Osmanlı'dan Cumhuriyet'e: Sanayi Mecmuası'nın modern bilgiyi topluma sunma süreci (1914-1958)
From the Ottoman Empire to the Republic: The process of introducing modern knowledge to society through the Journal of Industry (1914-1958)
- Tez No: 1004065
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAL ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilim ve Teknoloji, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Dergi reklamları, Endüstri Devrimi, Fen ve Sanat dergisi, Osmanlı basını, Popüler bilim, Popüler bilim dergileri, Sanayi dergisi, Sanayileşme, Türk bilim tarihi, Magazine advertising, Industrial Revolution, Fen ve Sanat magazine, Ottoman press, Popular science, Popular science magazines, Sanayi journal, Turkish science history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilim Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan süreçte Sanayi Mecmuası'nın modern bilim ve teknolojiyi topluma sunma sürecini incelemektedir. Çalışmanın temel sorusu, 1914-1958 yılları arasında yayımlanan derginin modern bilimi hangi hedef kitlelere, hangi anlatım stratejileri ve hangi metin türleri aracılığıyla aktardığıdır. Ayrıca bu aktarımın bilginin popülerleşme süreci içindeki yerini nasıl görünür kıldığı da sorgulanmaktadır. Tezin birinci bölümünde klasik ve modern bilim ayrımı çerçevesinde bilginin mahiyeti ve aktarım biçimleri tartışılmakta; Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde bilgi aktarımında yaşanan kırılmalar, süreklilik ve kopuş noktaları ele alınmaktadır. Böylece derginin ortaya çıktığı bağlamı anlayabilmek üzere kuramsal ve tarihsel bir çerçeve oluşturulmaktadır. İkinci bölümde Sanayi Mecmuası'nın kuruluşu, zaman içinde Fen ve San'at ve Endüstri adlarıyla devam eden yayım serüveni, derginin yayım politikası, hedef kitlesi ve dönemin iktisadî-siyasal şartlarıyla ilişkisi incelenmektedir. Üçüncü bölümde ise derginin seçili altı sayısı üzerinden makaleler, haberler, duyurular ve reklamlar içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmekte; popüler bilim nitelikli yazılar ile daha teknik ve uzmanlık gerektiren metinler karşılaştırılmaktadır. Böylelikle modern bilim ve teknolojinin toplumsal tabana yayılma biçimleri ortaya konulmaktadır. Elde edilen bulgular, Sanayi Mecmuası'nın kendisini yalnızca mühendislik çevrelerine hitap eden teknik bir dergi olarak sınırlamadığını; işçi, usta, öğrenci ve genel halka yönelik açıklayıcı yazılar, meslekî bilgi içerikleri ve uygulamalı örnekler aracılığıyla modern bilim ve teknolojiyi sadeleştirerek dolaşıma sokan bir rol üstlendiğini de göstermektedir. Bu çerçevede dergi, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş döneminde modern bilim ve teknolojinin hem yerli sanayi pratikleri ve işçi dünyasıyla kurduğu ilişkinin izlenebildiği hem de halkı bilinçlendirmeye yönelik özgün bir örnek olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the process by which the journal Sanayi Mecmuası (Industry Journal) presented modern science and technology to society during the period extending from the Ottoman Empire to the Republic. The main question of the study is to determine which target audiences the journal, published between 1914 and 1958, conveyed modern science through which narrative strategies and text types. Furthermore, it explores how this dissemination made visible the place of knowledge within the process of popularization. The first chapter of the thesis discusses the nature and modes of transmission of knowledge within the framework of the distinction between classical and modern science; it examines the ruptures, continuities, and points of discontinuity in knowledge transmission during the transition from the Ottoman Empire to the Republic. Thus, a theoretical and historical framework is established to understand the context in which the journal emerged. The second chapter examines the establishment of the Sanayi Mecmuası (Industry Journal), its publication history continuing under the names Fen ve Sanʿat (Science and Art) and Endüstri (Industry) its publication policy, target audience, and its relationship with the economic and political conditions of the period. The third chapter evaluates articles, news, announcements, and advertisements from six selected issues of the journal using content analysis; popular science articles are compared with more technical and specialized texts. In this way, the ways in which modern science and technology spread to the social base are revealed. The findings show that Sanayi Mecmuası (Industry Journal) does not limit itself as a technical magazine that appeals only to engineering circles; It also shows that it plays a role in simplifying and circulating modern science and technology through explanatory articles, professional information contents and practical examples aimed at workers, masters, students and the general public. In this context, the magazine is considered as a unique example of monitoring the relationship between modern science and technology with domestic industrial practices and the working class during the transition from the Ottoman Empire to the Republic, and raising public awareness.
Benzer Tezler
- 1923 - 1950 yılları arasında Türk resim sanatının günümüz resim sanatı eğitimine etkisi ve ortaöğretim kurumlarındaki resim derslerine yansıması
The essects of the Turkish art of painting between 1923 and 1950 on the current art education and its reflections on the painting lessons in the secondary edications institutions
SAKİNE DÜZCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL BULUT
- Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Mahmud Bey Matbaası ve basın faaliyetleri
Mahmud Bey Printing House and Press activities from Ottoman to Turkish Republic
CEMAL BELEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Bilgi ve Belge YönetimiMarmara ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMALETTİN KUZUCU
- Temâşâ mecmuasının tanıklığında payitaht İstanbul'da sahne etkinlikleri (1918-1920)
Stage activities in the capital ıstanbul as witnessed by Temâşâ journal (1918-1920)
NİHAL ÖZŞİRİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sanat TarihiYıldız Teknik ÜniversitesiSanat Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEZA SİNANLAR USLU
- Osmanlı'dan Cumhuriyet'e İzmir Ticaret ve Sanayi Odası (1885-1951)
The Izmir Chamber of Commerce and Industry from the Ottoman Empire to the Republic (1885-1951)
ERDEM MERAKLI
Doktora
Türkçe
2026
EkonomiAnkara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN UZUN
- Osmanlı'dan cumhuriyet'e farklılaşan sosyo-ekonomik yapı, kültürel koşullar ve çalışma şartlarının kadın işçilerin kıyafetlerindeki yansımaları: Cibali Tütün Fabrikası örneği (1884-1950)
The reflection of the differentiating socio- economomic structure, cultural conditions and working conditions from the ottoman empire to the republic in the clothing of female workers: the example of Cibali Tobacco Factory (1884-1950)
MELEK YEŞİLYURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Tarihİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTarih ve Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ NURAY OCAKLI