Türkiye'de marketlerde satışa sunulan çocuk hedefli işlenmiş paketli ürünlerin, menülerin besin ögesi örüntü profilinin ve ailelerinin besin seçimlerine etki eden etmenlerin değerlendirilmesi
Assesment of child-targeted processed packaged products available in Turkish markets, nutrient profiling of menus, and factors influencing parental food choices
- Tez No: 974293
- Danışmanlar: PROF. DR. DERYA DİKMEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, 3-6 yaş arası çocuklarda beslenme davranışlarını şekillendiren ve besin seçimini etkileyen en önemli üç etmeni (çocuklara yönelik pazarlama, ebeveynlerin besin seçimi ve anaokulu menüleri) birlikte ele almak hedeflenmiştir. Bu amaç ile, Türkiye'de satışa sunulan çocuk hedefli paketlenmiş ürünlerin ve anaokulu menülerinin besin ögesi örüntü profili modelleri (NPM) ile besin ögesi örüntü profilinin, NOVA sınıflanması ile işleme düzeylerinin belirlenmesi ve ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri, besin seçiminde motivasyon kaynakları ve etiket bilgilerinin besin seçimi üzerine etkileri araştırılmıştır. Birinci bölümde Ankara'da yer alan 13 farklı market markasına ait toplam 23 şubeden 781 çocuk hedefli ürünün etiket bilgisi toplanmıştır. Ürünlerin WHO NPM-2023, TR ve UK FSA/Ofcom NPM'lere uyumu değerlendirilmiş, işleme dereceleri, sağlık, beslenme ve alerjen beyanları incelenmiştir. İkinci bölümde 3-6 yaş arası çocuğu olan 438 ebeveyne çevrimiçi anket uygulanmıştır. Katılımcılar En Yeni Yaşamsal Belirteç Ölçeği, Tek Madde Besin Seçimi Testi, Çocuk Beslenme Anketi sorularını yanıtladıktan sonra 7 randomize etiket grubuna ayrılarak farklı etiket çeşitlerine dair Algılanan Mesaj Etkinliği Ölçeği (PME) ve diğer soruları yanıtlamıştır. Nutri-Score etiketinin ülkemizde kullanımına yönelik etiketi beğeni ve kabulü de değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise menüsü diyetisyen tarafından planlanan ve planlanmayan 2 adet anaokulunun Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarına ait menülerin besin ögesi örüntü profilleri; Nutri-Score, NRF 9.3 ve UK FSA/Ofcom NPM ile değerlendirilmiştir. Menülerin alerjen içerikleri ve NOVA sınıflaması ile işleme dereceleri incelenmiştir. Ürünlerin %92,7'si ultra/yoğun işlenmiş üründür ve WHO NPM-2023, TR ve UK FSA/Ofcom NPM'lere göre sırasıyla %93,2'si, %92'si ve %81,3'ünün çocuklara pazarlanması uygun değildir. Ürünlerin sırasıyla %19,2'si ve %50,8'i Nutri-Score D ve E grubunda yer almaktadır; %42,5'inde beslenme beyanı, %58'inde sağlık beyanı, %81'inde“alerjen içerir”ve %58'inde“alerjen içerebilir”beyanı bulunmaktadır. Ürünlerin beslenme ve sağlık beyanı içermesi ile NPM sınıfları arasında anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,05). Alerjen beyanları ile NOVA grupları arasında da anlamlı farklılık bulunmaktadır (p<0,001). İşleme derecesi yüksek ürünler daha fazla alerjen beyanları içermektedir. Ebeveynlerin %58'inin sağlık okuryazarlığının yeterli ve besin seçiminde en yüksek motivasyon kaynaklarının besinin“sağlıklı olması”ve“doğal olması”olduğu saptanmıştır. Sağlık okuryazarlığı düzeyine göre çocuk beslenme anketi (p<0,05) ile tek madde besin seçim testi (p<0,05) puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık vardır. Farklı etiket türlerinin PME Ölçeği puan ortalamaları arasında fark olduğu (p<0,05) ve“Uyarı”etiketlerinin verdiği mesajların daha etkili olduğu saptanmıştır. Menülerinin besin ögesi içeriğinin çocukların gereksinimlerinin üzerinde olduğu; diyetisyen tarafından planlanan menünün diğerine göre Nutri-Score, NRF 9.3 ve UK FSA/Ofcom NPM'lerden daha iyi diyet kalitesi ile ilişkili puan aldığı saptanmıştır (p<0,001). Menülerin enerjisinin %8,9-%11,5'i arasında ultra/yoğun işlenmiş besinlerden gelmekte ve menülerde yer alan yemeklerin %55,6-%57,9'u alerjen içermektedir. Çalışmanın bulguları, çocuklar hedeflenerek pazarlanan paketli ürünler için daha sıkı pazarlama ve etiketleme düzenlemelerine ihtiyaç olduğunu ve Türkiye'de paketli besinlerde Nutri-Score etiketinin kullanımının Türk toplumu tarafından desteklenebileceğini ve kullanımının yararlı olabileceğini göstermektedir. Çocukların sağlıklı beslenme davranışları ve besin seçimi alışkanlıkları kazanması için ebeveynlerin sağlık okuryazarlığının düzeyinin artırılması gerekmektedir.
Özet (Çeviri)
In this study, the aim was to address together the three most important factors shaping eating behaviors and influencing food choices in children aged 3–6 years (child-targeted marketing, parental food choices, and preschool menus). For this purpose, the nutrient profile of packaged products marketed to children in Türkiye and preschool menus were evaluated with nutrient profile models (NPM) , their processing levels were determined according to the NOVA classification, and the effects of parents' health literacy levels, sources of motivation in food choice, and the influence of label information on food choice were investigated. In the first part, label information of 781 child-targeted products from a total of 23 branches of 13 different supermarket chains located in Ankara was collected. Compliance of the products with WHO NPM-2023, TR, and UK FSA/Ofcom NPM was assessed, and their processing levels, health, nutrition, and allergen claims were examined. In the second part, an online survey was conducted with 438 parents of children aged 3–6 years. After answering the Newest Vital Sign (NVS) scale, the Single-Item Food Choice Questionnaire, and the Child Feeding Questionnaire, participants were randomized into 7 label groups and responded to the Perceived Message Effectiveness (PME) scale and other questions related to different types of labels. The liking and acceptance of the Nutri-Score label for potential use in Türkiye were also evaluated. In the third part, the nutrient profile of menus from two preschools (one with a dietitian-planned menu and one without) for January, April, July, and October were assessed using Nutri-Score, NRF 9.3, and UK FSA/Ofcom NPM. Allergen contents and processing levels according to NOVA classification were also examined. Results showed that 92,7% of the products were ultra processed, and according to WHO NPM-2023, TR, and UK FSA/Ofcom NPM, 93,2%, 92%, and 81,3% of them, respectively, were not suitable to be marketed to children. Of the products, 19,2% and 50,8% were in Nutri-Score categories D and E, respectively; 42,5% carried nutrition claims, 58% health claims, 81%“contains allergen”claims, and 58%“may contain allergen”claims. A significant difference was found between the presence of nutrition and health claims and NPM classifications (p<0,05). There was also a significant difference between allergen claims and NOVA groups (p<0,001). Products with higher degrees of processing contained more allergen claims. It was found that 58% of parents had adequate health literacy, and the strongest motivational factors in food choice were that the food was“healthy”and“natural.”There was a significant difference in mean scores of the Child Feeding Questionnaire (p<0,05) and the Single-Item Food Choice test (p<0,05) according to health literacy level. Significant differences were also found in PME scale mean scores between different label types (p<0,05), with“Warning”labels being more effective in delivering messages. The nutrient content of the menus was found to exceed children's requirements, and the menu planned by a dietitian received better diet quality scores from Nutri-Score, NRF 9.3, and UK FSA/Ofcom NPM compared to the other menu (p<0,001). Between 8,9% and 11,5% of menu energy came from ultra processed foods, and 55,6%–57,9% of meals included in the menus contained allergens. The findings of the study indicate that stricter marketing and labeling regulations are needed for packaged products marketed to children, that the use of the Nutri-Score label on packaged foods in Türkiye could be supported by Turkish society, and that its implementation could be beneficial. In order for children to develop healthy eating behaviors and food choice habits, it is necessary to improve parents' health literacy levels.
Benzer Tezler
- Türkiye'de satışa sunulan bazı gıdalarda ambalaj materyallerinden migrasyonun ölçülmesi
Measurement of migration from packaging materials into some foods launched in Turkey
ÜMİT ALTUNTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Gıda Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERAAT ÖZÇELİK
- Türkiye'de tüketime sunulan organik ve geleneksel süt ve süt ürünlerinin bazı metal düzeyleri yönünden karşılaştırılması
Comparison of some metal levels of organic and conventional milk and dairy products consumed in Turkey
MANSUR SEYMEN SEĞMENOĞLU
Doktora
Türkçe
2012
Veteriner HekimliğiAnkara ÜniversitesiFarmakoloji ve Toksikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE BAYDAN
- Türkiye`de üretilen işlenmiş süt ve bazı süt ürünleri ile Giresun Yöresinde üretilen çiğ sütlerin aflatoksin M1 düzeylerinin araştırılması
An investigation on aflatoxin M1 levels processed milk and somemilk products produced in turkey with raw milk produced in Giresun Region
ESRA SARAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Gıda MühendisliğiAfyon Kocatepe ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH ÇAĞLAR
YRD. DOÇ. DR. AYLA ARSLANER
- Türkiye'de satılan glutensiz gıdalarda fiyat ve gluten araştırması
A market research of gluten-free foods in Turkey and gluten detection in gluten-free foods that produced in Turkey
GÜLER ATASOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Beslenme ve DiyetetikMersin ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MAHİR TURHAN
- E-tüketicilerin bilgilendirilmesi çerçevesinde sanal mağazalardaki gıda ürün sayfalarının tasarım ve içerik analizi
Content analysis of food product pages in online stores within the framework of e-consumer information
EDA ZABUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İletişim BilimleriBaşkent ÜniversitesiGörsel İletişim Tasarımı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FEHMİ SONER MAZLUM