Kültürel miras etki değerlendirmesinde etkililik: Çok boyutlu analitik çerçeve ve dünya miras alanları üzerine karşılaştırmalı analiz
Effectiveness in cultural heritage impact assessment: A multi-dimensional analytical framework and comparative analysis on world heritage sites
- Tez No: 973633
- Danışmanlar: PROF. DR. SIRMA TURGUT, PROF. DR. NAİME HÜLYA BERKMEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehir Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kültürel Miras Etki Değerlendirmesi (KMED) süreçlerinin, özellikle UNESCO Dünya Miras Alanlarındaki uygulamalarda karar alma mekanizmalarına etkisi ve koruma hedeflerine katkı düzeyi bu çalışmanın temel inceleme alanını oluşturmaktadır. Uluslararası kültürel miras koruma rejiminin tarihsel ve kurumsal yapısı, neoliberal planlama dinamikleri ve kentsel gelişim baskıları bağlamında, KMED'in kuramsal ve pratik sınırlılıkları bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Öncelikle, KMED'in kavramsal gelişimi ve literatürdeki tematik yönelimleri sistematik bir derleme aracılığıyla analiz edilmiş; Ardından, uluslararası kültürel miras hukuku ve mekânsal planlama kuramları temelinde kuramsal bir zemin oluşturulmuştur. Bu kuramsal çerçeve doğrultusunda, KMED'in etkililik düzeyini değerlendirmeye yönelik çok boyutlu bir analitik yapı geliştirilmiştir. Söz konusu değerlendirme çerçevesi, Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) sistematiğinden türeyen ancak kültürel miras bağlamına özgü kurumsal, yönetsel ve katılımcı dinamikleri dikkate alan bir etkililik yaklaşımı olarak yapılandırılmıştır. Geliştirilen bu çerçeve doğrultusunda, uluslararası örnek alanları içeren karşılaştırmalı vaka analizi çalışmalarıyla, uygulama süreçlerine ilişkin gözlemler ve karar üretme dinamikleri incelenmiştir. Elde edilen bulgular, KMED'in çok katmanlı ve değer odaklı bir değerlendirme aracı olarak önemli bir potansiyel taşımasına karşın; mevcut uygulamalarda prosedürel odaklılık, planlama süreçlerinden kopukluk, bağlayıcılık eksikliği ve sınırlı toplumsal katılım gibi nedenlerle etkililiğinin kısıtlandığını göstermektedir. Değerlendirme süreçlerine katkının ötesine geçerek kültürel miras alanlarında koruma ve planlama anlayışını dönüştürebilecek bir etkililik düzeyine ulaşabilmesi için, KMED'in kavramsal çerçevesinin netleştirilmesi, yönetsel yapılarla daha güçlü biçimde bütünleştirilmesi ve uygulama pratiklerinin bağlamsal gerekliliklere duyarlı şekilde yeniden yapılandırılması gerektiği ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
The central focus of this study is the effectiveness of Heritage Impact Assessment (HIA) processes, particularly in the context of UNESCO World Heritage Sites, in shaping decision-making mechanisms and contributing to conservation objectives. Within the broader context of the international cultural heritage protection regime, neoliberal planning dynamics, and urban development pressures, both the theoretical and practical limitations of HIA are explored through a comprehensive and integrated approach. The study begins with a systematic review of the conceptual development of HIA and the thematic trends in the literature. Based on international cultural heritage law and spatial planning theories, a theoretical framework is established to support the analysis. Within this framework, a multidimensional analytical model is developed to assess the effectiveness of HIA. While drawing methodological inspiration from Environmental Impact Assessment (EIA), the model is adapted to the cultural heritage field by incorporating institutional, administrative, and participatory dimensions specific to heritage contexts. Comparative case studies involving international examples are employed to observe the implementation dynamics and decision-making processes of HIA in practice. The findings reveal that, although HIA holds significant potential as a multi-layered, value-driven assessment tool, its effectiveness is often constrained by proceduralism, disconnection from planning processes, lack of legal enforceability, and limited public engagement. To enable HIA to move beyond a supplementary assessment role and function as a transformative tool in heritage conservation and planning, the study argues for the clarification of its conceptual framework, stronger integration with institutional structures, and the adaptation of its practices to context-specific requirements.
Benzer Tezler
- Tarihi yapıların enerji verimli iyileştirilmesi için bir karar destek sistemi önerisi
A decision support system proposal for energy efficient improvement of historic buildings
GÖKHAN GENÇ
- Assessing the impacts of coal mining on rural landscapes: The case of Yatağan, Muğla
Kömür madenciliğinin kırsal peyzajlar üzerindeki etkilerinin değerlendirmesi: Yatağan, Muğla örneği
MELDA KAPLAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİBEL YILDIRIM ESEN
DR. ÖĞR. ÜYESİ MESUT DİNLER
- Parasites on architecture: An assessment of building additions in Mahmutpasa, Istanbul
Parazitli mimari: İstanbul Mahmutpaşa'daki yapı eklerinin değerlendirmesi
BİGE YILDIRIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
MimarlıkYeditepe ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. KÜRŞAD ÖZDEMİR
- Sufi tradition in Ottoman Egypt according to al-Jabarti's Aja'ib al-athar
El-Ceberti'nin Aca'ibü'l-asar adlı eserine göre Osmanlı Mısır'ında sufi gelenek
ŞEYMA MERT
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Tarihİstanbul Medeniyet ÜniversitesiUluslararası Osmanlı Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH BAYRAM
- Geleneksel gastronominin kültürel mirasa etkileri: İzmir Tarihi Kemeraltı Çarşısı örneği
The effects of traditional gastronomy on cultural heritage: The case of the historical Kemeralti Bazaar in İzmir
KORAY KULEYİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Gastronomi ve Mutfak SanatlarıEge ÜniversitesiTürk Dünyası Sosyal Ekonomik ve Siyasal İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET FATİH SANSAR
PROF. DR. PINAR FEDAKAR