Geri Dön

Dürtüselliğin alkolsüz içecek bağımlılığı üzerine etkileri

Effects of impulsivity on soft drink addiction

PDF İndir

  1. Tez No: 1003159
  2. Yazar: REMZİYE İLGÜZ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. NESLİHAN ÖNER
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
  6. Anahtar Kelimeler: Dürtüsellik, S-UPPS-P, Alkolsüz İçecek Bağımlılığı, SDAS, BEVQ-15, Impulsivity, S-UPPS-P, Soft Drink Addiction, SDAS, BEVQ-15
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Erciyes Üniversitesi
  10. Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

DÜRTÜSELLİĞİN ALKOLSÜZ İÇECEK BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ Remziye İLGÜZ Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Kasım 2025 Danışman: Doç. Dr. Neslihan ÖNER ÖZET Modern beslenme alışkanlıklarında önemli yer tutan şekerle tatlandırılmış ve kafeinli içeceklerin bağımlılık benzeri davranışlar oluşturabildiği bilinmesine rağmen, dürtüselliğin bu tür bağımlılık üzerindeki rolünü doğrudan ele alan araştırmalar sınırlıdır. Bu doğrultuda araştırma, temel bir kişilik özelliği olan dürtüselliğin alkolsüz içecek bağımlılığı puanlarını ne ölçüde etkilediğini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Kesitsel tasarımla Mayıs-Eylül 2025 tarihleri arasında çevrim içi olarak yürütülen çalışmaya 18-67 yaş aralığında toplam 609 katılımcı dahil edilmiş; veriler sosyodemografik formun yanı sıra Dürtüsel Davranış Ölçeği Kısa Formu (S-UPPS-P), Alkolsüz İçecek Bağımlılığı Ölçeği (SDAS) ve İçecek Tüketim Anketi (BEVQ-15) ile toplanmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 29,24±9,86 yıl, Beden Kütle İndeksi (BKİ) ortalaması 24,07±4,40 kg/m²'dir. Korelasyon analizlerinde toplam dürtüsellik puanı ile SDAS toplam puanı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır (r= 0,234; p<0,001). Dürtüselliğin alt boyutlarından olumsuz sıkışıklık, heyecan arayışı ve olumlu sıkışıklık, SDAS'ın birçok alt boyutuyla anlamlı ilişkiler göstermiştir. Çok değişkenli regresyon analizinde ise olumsuz sıkışıklık (β≈0,09; p<0,05) ve heyecan arayışı (β≈0,13; p<0,01) bağımlılık puanının anlamlı yordayıcıları olmuştur. Yaş, bağımlılık puanını azaltıcı yönde etkilerken (β≈-0.10; p<0.05), cinsiyet, BKİ, eğitim ve gelir düzeyi anlamlı bulunmamıştır. BEVQ-15 sonuçlarına göre günlük şekerli içecek tüketimi sürekli istek/arzu alt boyutu ve SDAS toplam puanı ile düşük düzeyde ancak anlamlı ilişkiler göstermiştir (r≈0,09-0,14; p<0,05). Buna karşın günlük şekerli içecekten gelen enerjinin regresyon modellerine eklenmesi bağımlılık puanını anlamlı biçimde artırmamıştır (p>0,05). Bulgular, özellikle duygulanıma bağlı dürtüsellik bileşenlerinin (negatif ve pozitif sıkışıklık, heyecan arayışı) alkolsüz içecek bağımlılığıyla daha güçlü ilişkili olduğunu göstermektedir. Çalışma, şekerli ve gazlı içecek tüketiminde psikolojik faktörlerin belirleyici olduğunu ve bu alanda müdahale programlarının yalnızca beslenme davranışına değil, aynı zamanda dürtüsellik ve özdenetim süreçlerine yönelik tasarlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Özet (Çeviri)

EFFECTS OF IMPULSIVITY ON SOFT DRINK ADDICTION Remziye İLGÜZ Erciyes University, Institute of Health Sciences Department of Nutrition and Dietetics Master's Degree Thesis, November 2025 Supervisor: Assoc. Prof. Neslihan ÖNER ABSTRACT Although sugar-sweetened and caffeinated beverages occupy an important place in modern dietary habits and are known to elicit addiction-like behaviors, studies directly examining the role of impulsivity in this type of addiction remain limited. Accordingly, this study aimed to evaluate the extent to which impulsivity, a fundamental personality trait, influences non-alcoholic beverage addiction scores. Using a cross-sectional design, the study was conducted online between May and September 2025 and included a total of 609 participants aged 18-67 years. Data were collected through a sociodemographic questionnaire, the Short Form of the Impulsive Behavior Scale (S-UPPS-P), the Soft Drink Addiction Scale (SDAS), and the Beverage Intake Questionnaire (BEVQ-15). The mean age of the participants was 29.24 ± 9.86 years, and the mean Body Mass Index (BKİ) was 24.07 ± 4.40 kg/m². Correlation analyses revealed a positive and statistically significant association between total impulsivity scores and total SDAS scores (r = 0.234; P <0.001). Among the impulsivity subdimensions, negative urgency, sensation seeking, and positive urgency showed significant associations with several SDAS subscales. In multivariable regression analyses, negative urgency (β ≈ 0.09; P <0.05) and sensation seeking (β ≈ 0.13; P <0.01) emerged as significant predictors of addiction scores. While age was associated with lower addiction scores (β ≈ −0.10; P <0.05), gender, BKİ, education level, and income were not found to be significant predictors. According to BEVQ-15 results, daily sugar-sweetened beverage consumption showed low but statistically significant correlations with the persistent desire/craving subscale and total SDAS scores (r ≈ 0.09-0.14; P <0.05). However, the inclusion of daily energy intake from sugar-sweetened beverages in the regression models did not significantly increase addiction scores (P > 0.05). Overall, the findings indicate that affect-driven components of impulsivity (negative and positive urgency, sensation seeking) are more strongly associated with non-alcoholic beverage addiction. The study demonstrates that psychological factors play a decisive role in the consumption of sugary and carbonated beverages and suggests that intervention programs should be designed to target not only dietary behaviors but also impulsivity and self-regulation processes.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    1016319

    Dürtüselliğin bağlanma stilleri ve çevrimiçi alışveriş bağımlılığı ilişkisindeki aracı rolü

    Impulsivity as a mediator in the relationship between attachmentstyles and online shopping addiction

    ÖYKÜ AYBİKE YERLİKAYA TOSUN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    PsikolojiÜsküdar Üniversitesi

    Bağımlılık Danışmanlığı ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. NESRİN DİLBAZ

  2. Tez No

    435246

    Taksicilerde dürtüselliğin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi

    A study of the impulsiveness of cab-drivers with regards to several variables

    NİGAR AYYILDIZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    UlaşımHaliç Üniversitesi

    Psikoloji Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. ZEHRA BANU SAYINER

  3. Tez No

    473974

    Majör depresyonun dürtüselliğin farklı boyutları ile ilişkisi

    Major depression with different dimensions of impulsivity

    ÇAĞRI ÖĞÜT

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    PsikiyatriHacettepe Üniversitesi

    Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. KORAY BAŞAR

  4. Tez No

    504249

    Dikkat eksikliği ve dürtüselliğin sosyal medya kullanımı ve gelişmeleri kaçırma korkusu ile olan ilişkisinin incelenmesi

    An analyzing of the relationship between attention deficit and impulsivity using social media and fear of missing out

    ÜMMÜHAN ASLAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    PsikolojiÜsküdar Üniversitesi

    Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN ÜNÜBOL

  5. Tez No

    570896

    Yetişkin bireylerde dürtüselliğin kontrolsüz yeme davranışı ve obezite ile ilişkisi

    The relationship between impulsivity and uncontrolled eating behavior and obesity in adults

    CANSU GENÇ

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2019

    Beslenme ve DiyetetikBaşkent Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ BERİL KÖSE

Geri Dön