Modernleşme ekseninde Osmanlıdan Cumhuriyet'e kadın tiyatro sanatçıları
Women theatre artists from the Ottoman empire to Republic in the context of modernization
- Tez No: 1006138
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYNUR SOYDAN ERDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, üretim ilişkileri tarafından şekillenen ataerkil iktidarın, toplumsal cinsiyet çerçevesinde kamusal alanı nasıl inşa ettiğini incelemekte ve bu yapı içerisinde Türk Müslüman tiyatrocu kadınların görünürlük kazanma süreçlerine odaklanmaktadır. Tarihsel süreç boyunca ekonomik ve toplumsal dinamikler, kamusal alanı erkek egemen bir yapı olarak konumlandırmış ve bu yapı ideolojik aygıtlar aracılığıyla sürekli yeniden üretilmiştir. Bu bağlamda sanat, özellikle tiyatro, hem ideolojik üretimin bir aracı hem de toplumsal dönüşümün gerçekleştiği önemli bir alan olarak işlev görmüştür. Modernleşme süreci, ekonomik, siyasal ve kültürel alanlarda köklü değişimleri beraberinde getirirken tiyatronun yapısal ve işlevsel dönüşümünü de hızlandırmıştır. Bununla birlikte tiyatro, uzun süre toplumsal cinsiyet normlarının etkisiyle erkek egemen bir alan olarak varlığını sürdürmüştür. Kadınların sahnede özne olarak yer alması tarihsel olarak gecikmiş ve yoğun bir mücadele süreci sonucunda mümkün olmuştur. Osmanlı modernleşmesi bağlamında kadınların kamusal alandaki varlığı büyük ölçüde geleneksel ve dini normlarla sınırlandırılmış, bu nedenle Müslüman Türk kadınlarının tiyatroda görünürlük kazanması uzun süre engellenmiştir. Ancak Darülbedayi'nin kurulmasıyla birlikte kadınlar ilk kez kurumsal tiyatro içinde yer almaya başlamış ve bu gelişme temsiliyet mücadelesinde önemli bir dönüm noktası oluşturmuştur. Cumhuriyet döneminde ise bu süreç, yeni ideolojik ve kurumsal düzenlemelerle ivme kazanmış; tiyatro hem modernleşme ideolojisinin bir yansıması hem de kadınların kamusal görünürlüklerini ve özneliklerini inşa ettikleri önemli bir mücadele alanı haline gelmiştir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines how patriarchal power, shaped by relations of production, constructs the public sphere within the framework of gender, and explores the processes through which Turkish Muslim women in theatre have gained visibility within this structure. Throughout history, economic and social dynamics have positioned the public sphere as a male-dominated domain, continuously reproduced through ideological apparatuses. In this context, art—particularly theatre—has functioned both as a medium of ideological production and as a space where social transformation takes place. The process of modernization, characterized by profound economic, political, and cultural transformations, has also accelerated the structural and functional evolution of theatre. Nevertheless, theatre remained a predominantly male-dominated field for a long period due to entrenched gender norms. The emergence of women as active subjects on stage was historically delayed and became possible only through a prolonged and intensive struggle. Within the context of Ottoman modernization, women's presence in the public sphere was largely restricted by traditional and religious norms, which significantly hindered the visibility of Muslim Turkish women in theatre. However, with the establishment of Darülbedayi, women began to participate in institutional theatre for the first time, marking a critical turning point in their struggle for representation. During the Republican era, this process gained further momentum through new ideological and institutional frameworks. Consequently, theatre evolved into both a reflection of modernization ideology and a significant arena in which women constructed their public visibility and subjectivity.
Benzer Tezler
- Türk milliyetçiliğinin terkibinde mekân
Place in the composition of Turkish nationalism
GÖKBERK YÜCEL
Doktora
Türkçe
2016
Siyasal BilimlerGazi ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞENOL DURGUN
- Cumhuriyet Dönemi siyasi hayat ve kadın (1923-1939)
Political life and women in the Republican Era (1923-1939)
YEŞİM SELEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Tarihİstanbul ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİH MEHMET SANCAKTAR
- Erken Cumhuriyet dönemi modernizasyonunun 'Makbul' kadını
The acceptable woman of the modernization of the early Republican Period
HÜMEYRA YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Siyasal BilimlerKocaeli ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULVAHAP AKINCI
- Cumhuriyetin ilk yıllarında sosyal ve siyasal yaşamda kadın ve Cumhuriyet gazetesine yansımaları (1930-1935)
Women in social and political life in the early years of the Republic and its reflections on Cumhuriyet newspaper (1930-1935)
AYSEL EL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TarihHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OLCAY ÖZKAYA
- İki tarihi dönemin kavşağında yetişen Neveser Kökdeş'in eserleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme
A comparative study on the works of Neveser Kökdeş, who was raised at the crossroads of two historical eras
HİLAL ÇELİK DELİKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MüzikAtatürk ÜniversitesiTürk Müziği Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESRİN FEYZİOĞLU