Kanal İstanbul Projesi ve Türkiye açısından gerekliliği
The Canal Istanbul Project and its necessity for Türkiye
- Tez No: 1025430
- Danışmanlar: DOÇ. DR. YAŞAR ÖZVAROL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Deniz Bilimleri, Hukuk, Ulaşım, Marine Science, Law, Transportation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Deniz İşletmeleri Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kanal İstanbul Projesi, Türkiye'nin deniz taşımacılığı, çevresel sürdürülebilirlik, kentleşme politikaları, ekonomik kalkınma stratejileri ve uluslararası hukuk alanlarında çok boyutlu etkiler yaratma potansiyeline sahip mega altyapı projelerinden biridir. İstanbul Boğazı'na alternatif bir su yolu oluşturma amacı taşıyan proje, yalnızca deniz ulaşım güvenliği ve lojistik kapasite açısından değil; aynı zamanda çevresel riskler, mekânsal dönüşüm süreçleri, kamu yararı, uluslararası yükümlülükler ve jeopolitik dengeler bakımından da yoğun biçimde tartışılmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, Kanal İstanbul Projesi'ni Türkiye açısından çevresel, ekonomik, hukuki, stratejik ve kentsel boyutlarıyla bütüncül bir yaklaşımla değerlendirerek projenin gerekliliğini analiz etmektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak kurgulanmıştır. Çalışmada sistematik literatür taraması, doküman incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve ikincil veri analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu kapsamda akademik çalışmalar, resmi kurum raporları, Çevresel Etki Değerlendirmesi raporları, uluslararası kuruluş verileri ve hukuki düzenlemeler incelenmiştir. Kanal İstanbul; Süveyş, Panama ve Kiel kanalları ile Malakka, Hürmüz ve Cebelitarık gibi stratejik boğazlar bağlamında karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada öncelikle mega proje kavramı, neoliberal kentleşme, kamu yararı ve gereklilik tartışmaları çerçevesinde Kanal İstanbul'un kuramsal konumu ele alınmıştır. Bulgular, projenin yalnızca teknik bir altyapı yatırımı olmadığını; aynı zamanda ekonomik büyüme, sermaye birikimi, yeni rant alanları üretimi ve mekânsal yeniden yapılanma süreçleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Denizcilik ve ulaşım güvenliği boyutunda yapılan değerlendirmeler, İstanbul Boğazı'ndaki yoğun gemi trafiği, dar geçiş alanları, keskin dönüşler ve tehlikeli yük taşımacılığı nedeniyle mevcut risklerin önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Kanal İstanbul'un özellikle tehlikeli yük taşıyan gemiler için alternatif güzergâh oluşturarak belirli ölçüde risk azaltma potansiyeline sahip olduğu görülmektedir. Ancak kanalın kullanım zorunluluğunun bulunmaması, geçiş ücretleri, meteorolojik koşullar ve gemi operatörlerinin ekonomik tercihleri projenin kullanım oranına ilişkin önemli belirsizlikler yaratmaktadır. Çevresel analizler, Kanal İstanbul'un Marmara Denizi ve Türk Boğazlar Sistemi üzerinde önemli hidrodinamik değişimlere neden olabileceğini göstermektedir. Özellikle iki tabakalı akıntı sistemindeki olası değişimler, Marmara Denizi'nin oksijen dengesi, su kalitesi, sediman taşınımı ve tuzluluk yapısı üzerinde uzun vadeli etkiler oluşturabilecek niteliktedir. Ayrıca proje güzergâhında yer alan su havzaları, tarım alanları, orman ekosistemleri ve xii biyolojik çeşitlilik üzerinde ciddi baskılar oluşabileceği belirlenmiştir. Sazlıdere Barajı ve Terkos Gölü gibi stratejik su kaynakları üzerindeki etkiler, İstanbul'un su güvenliği açısından önemli riskler doğurmaktadır. Projenin iklim duyarlılığı yüksek bir bölgede gerçekleştirilmesi nedeniyle kentsel ısı adası etkisi, karbon yutak alanlarının azalması ve mikroklimatik değişimler de değerlendirilmiştir. Hukuki ve diplomatik açıdan çalışma, Kanal İstanbul'un Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile ilişkisini ayrıntılı biçimde incelemiştir. Bulgular, Kanal İstanbul'un Türkiye'nin egemenlik yetkileri kapsamında inşa edilebileceğini göstermekle birlikte, geçiş rejimi, ücretlendirme, askeri gemi statüsü ve uluslararası hukuk açısından yeni yorum alanları yaratabileceğini ortaya koymaktadır. Bu durum, projenin yalnızca ulusal bir altyapı yatırımı değil; aynı zamanda Karadeniz güvenliği, bölgesel güç dengeleri ve Türkiye'nin dış politika manevra alanı bakımından stratejik sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Ekonomik ve kentsel boyutta yapılan değerlendirmelerde, Kanal İstanbul'un yüksek yatırım maliyeti nedeniyle maliyet-fayda dengesinin kullanım oranına bağlı olduğu belirlenmiştir. Proje çevresinde planlanan yeni yerleşim alanları, lojistik merkezler ve ticari gelişim bölgeleri İstanbul'un kuzey yakasında önemli arazi kullanım değişikliklerine yol açabilecek niteliktedir. Yeni şehir projesiyle bağlantılı olarak nüfus artışı, ulaşım yükü, altyapı baskısı ve su talebinde artış beklenmektedir. Bu durumun uzun vadede kentsel sürdürülebilirlik açısından yeni riskler yaratabileceği değerlendirilmiştir. Çalışmada geliştirilen çok boyutlu karar matrisi ve senaryo analizleri doğrultusunda, Kanal İstanbul Projesi'nin ekonomik boyutta senaryo bağımlı, çevresel boyutta ihtiyat gerektiren, hukuki boyutta yorum farklılıklarına açık ve kentsel boyutta dönüşüm potansiyeli taşıyan bir proje olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Projenin uygulanabilirliği yalnızca teknik veya ekonomik göstergeler üzerinden değerlendirilmemeli; çevresel sürdürülebilirlik, kamu yararı, uluslararası hukuk, afet riski ve şehircilik ilkeleri birlikte ele alınmalıdır. Sonuç olarak, Kanal İstanbul Projesi'nin Türkiye açısından gerekliliği konusunda kesin ve tek yönlü bir değerlendirme yapmak mümkün değildir. Projenin potansiyel faydaları bulunmakla birlikte, çevresel ve hukuki riskleri yüksek düzeydedir. Bu nedenle proje hakkında karar verilirken uzun dönemli bilimsel modellemeler, alternatif senaryolar, disiplinler arası analizler, şeffaf yönetişim mekanizmaları ve katılımcı planlama süreçleri esas alınmalıdır.
Özet (Çeviri)
The Kanal Istanbul Project is one of the mega infrastructure projects with the potential to create multidimensional impacts on Türkiye's maritime transportation, environmental sustainability, urbanization policies, economic development strategies, and international law. Designed as an alternative waterway to the Istanbul Strait, the project has been widely debated not only in terms of maritime safety and logistics capacity, but also with respect to environmental risks, spatial transformation processes, public interest, international obligations, and geopolitical balances. The main objective of this thesis is to evaluate the necessity of the Kanal Istanbul Project for Türkiye through a holistic analysis of its environmental, economic, legal, strategic, and urban dimensions. This research is based on a qualitative methodology. Systematic literature review, document analysis, comparative analysis, and secondary data analysis methods were employed. Within this framework, academic studies, official institutional reports, Environmental Impact Assessment reports, international organization datasets, and relevant legal regulations were examined. In addition, Kanal Istanbul was comparatively analyzed alongside major artificial waterways such as the Suez, Panama, and Kiel Canals, as well as strategic straits including Malacca, Hormuz, and Gibraltar. The study first examines the theoretical position of Kanal Istanbul within the framework of mega projects, neoliberal urbanization, public interest, and necessity debates. Findings indicate that the project should not be regarded solely as a technical infrastructure investment, but also as part of broader processes of economic growth, capital accumulation, production of new rent areas, and spatial restructuring. Assessments regarding maritime transportation and navigation safety reveal that the existing ship traffic in the Istanbul Strait poses significant risks due to narrow passages, sharp turns, and the transportation of hazardous cargo. Kanal Istanbul may have the potential to reduce certain risks by providing an alternative route, particularly for vessels carrying hazardous materials. However, the absence of compulsory canal use, transit fees, meteorological conditions, and the economic preferences of ship operators create major uncertainties regarding its projected utilization rate. Environmental analyses demonstrate that Kanal Istanbul may cause substantial hydrodynamic changes in the Marmara Sea and the Turkish Straits System. Potential alterations in the two-layer current system may generate long-term impacts on oxygen balance, water quality, sediment transport, and salinity structures in the Marmara Sea. Furthermore, the project xiv is expected to create considerable pressure on water basins, agricultural lands, forest ecosystems, and biodiversity along the project corridor. Impacts on strategic water resources such as Sazlıdere Dam and Lake Terkos constitute major risks for Istanbul's water security. Considering the project's implementation in a climate-sensitive region, urban heat island effects, reduction of carbon sink areas, and microclimatic changes were also evaluated. From a legal and diplomatic perspective, the study examines the relationship between Kanal Istanbul and the Montreux Convention Regarding the Regime of the Straits in detail. Findings suggest that although the canal may be constructed within Türkiye's sovereign rights, issues related to transit regime, pricing, military vessel status, and international legal interpretation may generate new areas of debate. Accordingly, the project should be understood not merely as a national infrastructure investment, but also as a strategic initiative with implications for Black Sea security, regional power balances, and Türkiye's foreign policy flexibility. Economic and urban analyses indicate that the high investment cost of Kanal Istanbul makes its cost-benefit balance highly dependent on future utilization rates. Planned new residential zones, logistics centers, and commercial development areas around the canal are expected to trigger significant land-use changes along Istanbul's northern development axis. In connection with the Yenişehir Project, population growth, transportation load, infrastructure pressure, and increasing water demand are anticipated, potentially creating additional long-term urban sustainability challenges. Based on the multidimensional decision matrix and scenario analyses developed in this study, Kanal Istanbul is concluded to be a project that is scenario-dependent in economic terms, precaution-requiring in environmental terms, open to interpretative differences in legal terms, and transformative in urban terms. Therefore, the project's feasibility should not be assessed solely through technical or economic indicators, but rather through integrated consideration of environmental sustainability, public interest, international law, disaster risk, and urban planning principles. In conclusion, it is not possible to make a definitive or one-dimensional assessment regarding the necessity of the Kanal Istanbul Project for Türkiye. Although the project presents certain potential benefits, it also involves high environmental and legal risks. Therefore, decision-making processes regarding the project should be grounded in long-term scientific modeling, alternative scenarios, interdisciplinary analyses, transparent governance mechanisms, and participatory planning approaches.
Benzer Tezler
- 3D seafloor model determination and change detection with multitemporal multi beam echo sounder bathymetry
Farklı zamanlarda alınan çok bimli iskandil verileri ile 3 boyutlu yüzey modelinin oluşturulması ve yüzey değişim analizi
ERAY ZİREK
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE FİLİZ SUNAR
- Bim integration approach to architecture undergraduate education: the case of ITÜ
Mimarlık lisans eğitimine bim entegrasyonu yaklaşımı: İTÜ örneği
FULDEN YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLI KANAN
- Organik rankine sistemi ve türbininin tasarımı
Organic rankine system and turbine design
NURİYE ANIL GÜRLEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Makine Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiUçak ve Uzay Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FIRAT OĞUZ EDİS
- Seydişehir Eti alüminyum işletmesi kırmızı çamur atık barajı mühendislik ve çevre jeolojisi
The engineering and envorimental geology of Seydi̇şehi̇r Eti aluminium company's red mud tailing dam
SÜVEYDA MUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MAHİR VARDAR
- Kord teli uygulamalarına yönelik çeliklerin üretim ve sürekli döküm proses parametrelerinin optimizasyonu
Optimization of production and continuous casting process parameters of steels for cord wire applications
İLKER AYÇİÇEK
Doktora
Türkçe
2024
Metalurji Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiMetalurji ve Malzeme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NURİ SOLAK