Oğuzların kökeni ve Yedisu bölgesindeki faaliyetleri (8-12. yüzyıllar)
The Origins of the Oghuz and their activities in the Yedisu region (8th–12th centuries)
- Tez No: 1000159
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜRSOY SOLMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Yedisu Bölgesi, Oğuzlar, Köken, Tamga, Konfederatif Yapılanma, Zhetysu (Semirechye) Region, Oguzes, Origins, Tamga, Confederative Structures
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Oğuzların kökeni ve erken dönem tarih sahnesindeki konumuna ilişkin tartışmaları Yedisu (Semireçye/Jetisu) coğrafyası merkezinde yeniden değerlendirmeyi amaçlar. Yedisu'nun, göç ve temas hatlarının kesiştiği bir saha olmasının yanında erken konfederatif örgütlenmenin izlerinin maddî kültür üzerinden izlenebildiği bir araştırma alanı olduğu kabulünden hareketle, Oğuz varlığına dair yorumların mekânsal ve kronolojik denetimini güçlendiren bir okuma zemini kurulmuştur. Tezin kapsamı, Oğuz adının kökeni ve erken dönem temsillerinden başlayarak Eski Türk yazıtları ile Çin kayıtlarının sunduğu verilerin tartışılmasını, Töles (Tiele) ve On-Ok'un oluşum süreci ile Türgiş modeline geçişin siyasal-tarihsel bağlamda ele alınmasını içerir. Orhun yazıtlarındaki Oğuz–Türgiş pasajları, Çin ve İslam kaynaklarıyla karşılaştırılarak kavramsal ve kronolojik tutarlılık hedeflenmiştir. Çalışmada Yedisu'daki Oğuz izleri, yazılı anlatının sınırlı kaldığı katmanları görünür kılabilecek maddî kültür verileri üzerinden derinleştirilir. Damga tipolojisi ve sembolik repertuvar, petroglif sahaları, yazıtlı bağlamlar ve nümismatik buluntularla birlikte değerlendirilir. Kayalık, Talgar, Hiyam, Dahlan ve Görgüz gibi şehirleşme merkezleri, kazı bulguları ve yerleşim örgütlenmesi bağlamında ele alınarak Yedisu'da yerleşim süreçleri tartışılır. Yöntem bölümünde metin tenkidi, katman analizi, seramik tipolojisi, nümismatik değerlendirme ve ikonografik çözümleme birlikte işletilmiştir. Coğrafi ölçekte CBS tabanlı QGIS analizleriyle akarsu vadileri, geçit hatları, yaylak–kışlak döngüleri ve ticaret yolları yerleşim örüntüsüyle ilişkilendirilerek tartışmanın mekân üzerinden sınanması hedeflenmiştir. Ayrıca Kazakistan ve Kırgızistan'da yürütülen saha incelemeleriyle Yedisu'daki tarihî şehir alanları yerinde değerlendirilmiştir. Çalışma, Yedisu merkezli okuma sayesinde Oğuzlara ilişkin erken dönem tartışmaların, yalnız metin aktarımına dayanmayan ve maddî kültür verileriyle denetlenen bir çerçevede ele alınabileceğini göstermeyi hedefler. Özellikle tamga sisteminin sosyo-siyasal işlevi, işaretlerin tipolojisi ve yayılımı ile konfederatif örgütlenme arasındaki bağ üzerinden tartışılarak sembolik göstergelerin tarihsel yorum gücü sınanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to reassess debates on the origins of the Oghuz and their position in the early medieval historical record through a framework centred on the Semirechye (Semirechye/Jetisu) region. Proceeding from the view that Semirechye was not merely a corridor of movement but a research area where traces of early confederative formations can be approached through material culture, the study establishes an interpretive ground that strengthens spatial and chronological control in discussions of the Oghuz presence. The scope of the thesis extends from the etymology of the name Oghuz and its earliest attestations to a critical examination of evidence supplied by the Old Turkic inscriptions and Chinese records. It further addresses, in a political-historical context, the formation of the Töles (Tiele) and the On-Ok, and the transition to the Türgiş model. Passages concerning the Oghuz and the Türgiş in the Orkhon inscriptions are compared with Chinese and Islamic sources with the aim of improving conceptual clarity and chronological consistency. Within this framework, traces of the Oghuz in Semirechye are examined through material-cultural datasets that can render more visible the layers where written narratives remain limited. Tamga typology and the symbolic repertoire are analysed together with petroglyph sites, epigraphic contexts, and numismatic finds. Urban centres such as Kayalık, Talgar, Hiyam, Dahlan, and Görgüz are discussed in relation to excavation data and settlement organisation in order to evaluate processes of settlement in Semirechye. Methodologically, the study employs textual criticism, stratigraphic analysis, ceramic typology, numismatic assessment, and iconographic analysis in an integrated manner. On a geographical scale, GIS-based QGIS analyses relate river valleys, pass lines, seasonal pastoral cycles, and trade routes to settlement patterns, thereby enabling a spatial test of the main arguments. In addition, field investigations conducted in Kazakhstan and Kyrgyzstan support on-site assessments of historical urban areas in Semirechye. The study seeks to demonstrate that an approach centred on Semirechye allows early debates on the Oghuz to be addressed within a framework that is not confined to the transmission of texts and that can be checked against material evidence. In particular, the socio-political functions of the tamga system are examined through the relationship between the typology and distribution of signs and confederative organisation, with the interpretive capacity of symbolic evidence tested within a controlled analytical context.
Benzer Tezler
- Лингво-стилистические особенности ложныхдрузей переводчика
Tuzak kelimelerin çevirisinde dilbilimsel ve üslupbilimselözellikler
ŞUHEDA RENGİN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Rusça
2024
Mütercim-TercümanlıkKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SALTANAT MAMBAYEVA
- Erken Hristiyan ve ilk Bizans resim ve kabartma sanatında kaynak ve okullar (2 cilt)
Sources and school of painting and sculpture during the early Christian and first Byzantine period
AHMET MEHMET KİPMEN
- Gastrointestinal stromal tümörlerde morfolojik özellikler, c-kit (CD117) , CD34, SMA, s-100 protein , p53 ve proliferating cell nuclear antigen immünreaksiyonları ve prognostik önemi
Gastrointestinal stromal tumors : morphologic features, c-kit (CD117), CD34, SMA, s-100 protein, p53 and proliferating cell nuclear antigen immunoreactivity and prognostic significance
BİLGE CAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2003
PatolojiHacettepe ÜniversitesiPatoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞÜKRÜ OĞUZ ÖZDAMAR
- Çocukluk çağı germ hücreli tümör olgularının retrospektif değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of childhood germ cell tumors
ARZU YOSMA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıOndokuz Mayıs ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN DAĞDEMİR
- Orta Toros tahtacıları: Tarih kültür ve medeniyet
Mid Taurus takhtadjies: History-culture-civilazation
AHMET KUŞCİ