Geri Dön

Diyarbakır endüstri mirasında eski tekel fabrikasının yeri ve restorasyon önerisi

The place of the old tekel factory in Diyarbakir's industrial heritage and restoration proposal

  1. Tez No: 986389
  2. Yazar: NURDENİZ GÜNER
  3. Danışmanlar: PROF. DR. FATMA MERAL HALİFEOĞLU
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Mimarlık, Architecture
  6. Anahtar Kelimeler: Diyarbakır-Suriçi, Endüstri mirası, Kültürel miras, Diyarbakır-Suriçi, Industrial heritage, Cultural heritage
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Dicle Üniversitesi
  10. Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Mimari Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Diyarbakır, Mezopotamya Bölgesinin kuzey sınırlarında yer alan verimli topraklara sahip bir kenttir. Tarih boyunca çok sayıda medeniyete ev sahipliği yapan kentin, bulunduğu coğrafyanın ve verimli topraklarının getirmiş olduğu olanaklar tüm dönemlerde kentin üretimine ve üretim faaliyetlerine yansımıştır. Verimli toprakları sayesinde üretimde ciddi bir paya sahip kent, Osmanlı İmparatorluğu döneminde de üretim standardını korumuştur. Kentin, Endüstri Devrimiyle birlikte gelişen üretim sistemlerinin karşısında gelişim gösterememesi üretim payında düşüşe neden olmuştur. 18.yy'da İngiltere'de ortaya çıkan Endüstri (Sanayi) Devriminin üretim sistemlerinde meydana getirdiği bu köklü değişiklikler toplumların yalnızca ekonomisini değil kültürel ve toplumsal özelliklerini de değiştiren bir dönüm noktası kabul edilmektedir. Avrupa'da sanayileşme faaliyetleri ile kalkınan Avrupalı devletler karşısında, imparatorluğun son döneminde yaşanan ekonomik, siyasal ve toplumsal olaylar Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünü hızlandırmıştır. Osmanlı'nın çöküşüyle kurulan yeni cumhuriyet, devraldığı düzeni değiştirmek ve kalkındırmak için sanayileşme çalışmalarına öncelik vermiştir. Sanayileşme çabaları kapsamında kentlerde özel girişim veya devlet eliyle sanayi tesisleri yapılmış, sanayiye ve üretime yönelik teşvikler arttırılmıştır. Bu kapsamda Diyarbakır'da Erken Cumhuriyet Döneminde inşa edilen Eski Tekel (Müskirat) Fabrikası, kentin devlet eliyle yapılan ilk modern üretim merkezi olma özelliğini taşıdığından endüstri mirası kapsamında değerlendirilmesi gereken önemli bir yapıdır. Çalışma kapsamında öncelikli olarak kentin geçmişten günümüze üretim faaliyetleri ve bu faaliyetlere imkân sağlayan üretim alanları incelenmiştir. Erken Cumhuriyet dönemiyle birlikte yaşanan gelişmelerin kentin sosyal, siyasal ve kültürel yapısı ile imar faaliyetlerine nasıl yansıdığına yönelik araştırmalar yapılmıştır. Kentin endüstri mirası içinde önemli bir yere sahip olan Eski Tekel Fabrikasının mevcut durumuna yönelik tespit ve belgeleme çalışmaları kapsamında rölöve çizimleri oluşturulmuştur. Yapıda meydana gelen hasarlar ile yapıya yapılan yanlış müdahaleler belirlenmiştir. Yapının dönemsel analizi yapılarak restitüsyon çalışması hazırlanmıştır. Çalışmalar değerlendirilerek yapıya uygun koruma müdahaleleri geliştirilmiş ve restorasyon projesine yansıtılmıştır. Kent içinde tarihsel bir sürecin mimari dilini yansıtan yapının kent hafızasında korunması, verilen işlev doğrultusunda özgün dokusuna bağlı kalarak faaliyetine devam etmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması bu tezin amacını oluşturmaktadır.

Özet (Çeviri)

Diyarbakır is a city with fertile lands located on the northern borders of the Mesopotamia Region. Throughout history, the city, which has been home to numerous civilizations, has reflected the advantages of its geographical location and fertile lands in its production and economic activities across all historical periods. The city, which has a significant share in production thanks to its fertile lands, maintained its production standard during the Ottoman Empire. The city's inability to adapt to the evolving production systems that emerged with the Industrial Revolution led to a decline in its share of production. The profound transformations in production systems brought about by the Industrial Revolution, which emerged in 18th-century England, are regarded as a turning point that altered not only the economies of societies but also their cultural and social characteristics. In the face of European states that achieved development through industrialization, the economic, political, and social events experienced during the final period of the Empire accelerated the decline of the Ottoman Empire. The new republic established after the fall of the Ottoman Empire prioritized industrialization efforts to transform and develop the system it inherited. As part of industrialization efforts, industrial plants were established in cities through private enterprise or state intervention, and incentives for industry and production were increased. In this context, the Old Tekel Factory, built in Diyarbakır during the Early Republican Period, is an important structure that should be considered within the industrial heritage, as it holds the distinction of being the city's first modern production facility established by the state. In this study, the production activities of the city from the past to the present and the production areas that enabled these activities have been primarily examined. Research has been conducted on how the developments during the Early Republican period reflected on the city's social, political, and cultural structure, as well as its urban development activities. As part of the documentation and assessment of the current condition of the Old Tobacco Factory, which holds an important place in the city's industrial heritage, measured drawings have been created. The damages to the structure and the incorrect interventions made to the building have been identified. A periodical analysis of the structure has been conducted, and a restitution study has been prepared. Based on the evaluations of the studies, appropriate conservation interventions have been developed for the structure and reflected in the restoration project. The aim of this thesis is to preserve the structure, which reflects the architectural language of a historical process within the city, in the urban memory, allowing it to continue its function while maintaining its original fabric, and transmitting it to future generations.

Benzer Tezler

  1. Diyarbakır ve çevresinde bulunan doğal taş artıklarının değerlendirilmesi

    Evaluation of natural stone waste found in Diyarbakir and its surroundings

    MEHMET EMİN TOPALAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Mühendislik BilimleriDicle Üniversitesi

    Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ORHAN KAVAK

  2. Ortaöğretimde ders denetimi

    Başlık çevirisi yok

    MUSTAFA YALÇINKAYA

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1992

    Eğitim ve ÖğretimAnkara Üniversitesi

    PROF.DR. HAYDAR TAYMAZ

  3. Tarım ve hayvancılık kaynaklı metan emisyonlarının TROPOMI metan ölçümleri ile incelenmesi

    Assessment of methane emissions from agriculture and livestock with TROPOMI methane observations

    EDA CEYLAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BURÇAK KAYNAK TEZEL

  4. Diyarbakır'da kadın işgücünün karşılaştığı sorunlar ve çözüm önerileri

    Başlık çevirisi yok

    EVİN ANĞAY YILDIRIM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    EkonomiDicle Üniversitesi

    İktisat Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BAHAR BURTAN DOĞAN

  5. Kent kimliğinin sürdürülebilirliği için peyzaj yönetim anlayışının geliştirilmesi: Bartın-Amasra örneği

    Development of landscape management approach to sustainability of urban identity: The case of Bartın-Amasra

    DÜRDANE KAYA ÖZDEMİR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Şehircilik ve Bölge PlanlamaBartın Üniversitesi

    Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SEBAHAT AÇIKSÖZ