Şizofreni olgularında heyecan arama davranışı
Sensation seeking behavior in patients with schizophrenia
- Tez No: 1023896
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZCAN UZUN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Şizofreni, rezidüel tip, heyecan arama davranışı, disinhibisyon, negatif semptomlar, Schizophrenia, residual type, sensation seeking behavior, disinhibition, negative symptoms
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Ankara Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Heyecan arama davranışı; dopaminerjik ödül sistemleri ile yakından ilişkili olan, bireylerin yeni ve yoğun deneyimler arayışını ifade eden biyolojik temelli bir mizaç özelliğidir. Şizofreni, özellikle de apati, anhedoni ve duygusal küntlük gibi negatif belirtilerin hâkim olduğu rezidüel alt tip, dürtüsellik ve motivasyon ağlarını doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmada, rezidüel tip şizofreni olgularında heyecan arama davranışının sağlıklı bireylerden farklılıklarının saptanması ve bu mizaç özelliğinin psikopatolojinin boyutları, sosyodemografik veriler ve klinik özelliklerle ilişkisinin aydınlatılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği'nde takip edilen ve DSM-4'e göre rezidüel tip şizofreni tanısı alan gönüllü 120 hasta ile psikiyatrik öyküsü olmayan 130 gönüllü sağlıklı kontrol dahil edildi. Katılımcıların heyecan arama düzeyleri Zuckerman Heyecan Arama Ölçeği Form V (ZHAÖ-V) ile değerlendirildi. Hasta grubunun klinik özelliklerini ve semptom şiddetini belirlemek amacıyla Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS) ile Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ) uygulandı. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edildi. Bulgular: Hasta grubunun ZHAÖ-V toplam, heyecan ve macera arayışı (TAS) ve sıkılmaya hassasiyet (BS) puanları sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulundu. Hasta grubunda ZHAÖ-V disinhibisyon (DIS), deneyim arama (ES) ve ölçek toplam puanları ile kendine zarar verme öyküsü ve alkol/madde kullanımı arasında pozitif yönlü ilişki saptandı. Regresyon ve korelasyon analizlerinde; yaş faktörünün ve PANSS negatif semptom yükünün heyecan ve macera arayışını (TAS) anlamlı düzeyde azalttığı görülürken, PANSS pozitif puanlarının ZHAÖ-V toplam puanını pozitif yönde yordadığı; komorbid depresif belirtilerin (CŞDÖ) ise sıkılmaya hassasiyeti (BS) ve ZHAÖ-V toplam puanını paradoksal bir şekilde pozitif yönde artırdığı tespit edildi. Sonuç: Rezidüel şizofreni olgularında genel heyecan arama davranışı sağlıklı bireylere kıyasla belirgin şekilde baskılanmıştır. Ancak hastalarda izlenen komorbid depresif belirtiler, pozitif semptomatoloji ve alkol/madde kullanım öyküsü, bu azalmış uyarılma zemininde dürtüsel bir disinhibisyon ve heyecan arayışını tetikleyebilmektedir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT Aim: Sensation seeking behavior is a biologically based temperament trait that reflects an individual's pursuit of new and intense experiences, which is closely linked to dopaminergic reward systems. Schizophrenia, particularly the residual subtype dominated by negative symptoms such as apathy, anhedonia, and emotional blunting, directly impacts impulsivity and motivation networks. This study aims to identify the differences in sensation seeking behavior between residual type schizophrenia cases and healthy individuals and to clarify the relationship of this temperament trait with psychopathological dimensions, sociodemographic data, and clinical characteristics. Materials and Methods: The study included 120 volunteer patients diagnosed with residual type schizophrenia according to DSM-IV, who were followed at the University of Health Sciences, Gülhane Training and Research Hospital Psychiatry Clinic, and 130 volunteer healthy controls with no psychiatric history. Participants' sensation seeking levels were evaluated using the Zuckerman Sensation Seeking Scale Form V (SSS-V). To determine clinical characteristics and symptom severity in the patient group, the Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) and the Calgary Depression Scale for Schizophrenia (CDSS) were administered. Data were analyzed using appropriate statistical methods. Results: The Sensation Seeking Scale-V (SSS-V) total, thrill and adventure seeking (TAS), and boredom susceptibility (BS) scores of the patient group were found to be statistically significantly lower than those of the healthy control group. In the patient group, positive correlations were detected between SSS-V disinhibition (DIS), experience seeking (ES), and total scale scores and a history of self-harm, as well as alcohol/substance use. Regression and correlation analyses revealed that the age factor and PANSS negative symptom load significantly reduced thrill and adventure seeking (TAS). Conversely, PANSS positive scores positively predicted the SSS-V total score, while comorbid depressive symptoms (CDSS) paradoxically increased boredom susceptibility (BS) and the SSS-V total score. Conclusion: General sensation seeking behavior is markedly suppressed in residual schizophrenia cases compared to healthy individuals. However, comorbid depressive symptoms, positive symptomatology, and a history of alcohol/substance use may trigger impulsive disinhibition and sensation seeking on this background of decreased arousal.
Benzer Tezler
- Madde kullanım bozukluğu olan ergenlerde katı-duygusallıktan yoksun kişilik özellikleri ile kendine zarar verme davranışının ilişkisi
The relationship of callous-unemotinal traits and self-harm behavior in adolescent with substance use disorder
NURAY ÖZDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜL KARAÇETİN
- Şizofreni hastalarında işitsel varsanıları ile ilgili inanışlarının benlik saygısı ile ilişkisi
The relationship between beliefs of schizophrenic patients about their auditory hallucinations and self esteem
ALAADDİN BULUT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2012
PsikiyatriSağlık BakanlığıRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. NEŞE ÜSTÜN GÜVENEROĞLU
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuna eşlik eden yavaş bilişsel tempo kliniği olan olguların mizaç özellikleri ve yürütücü ı̇şlevler açısından karşılaştırılması
Comparison of attention deficit hyperactivity disorder and attention deficit hyperactivity disorder with sluggish cognitive tempo clinic in terms of temperament characteristics and executive functions
NURSENA TURNALI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Psikiyatriİnönü ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZLEM ÖZCAN
- Kronik şizofrenide sözcük çağrışımların mantıksal bağlantı ve reaksiyon süresi ölçüleri açısından incelenmesi
Başlık çevirisi yok
İHSAN DAĞ