarında seksüel disfonksiyon ve depresyon
Sexual dysfunction and depression in predialysis (stage 3-4-5) chronic kidney disease (CKD)
SERKAN GÜVEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2015
İç HastalıklarıSağlık Bakanlığıİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FUNDA SARI
- Evre 3-4 kronik böbrek hastalarında prooksidan ve antioksidan parametrelerin ateroskleroz belirteçleri ve ekokardiyografik bulgularla ilşikisinin değerlendirilmesi
The evoluation of proxidant and antioxidant parameters to atherosclerosis markers and echocardiographic findings in stage 3-4 chronic kidney disease
HATİCE AYAĞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2010
NefrolojiDicle Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET EMİN YILMAZ
- Evre 2 ve evre 3 KBY hastalarında serum ürik asit düzeyi ile hastalık progresyonu arasındaki ilişki
The relationship between serum uric acid level and disease progression in stage 2 and 3 CKD patients
EZGİ ÇOBAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
NefrolojiMarmara Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İZZET HAKKI ARIKAN