Kentsel sel riski etkisinin azaltılmasında yeşil alanların ekosistem hizmeti bağlamında incelenmesi: Çanakkale kent merkezi
Examining the ecosystem service context of green spaces in reducing urban flood risk: The case of Çanakkale city center
- Tez No: 1007785
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLİN ÇELİK TURAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Peyzaj Mimarlığı, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kentsel taşkın alanları; yoğun ve ani yağışlar, artan yüzey akışı, geçirimsiz yüzeylerin yaygınlaşması ve mevcut drenaj altyapısının yetersiz kalması gibi etkenler sonucunda su baskınlarına maruz kalan şehir bölgelerini ifade etmektedir. Bu alanlar çoğunlukla doğal drenaj ağlarının bozulduğu, açık ve yeşil alanların yapılaşma baskısı altında azaldığı ve hızlı kentleşme süreciyle birlikte toprağın su tutma kapasitesinin önemli ölçüde düştüğü mekânlar olarak öne çıkmaktadır. Özellikle iklim değişikliğiyle birlikte yağış rejimlerinde gözlenen düzensizlikler ve aşırı yağış olaylarının artması, kentsel taşkın riskini daha da belirgin hale getirmiştir. Bu bağlamda son yıllarda kentsel taşkın alanları yalnızca mühendislik temelli taşkın kontrol yaklaşımlarıyla değil, aynı zamanda iklim değişikliğine uyum ve dirençli kentler oluşturma hedefleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu çalışmada, kentsel taşkın riskinin azaltılmasında yeşil alanların rolünü ortaya koymak amacıyla, yeşil alanların mekânsal dağılımı ayrıntılı biçimde sınıflandırılmış ve bu alanların hidrolojik ve ekolojik işlevleri değerlendirilmiştir. Ardından sel riski haritaları; yağış yoğunluğu, topografik eğim, yüzey geçirimsizlik düzeyi, hidrolojik toprak özellikleri ve kentsel altyapı kapasitesi gibi temel parametreler dikkate alınarak modellenmiştir. Elde edilen bulgular, yeşil alanların yağış sularını tutma, yüzey akışını yavaşlatma ve taşkın hacmini azaltma potansiyelini mekânsal olarak ortaya koymaktadır. Çalışma alanı olarak Çanakkale kent merkezi ve Kepez İlçesi seçilmiştir. Analizlerde InVEST 3.15.3 Workbench Urban Flood Risk Mitigation modeli kullanılmış, model girdileri ve çıktıları GIS tabanlı uygulamalarda işlenmiştir. Arazi kullanımı/arazi örtüsü verileri saha çalışmaları ve mevcut planlama verileri doğrultusunda üretilmiş, DEM verisi USGS Earth Explorer kaynağından temin edilerek eğim düzeyleri sınıflandırılmıştır. Yağış verileri MGM'den alınmış, toprak hidroloji grupları ve CN değerleri literatür ve HEC – HMS esas alınarak çalışma alanına özgü şekilde tanımlanmıştır. Model sonuçları kapsamında, elde edilen bulgular; yeşil alanların ve geçirgen yüzeylerin yağış tutma kapasitesini artırarak yüzey akışını azalttığını; buna karşılık geçirimsiz yüzeylerin yoğun olduğu alanlarda sel riskinin belirgin şekilde yükseldiğini ortaya koymuştur. Çalışma, kentsel sel riskini nicel olarak analiz ederek yeşil alanların yalnızca ekolojik değil aynı zamanda hidrolojik açıdan da kritik düzenleyici ekosistem hizmetleri sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular, iklim değişikliğine uyumlu ve dirençli kentlerin oluşturulmasında doğa temelli çözümlerin planlama ölçeğinde etkin biçimde kullanılabileceğini göstermekte; aynı zamanda yeşil altyapı ve arazi kullanım kararlarının sel riskini azaltmada kritik rolünü vurgulayarak planlama süreçlerine mekânsal bir karar destek çerçevesi sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Urban flood-prone areas refer to city regions that are exposed to inundation as a result of intense and sudden rainfall events, increased surface runoff, the expansion of impervious surfaces, and inadequate drainage infrastructure. These areas are typically characterized by disrupted natural drainage networks, a decline in open and green spaces due to urbanization pressure, and a significant reduction in soil water retention capacity associated with rapid urban growth. In recent years, irregular precipitation patterns and the increasing frequency of extreme rainfall events driven by climate change have further intensified urban flood risks. Consequently, urban flooding has increasingly been addressed not only through engineering-based flood control approaches but also within the broader framework of climate change adaptation and the development of resilient cities. This study aims to evaluate the role of green spaces in reducing urban flood risk by systematically classifying their spatial distribution and assessing their hydrological and ecological functions. Flood risk maps were generated by integrating key parameters, including rainfall intensity, topographic slope, surface imperviousness, hydrologic soil properties, and urban infrastructure capacity. The findings spatially demonstrate the potential of green areas to retain rainfall, slow surface runoff, and reduce flood volumes. The study area comprises the Çanakkale city center and Kepez district. Analyses were conducted using the InVEST 3.15.3 Workbench Urban Flood Risk Mitigation model, with both input data and model outputs processed in a GIS environment. Land use/land cover data were produced based on field surveys and existing planning records, while the digital elevation model (DEM) was obtained from the USGS Earth Explorer database and used to derive slope classes. Rainfall data were acquired from the Turkish State Meteorological Service, and hydrologic soil groups and Curve Number (CN) values were defined specifically for the study area based on literature sources and the HEC-HMS framework. Model results indicate that green spaces and permeable surfaces enhance rainfall retention and reduce surface runoff, whereas areas dominated by impervious surfaces exhibit significantly higher flood risk. By quantitatively analyzing urban flood risk, the study demonstrates that green spaces provide not only ecological but also critical hydrological regulating ecosystem services. These findings highlight that nature-based solutions can be effectively integrated into planning scales to foster climate-resilient cities, while emphasizing the pivotal role of green infrastructure and land-use decisions in mitigating flood risk and offering a spatial decision-support framework for urban planning processes.
Benzer Tezler
- İklim değişikliğinde kentsel hasar görebilirlik: İstanbul- Bağcılar örneği
Urban damage vulnerability in climate change: İstanbul- Bağcılar
KÜBRA ALTINTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiAfet ve Acil Durum Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ CEYHAN KAHYA
- Comprehensive flood risk assessment and identification of the potential flood mitigation strategies
Kapsamlı bir taşkın risk değerlendirmesi ve olası risk azaltma stratejilerinin belirlenmesi
ÖMER EKMEKCİOĞLU
Doktora
İngilizce
2022
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖZGER
- Tomorrow's İstanbul: Adaptive urban flood mitigation planning for climate change-induced hydro- meteorological hazards
Yarının İstanbul'u: İklim değişikliğinin neden olduğu hidrometeorolojik tehditlere karşı uyumlu kentsel sel planlaması
BATUHAN GUGUK
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZİME TEZER
- Earthquake risk evaluation in drinking water systems: Example of Teki̇rdağ Marmaraereğli̇si̇ province
İçme suyu sistemlerinde deprem riski değerlendirmesi: Tekirdağ Marmaraereğlisi ilçesi örneği
MUSTAFA BURAK HIZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ FUAT AYDIN
- Social vulnerability to disasters: The case of Jakarta
Afetlere karşı sosyal kırılganlık: Jakarta örneği
EMRULLAH BOZKURT
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
İlk ve Acil Yardımİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİMMET KARAMAN