Geri Dön

Sağır Köy-Kırkbaş Köyü (Yalvaç/ Isparta) boksitlerinin jeolojik, jeokimyasal ve kökensel incelemesi

Geological geochemical and genesis examination of Kırkbas and Sağırkoy Yalvaç (Isparta) bauxites

PDF İndir

  1. Tez No: 970126
  2. Yazar: SİNAN EMRE ÇAKIR
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA GÜRHAN YALÇIN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Jeoloji Mühendisliği, Geological Engineering
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
  10. Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Maden Yatakları ve Jeokimya Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Isparta'nın kuzey sınırlarında yer alan Kırkbaş ve Sağırköy boksit yatakları, bölgenin jeolojik özellikleriyle ilişkili olarak önemli maden potansiyeline sahip sahalar arasında yer almakta olup, bu bölgede daha önce yapılmış herhangi bir akademik çalışma bulunmamaktadır. Tez konusu kapsamında yapılan bu çalışmada bölgede bulunan boksitlerin, jeokimyasal, kökensel ve jeolojik özellikleri, oluşum ve yataklanmaları, oluşumlarını etkileyen koşul ve faktörlerin belirlenmesi, yorumlanması amaçlanmıştır. Boksitler, gibsit (hidrarjilit) [Al(OH)3], böhmit [AlO(OH)], diyasporit (Al2O3.H2O), minerallerinin bir karışımı olup genellikle silis, TiO2 demir oksit içermektedir. Genel anlamda boksit, alüminyum oksit ve hidroksitlerin karışımından oluşan bir kayaç olarak dikkat çeker. Yoğunluğu 2,5-3,5 g/cm³, sertliği ise 1-3 arasında değişen bu kayaç, kimyasal bileşimine bağlı olarak endüstride değişik alanlarda da kullanılmaktadır. Boksit, alüminyum metali üretiminde temel hammadde olması nedeniyle hem dünya genelinde hem de Türkiye özelinde önemli bir ticari değer taşımaktadır. Isparta (Yalvaç) Kırbaş ve Sağırköy bölgesinde yer alan boksitlere ait çalışma alanından toplanan örnekler üzerinde mineralojik incelemeler yapılmış, bölgenin genel jeoloji çalışmaları yapılmış, araziden alınan veriler değerlendirilerek bölgede bulunan boksitlerin oluşum şartları ve kökenlerinin yorumlamaları yapılmıştır. Boksit ve yan kayaçlardan alınan numunelerin kimyasal analizlere hazırlıkları ve ayrıntılı analizleri (XRD, XRF, FT-IR, ICP-MS, SEM) yapılmış, örneklere ait XRF analizi sonuçları incelenerek istatistik veriler elde edilmiştir. İnceleme alanında bulunan boksitlerin, Hacıalabaz formasyonuna ait Jura-Kretase yaşlı kireçtaşı birimi içerisinde yer aldığı ve Üst Kambriyen–Alt Ordovisyen yaşlı Seydişehir Formasyonu'na ait kumtaşı, çamurtaşı ve kireçtaşı ardalanmasıyla birlikte, yamaç birikintileri ve çökel kaya dokanağının yaklaşık 250 metre güneybatısında yer aldığı gözlenmiştir. Yapılan XRF analizleri ve istatistiksel incelemeler sonucunda, boksit örneklerinin ortalama %48,37 düzeyinde Al2O3 içeriğine sahip olduğu, ayrıca yer yer Al2O3 tenörünün %70'in üzerine çıktığı ve bu değerlerle ekonomik tenör sınırlarının üzerinde seyrettiği belirlenmiştir. Fe2O3 içerikleri ortalama %8,88 düzeyinde ölçülmüş, bazı örneklerde ise bu oranın %21'e kadar yükseldiği tespit edilmiştir. Bu varyasyon, demir oksitlerin boksitleşme süreci sırasında ikincil zenginleşme ürünleri olarak geliştiğini ve özellikle bölgesel ayrışma koşullarının etkisini yansıttığını göstermektedir. Ayrıca, ortalama %33 seviyesinde olan SiO2 içeriği, bazı numunelerde %50'nin üzerine çıkarak, silis açısından zenginleşmiş ve kaolinitik fazların hakim olduğu boksit türlerinin varlığını işaret etmektedir. Bu durum, söz konusu yatakların yüksek alümina içeriğiyle dikkat çeken, ekonomik potansiyele sahip karstik boksit yatakları olduğunu ortaya koymaktadır. Jeokimyasal veriler, boksitlerin yalnızca tek evreli lateritik ayrışmayla değil, aynı zamanda çok aşamalı alterasyon ve taşınım süreçleriyle şekillendiğini ortaya koymaktadır. Ana kaya olarak feldspatça zengin (muhtemelen gnaysik) birimlerin ayrışması sonucu ortaya çıkan malzemenin, karstik kireçtaşları içerisinde gelişen boşluklara taşınarak burada biriktiği düşünülmektedir. Bu taşınım sürecinde, alüminyum ve silisyum içeren mineraller birlikte çökelmiş; böylece hem alümina hem de silis bakımından zengin, karstik karakterli, taşınmış bir boksit tipi gelişmiştir. Hacıalabaz formasyonunun kireçtaşlı seviyeleri içinde bazalt ara seviyeleri veya dayk/sill intrüzyonları bulunması, bu bazaltların daha sonra yüzeylenip ayrışmaya maruz kalmasına olanak sağlamıştır. Boksitlerin jenezi mafik bileşimli bazaltlar, yüksek oranda Al2O3 içerebilecek feldispatlar ve mafik mineraller olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, Sağır Köy-Kırkbaş Köyü boksitleri, yüksek Al2O3, değişken Fe2O3 ve yer yer yüksek SiO2 içerikleriyle karakterize olup, karstik ortamlarda şekillenen, çok evreli bir jeolojik gelişim sürecinin ürünüdür. Bu yataklar, yalnızca lateritik ayrışmanın değil; aynı zamanda bölgesel metamorfizma, alterasyon, taşınım ve yeniden çökelme süreçlerinin ortak etkisiyle oluşmuş, mineralojik olarak zenginleşmiş karmaşık bir yapıya sahiptir.

Özet (Çeviri)

The bauxite deposits located in the Kırkbaş and Sağırköy regions, situated along the northern boundary of Isparta, represent significant mineral resources linked to the area's geological features. However, there has been no previous academic study conducted on these localities. Within the scope of this thesis, the study aimed to investigate and interpret the geochemical, genetic, and geological characteristics of the bauxites in the region, including their formation, modes of occurrence, and the controlling factors that influenced their development. Bauxite is a rock composed primarily of the minerals gibbsite (hydrargillite) [Al(OH)3], böhmite [AlO(OH)], and diyaspore (Al2O3·H2O), typically accompanied by silica, TiO2, and iron oxides. In general terms, bauxite is defined as a mixture of aluminum oxides and hydroxides. With a density ranging between 2.5–3.5 g/cm³ and hardness varying between 1–3, bauxite is used in various industrial applications depending on its chemical composition. As the principal raw material in aluminum metal production, bauxite holds substantial commercial value both globally and within Turkey. Mineralogical investigations were carried out on samples collected from the Kırkbaş and Sağırköy bauxite deposits located in the Yalvaç (Isparta) region. In addition to regional geological surveys, field data were evaluated to interpret the depositional environment and genesis of the bauxite occurrences. Detailed laboratory analyses, including XRD, XRF, FT-IR, ICP-MS, and SEM, were conducted on samples from bauxites and associated host rocks. Statistical data were obtained by evaluating the results of XRF analyses. The investigated bauxite occurrences were found to be situated within Jurassic-Cretaceous aged limestone units belonging to the Hacıalabaz Formation and observed approximately 250 meters southwest of the contact zone between slope deposits and clastic-carbonate sequences of the Upper Cambrian–Lower Ordovician-aged Seydişehir Formation, consisting of sandstone, mudstone, and limestone alternations. According to XRF analyses and statistical evaluations, the average Al2O3 content of the bauxite samples is approximately 48.37%, with some samples exceeding 70%, indicating values above the economic grade threshold. The Fe2O3 content averaged around 8.88%, reaching up to 21% in certain samples. This variation suggests that iron oxides developed as secondary enrichment products during the bauxitization process, reflecting the influence of regional weathering conditions. Additionally, the SiO2 content, averaging 33%, exceeded 50% in some samples, indicating the presence of silica-enriched, kaolinitic bauxite types. These findings confirm that the studied deposits represent economically valuable karst-hosted bauxite bodies with high alumina content. Geochemical data indicate that the bauxites formed not only through single-phase lateritic weathering but also through multi-phase alteration and transportation processes. It is inferred that weathering of feldspar-rich parent rocks (likely gneissic) generated aluminum- and silica-bearing materials, which were transported and deposited into cavities within karstic limestone. During this transportation process, aluminum- and silica-rich minerals were co-precipitated, forming a transported, karstic bauxite type enriched in both alumina and silica. Within the limestone levels of the Hacıalabaz formation, intercalations of basalt or dike/sill intrusions are present, which subsequently became exposed at the surface and subjected to weathering. The genesis of the bauxites has been attributed to mafic basalts containing feldspars and mafic minerals that are capable of hosting high Al2O3 contents. In conclusion, the Sağırköy–Kırkbaş bauxite deposits are characterized by high Al2O3, variable Fe2O3, and locally high SiO2 contents, and they represent the product of a complex, multi-stage geological evolution within karstic environments. These deposits formed through the combined effects of lateritic weathering, regional metamorphism, alteration, transportation, and redeposition processes, resulting in mineralogically enriched and geologically complex bauxite bodies.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    405785

    Sağır köyü yerleşim arkeolojisi ve arkeolojik envanterin yorumlanması

    The settlement archaeology and the i̇nterpretati̇on of the archaeologi̇cal inventory Sağır vi̇llage

    MUSTAFA AĞGÜL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    ArkeolojiSüleyman Demirel Üniversitesi

    Arkeoloji Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MEHMET ÖZHANLI

  2. Tez No

    614344

    Sağır Köyü monografisi (Yalvaç-Isparta)

    Monograph of Sağır Village in Yalvaç, Isparta

    ARİFE ÇELİK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Halk Bilimi (Folklor)Süleyman Demirel Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HALİL ALTAY GÖDE

  3. Tez No

    445626

    İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarının incelenmesi (Tokat merkez ilçe örneği)

    The analyses of environmental attitudes of eighth grade primary school students (The sample of central district of Tokat)

    SERKAN KÖKLÜNAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Eğitim ve ÖğretimGaziosmanpaşa Üniversitesi

    İlköğretim Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. EREN YÜRÜDÜR

  4. Tez No

    209054

    Türk romanında mekân

    Place in Turkish novel

    FERDA ZAMBAK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    Y.DOÇ.DR. VEDAT KURUKAFA

  5. Tez No

    1008633

    The development of educational spaces in the age of phygital education in Türki̇ye

    Türkiye'de fijital eğitim çağında eğitim mekanlarınıngelişimi

    MUSTAFA ALPER AYKAM

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2026

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Bilişim Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ İMDAT AS

Geri Dön