XVIII. yüzyıl Türk müziği yazılı kaynaklarında makamlar
Maqams in eighteenth-century Turkish music written sources
- Tez No: 1005344
- Danışmanlar: PROF. DR. FERDİ KOÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Müzikoloji, Musicology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, XVIII. yüzyıl Türk mûsikîsinde makam anlayışını, söz konusu döneme ait edvâr metinleri çerçevesinde karşılaştırmalı bir yaklaşımla inceleyerek dönemin teorik çerçevesini bütüncül biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda makam kavramı, XVIII. yüzyıl kaynaklarında nasıl tanımlanmış ve açıklanmış ise o bağlam içerisinde ele alınmış; dönem dışı kuramsal kabuller, sonradan geliştirilen açıklama modelleri ve karşılaştırmalı sistemler yöntemsel bir referans olarak kullanılmamıştır. Araştırmada yüzyılın dokuz kuramcısına ait edvârlar temel alınmış; her birindeki makam tarifleri sistematik biçimde derlenip tablolaştırılmıştır. Makamlar kronolojik sırayla karşılaştırılarak hem tanımlar arasındaki uyumluluk durumu hem de yapısal özelliklerdeki değişimler analiz edilmiştir. Çalışmada tarihsel süreklilik gözetilmekle birlikte, makamların açıklanmasında anakronik okumalardan özellikle kaçınılmıştır. İnceleme sürecinde ezgi merkezli yaklaşımın belirginleştiği; başlangıç, seyir ve karar ekseninde şekillenen ezgisel hareketlerin dönemin makam algısında belirleyici olduğu görülmüştür. Kuramcıların yarım perdeleri yoğun biçimde kullanmaları, tiz ve pest bölgelerdeki gezinmelere vurgu yapmaları ve tanbur perdeleri gibi icrâya yönelik referanslar sunmaları, teorinin uygulamayla güçlü bir ilişki içerisinde olduğunu göstermektedir. Dönemde sık kullanılan 17 makam içinde yalnızca Segâh ve Dügâh'ın tüm kuramcılar tarafından tanımlandığı belirlenmiş; Mâhur Aşîrân ile Beste Isfahân'ın ise tanım birliği gösteren az sayıdaki makamlardan biri olduğu saptanmıştır. Çalışma, genel olarak XVIII. yüzyıldaki makam tariflerinin teorik açıklamanın ötesine geçerek dönemsel icrâ nüanslarını yansıttığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to present a comprehensive account of the theoretical framework of the eighteenth century by examining the concept of maqām in eighteenth-century Turkish music within the context of the edvâr treatises of the period through a comparative approach. Accordingly, the concept of maqām has been addressed strictly within the framework in which it was defined and explained in eighteenth-century sources; theoretical assumptions external to the period, later explanatory models, and comparative systems have not been employed as methodological references. The study is based on the edvâr treatises of nine theorists from the century, and the maqām descriptions contained in each have been systematically compiled and tabulated. The maqāms have been compared in chronological order, and both the degree of consistency among definitions and the changes in structural features have been analyzed. While historical continuity has been taken into consideration, particular care has been exercised to avoid anachronistic interpretations in explaining the maqāms. The analysis demonstrates the prominence of a melody-centered approach, revealing that melodic progressions shaped around the axes of beginning (initial pitch), seyir (melodic progression), and final (cadential pitch) were decisive in the period's understanding of maqām. The frequent use of microtonal intervals, the emphasis on expansions into higher (tiz) and lower (pest) registers, and references to performance-related elements such as tanbur frets indicate a strong relationship between theory and practice. Among the seventeen maqāms most frequently encountered in the period, only Segâh and Dügâh were defined by all theorists, while Mâhur Aşîrân and Beste Isfahân were identified as among the few maqāms demonstrating definitional consistency. Overall, the study shows that eighteenth-century maqām descriptions went beyond purely theoretical explanations and reflected the performance nuances of the period.
Benzer Tezler
- Yavuz Sultan Selim`e yazılan bir Kitab-ı Edvar
Kitab-ı Edvar, written to Yavuz Sultan Selim
DEMET TEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RECEP USLU
- Dünden bugüne rebab ve yeniden ele alınması
Başlık çevirisi yok
M. REFİK KAYA
Sanatta Yeterlik
Türkçe
1998
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTürk Sanat Müziği Ana Sanat Dalı
DOÇ. M. CAHİT ATASOY
- Azerbaycan Mugam ve Türk Makam Müziği'nde yer alan Segâh ve Çargâh / Çahargâh makamlarının karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of Segah and Cargah / Cahargah maqams in Azerbaijan Mugham and Turkish Maqam Music
KAMRAN AHMADOV
- Hasan Gülşenî'nin güfte mecmuası ve incelenmesi
Hasan Gülşeni lyrics collection
SERÇİN ERDEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTürk Sanat Müziği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RECEP USLU
- Millet Kütüphanesi, Ali Emiri, Manzum Nr. 759/1'e kayıtlı güfte mecmuasının incelenmesi
Researching of the lyrics collections was recorded at Millet Library, Ali Emiri, Manzum Nr. 759/1
TOLGA DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RECEP USLU