Türkiye arazi örtüsü ve arazi kullanımı değişim nedenlerinin belirlenmesi: Uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri tabanlı bir analiz
Determining the disturbances of land cover/land use changes in Türkiye: A remote sensing and gis-based analysis
- Tez No: 1024967
- Danışmanlar: PROF. DR. AYHAN ATEŞOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ormancılık ve Orman Mühendisliği, Forestry and Forest Engineering
- Anahtar Kelimeler: Coğrafi bilgi sistemleri, Ormancılık, Uzaktan algılama, Geographical information systems, Forestry, Remote sensing
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bartın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 2000-2020 döneminde Türkiye genelinde meydana gelen arazi örtüsü ve arazi kullanımı değişimlerini ve bu değişimlere bağlı olarak gelişen arazi tahribatının nedenlerini Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri teknikleri kullanarak analiz etmektedir. Araştırmada, mekânsal arazi kullanım geçişlerinin belirlenmesi amacıyla 30 m mekânsal çözünürlüğe sahip Küresel Arazi Örtüsü ve Arazi Kullanımı veri setleri kullanılmıştır. Belirlenen değişimlerin doğrulanması ve arazi tahribatına neden olan süreçlerin görsel olarak yorumlanabilmesi amacıyla ise Türkiye genelinde sistematik olarak dağıtılmış 21977 örnekleme noktası üzerinde Collect Earth metodolojisi uygulanmıştır. Çalışmanın temel amacı, arazi kullanım değişimlerini doğal ve antropojenik etmenler çerçevesinde sınıflandırarak sürdürülebilir arazi yönetimi politikalarının geliştirilmesine bilimsel katkı sağlamaktır. Analiz sonuçları, 2000-2020 döneminde Türkiye genelinde toplam 1329546.90 hektarlık alanın farklı süreçler sonucunda arazi tahribatına uğradığını göstermektedir. Arazi tahribatının en önemli nedeni, toplam tahrip edilen alanın %43,81'ini oluşturan kentleşme, sanayileşme ve altyapı çalışmalarıdır. Bunu, özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde yoğunlaşan ve toplam tahribatın %30,30'unu oluşturan orman yangınları izlemektedir. Diğer önemli tahribat nedenleri ise ormancılık faaliyetleri (%9,26), baraj ve su yapıları (%9,24), madencilik (%3,93) ve tarımsal baskılar (%3,46) olarak belirlenmiştir. Bölgesel değerlendirmeler, baraj kaynaklı tahribatın Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde, ormancılık faaliyetlerinden kaynaklanan tahribatın ise Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Zamansal analizler, arazi tahribatının 2009 yılından itibaren belirgin biçimde arttığını ve 2013-2019 döneminde en yüksek seviyeye ulaştığını göstermektedir. İncelenen dönemde meydana gelen toplam tahribatın yaklaşık %52'si bu yedi yıllık süreçte gerçekleşmiş olup, en yüksek yıllık tahribat 2016 yılında 115.836 hektar olarak hesaplanmıştır. Tahribat şiddeti değerlendirmelerine göre madencilik, barajlar ve tarımsal faaliyetler yüksek şiddetli arazi tahribatı kategorisinde yer alırken, kentleşme hem kapladığı alan hem de zamansal sürekliliği bakımından en baskın arazi tahribatı unsuru olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Türkiye'de arazi kullanım dinamiklerinin şekillenmesinde insan kaynaklı baskıların belirleyici rol oynadığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, Collect Earth ve Google Earth Engine gibi açık kaynaklı platformların birlikte kullanılmasının, ulusal ölçekte arazi örtüsü ve arazi kullanım değişimlerinin izlenmesi için güvenilir, şeffaf ve tekrarlanabilir bir yöntem sunduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, sürdürülebilir arazi yönetimi, ekosistem temelli mekânsal planlama ve iklim değişikliğine uyum politikalarının geliştirilmesine bilimsel katkı sağlamakta; aynı zamanda Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi ile Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları kapsamında yürütülen arazi bozulmasının izlenmesine yönelik ulusal ve uluslararası çalışmaları destekler niteliktedir.
Özet (Çeviri)
This study analyzes land cover and land use changes across Türkiye between 2000 and 2020, and the causes of land degradation resulting from these changes, using Remote Sensing and Geographic Information Systems techniques. Global Land Cover and Land Use datasets with a spatial resolution of 30 m were used to identify spatial land use transitions. To verify the identified changes and visually interpret the processes causing land degradation, the Collect Earth methodology was applied to 21977 systematically distributed sampling plot across Türkiye. The main objective of the study is to contribute scientifically to the development of sustainable land management policies by classifying land use changes within the framework of natural and anthropogenic factors. The analysis results show that a total of 1329546.90 hectares of land across Türkiye suffered land degradation as a result of various processes between 2000 and 2020. The most significant cause of land degradation is urbanization, industrialization, and infrastructure investments, accounting for 43.81% of the total degraded area. This is followed by forest fires, concentrated particularly in the Mediterranean and Aegean regions, which constitute 30.30% of the total degradation. Other important causes of degradation are forestry activities (9.26%), dams and water structures (9.24%), mining (3.93%), and agricultural pressures (3.46%). Regional assessments reveal that dam-related degradation is concentrated in the Southeastern Anatolia Region, while degradation from forestry activities is concentrated in the Mediterranean and Black Sea regions. Temporal analyses show that land degradation increased significantly from 2009 onwards and reached its highest level during the 2013-2019 period. Approximately 52% of the total degradation that occurred during the period under review took place over this seven-year period, with the highest annual degradation calculated at 115,836 hectares in 2016. According to the assessments of the severity of degradation, mining, dams, and agricultural activities are categorized as high-severity land degradation, while urbanization stands out as the most dominant factor in land degradation, both in terms of the area covered and its temporal continuity. In conclusion, the study reveals that human-induced pressures play a decisive role in shaping land use dynamics in Türkiye. Furthermore, it demonstrates that the combined use of open-source platforms such as Collect Earth and Google Earth Engine offers a reliable, transparent, and repeatable method for monitoring land cover and land use changes on a national scale. The findings provide a scientific contribution to the development of sustainable land management, ecosystem-based spatial planning, and climate change adaptation policies; and also support national and international studies on monitoring land degradation conducted within the scope of the United Nations Convention to Combat Desertification and the Sustainable Development Goals.
Benzer Tezler
- Assessment of the land and sea interaction by using different types of satellite data
Farklı özellikteki uydu verileri ile kara-deniz etkileşiminin belirlenmesi
AYLİN TUZCU KOKAL
Doktora
İngilizce
2024
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEBİYE MUSAOĞLU
- Monitoring soil salinity via remote sensing technology under data scarce conditions: A case study from Turkey
Kısıtlı veri şartlarında uzaktan algılama teknolojisi ile toprak tuzluluğunun izlenmesi: Türkiye'den bir vaka çalışması
TAHA GORJI
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE GÜL TANIK
- Sulak alanların uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri ile irdelenmesi: Akgöl örneği
Analysis of wetlands using remote sensing and geographic information systems: Akgol sample
ADALET DERVİŞOĞLU
Doktora
Türkçe
2018
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEBİYE MUSAOĞLU
- Collect earth metodolojisi kullanılarakİç Anadolu Bölgesi arazi kullanım değişimlerininbelirlenmesi
Determination of land use changes in the International Anatolian Region by using collect earth methodology
SAFFET YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Ormancılık ve Orman MühendisliğiBartın ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYHAN ATEŞOĞLU
- Çok zamanlı uydu görüntüleri kullanılarak Acıgöl (Türkiye)-Urmiye (İran) göllerinde su yüzeyi değişimleri ve yakın çevresinde arazi kullanımının belirlenmesi
Determination of water surface changes and landuse changes of Acıgöl (Turkey)-Urmia (Iran) Lakes' vicinity using multi temporal satellite imageries
İRFAN AKAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Jeodezi ve FotogrametriMarmara ÜniversitesiOrtadoğu Coğrafyası Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURTEN GÜNAL