Türkiye'de diyetisyenlik mesleğinde yeterlik (board) sınavı ihtiyacının değerlendirilmesi
Evaluation of the requirement for a board examination in the profession of nutrition expertise in Türkiye
- Tez No: 1009457
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP BEGÜM KALYONCU ATASOY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Beslenme ve Diyetetik, yeterlik sınavı, yetkilendirme, standartlaşma, Nutrition and Dietetics, board exam, credentialing, standardization
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu tez çalışması, Türkiye'de Beslenme ve Diyetetik alanında mesleki sertifikasyon için bir yeterlik sınavı sistemine duyulan ihtiyacı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Son yıllarda, Türkiye genelinde Beslenme ve Diyetetik lisans programlarının sayısındaki artış, eğitim programlarının içeriği ve uygulamasında standartlaşmanın olmaması ve mezun sayısındaki hızlı artış, mesleki yeterliliğin bilimsel ve objektif kriterlere dayalı olarak değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Ayrıca, farklı üniversitelerden mezun olan diyetisyenlerin yeterlilik düzeylerindeki farklılıklar, bireysel yeterliliği ölçebilecek merkezi bir sınav sistemine olan ihtiyacı gündeme getirmiştir. Bu çalışma, bu ihtiyacın alanındaki profesyoneller ve öğrenciler tarafından nasıl algılandığını kapsamlı bir şekilde değerlendirmektedir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, karma yöntem araştırma tasarımına göre planlanmış ve hem nicel hem de nitel veri toplama teknikleri birlikte kullanılmıştır. Çalışmanın nicel bölümünde, Türkiye genelinde çeşitli eğitim düzeylerine ve mesleki deneyime sahip toplam 452 katılımcıya çevrimiçi anket uygulanmıştır. Anket, katılımcılara demografik özellikleri, eğitim süreçleri, sınav sistemi hakkındaki görüşleri ve bu sınavın uygulanabilirliğine yönelik tutumları hakkında sorular yöneltmiştir. Nicel veriler SPSS 28.0 yazılımı kullanılarak analiz edilmiş ve değişkenler arasındaki ilişkiler çeşitli istatistiksel testler kullanılarak değerlendirilmiştir. Nitel veri toplama sürecinde ise, farklı deneyimlere sahip diyetisyen ve diyetisyen adaylarından oluşan 7 grupla odak grup görüşmeleri yapılmış ve bu görüşmeler transkriptleri çıkarıldıktan sonra nitel analiz kodlarına deşifre edilmiştir. Elde edilen dokümanlar, NVivo 15 yazılımı ile tematik analiz yöntemi kullanılarak kaydedilmiş ve analiz edilmiştir. Ana Bulgular: Araştırmaya toplamda 452 diyetisyen ve diyetisyen adayı katılmış olup katılımcıların %93,4'ü kadın, %6,6'sı erkektir. Yaş ortalamaları 30,61 olarak saptanmıştır. Mezuniyet sonrası geçen süre ise ortalama 8,28 yıldır. Araştırma sonuçları, katılımcıların büyük çoğunluğunun (%91,4) yeterlilik sınavını desteklediğini göstermektedir. Katılımcılar, bu sınavın mesleki prestiji artıracağına, mezunlar arasındaki yeterlilik farklılıklarında dengeleyici bir rol oynayacağına ve halk sağlığının korunmasına katkıda bulunacağına inanmaktadır. Sınava verilen destek, eğitim düzeyi yükseldikçe, meslekte geçirilen süre uzadıkça ve mesleki derneklere üyelik söz konusu olduğunda önemli ölçüde artmaktadır. Ayrıca, sınavın mesleki gelişim ihtiyacı duyan bireyler için bir motivasyon aracı olarak görüldüğü de dikkat çekicidir. Nitel veriler de nicel verileri destekler nitelikte sonuçlanmış olup Türkiye'de diyetisyenlikte board sınavı getirilmesine talep yüksekken böyle bir uygulamanın mesleğin itibarını ve çalışma koşullarını iyileştireceğine olan inanç yaygındır. Sonuç: Bu tez çalışması, Türkiye'de diyetisyen mesleği için ulusal bir yeterlik (board) sınav sistemi geliştirilmesi ve uygulanması gerektiğini güçlü bir şekilde ortaya koymaktadır. Böyle bir sınav sistemi, eğitim eşitsizliklerini azaltmak, mezunların asgari mesleki bilgi ve becerilere sahip olmasını sağlamak ve mesleki standardizasyonu sağlamak açısından önemlidir. Bulgular, ilgili meslek kuruluşlarına, karar vericilere ve akademik kurumlara sınav sisteminin planlanmasında rehberlik etmektedir. Ayrıca, bu sınav sisteminin periyodik olarak tekrarlanması ve mesleki gelişim süreçlerine entegre edilmesi, diyetisyenlik mesleğinin sürdürülebilirliğini destekleyecektir.
Özet (Çeviri)
Objective: This thesis study was prepared to assess the need for a board examination system for professional certification in the field of Nutrition and Dietetics in Türkiye. In recent years, the increase in the number of Nutrition and Dietetics undergraduate programs across Türkiye, the lack of standardization in the content and implementation of educational programs, and the rapid increase in the number of graduates have made it necessary to evaluate professional competence based on scientific and objective criteria. Additionally, differences in the competency levels of dietitians graduating from different universities have brought to the forefront the need for a centralized examination system that can measure individual competency. This study comprehensively evaluates how this need is perceived by professionals and students in the field. Materials and Methods: The study was designed using a mixed-methods research approach, employing both quantitative and qualitative data collection techniques. In the quantitative section of the study, an online survey was administered to a total of 452 participants across Türkiye with varying educational levels and professional experience. The survey asked participants questions about their demographic characteristics, educational processes, opinions about the exam system, and attitudes toward the applicability of this exam. Quantitative data were analyzed using SPSS 28.0 software, and the relationships between variables were evaluated using various statistical tests. In the qualitative data collection process, focus group interviews were conducted with 7 groups consisting of dietitians and dietitian candidates with different experiences, and these interviews were transcribed and then decoded into qualitative analysis codes. The documents obtained were recorded and analyzed using the thematic analysis method with NVivo 15 software. Main Findings: A total of 452 dietitians and dietitian candidates participated in the study; 93.4% of participants were female and 6.6% were male. The average age was determined to be 30.61. The average time since graduation was 8.28 years. The research results show that the vast majority of participants (91.4%) supported the competency exam. Participants believe that this exam will increase professional prestige, play a balancing role in competency differences among graduates, and contribute to the protection of public health. Support for the exam increases significantly with higher education levels, longer time spent in the profession, and membership in professional associations. It is also noteworthy that the exam is seen as a motivational tool for individuals who need professional development. Qualitative data also supports the quantitative findings and shows that there is high demand for a board exam in the field of dietetics in Türkiye, but there is a widespread belief that such a practice will improve the reputation and working conditions of the profession. Conclusion: This thesis strongly argues for the development and implementation of a national certification (board) exam system for the dietitian profession in Türkiye. Such an exam system is important for reducing educational inequalities, ensuring that graduates possess minimum professional knowledge and skills, and establishing professional standardization. The findings guide relevant professional organizations, decision-makers, and academic institutions in planning the examination system. Additionally, periodically repeating this examination system and integrating it into professional development processes will support the sustainability of the dietitian profession.
Benzer Tezler
- Tip 2 diyabet hastalarında bakım kalitesi ve tedaviye uyum düzeyi ile yaşam kalitesi ve yatış maliyetleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between quality of care and level of compliance with treatment and quality of life and hospitalization costs in Type 2 diabetes patients
MEHMET IŞIK
Doktora
Türkçe
2024
Sağlık YönetimiAnkara ÜniversitesiSağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASEMİN AKBULUT
- Türkiye' de diyetisyenler arasında tükenmişlik sendromu ile ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Occupational burnout syndrome and assessment tools used for its evaluation among dietitians
SEHER AKSAKAL YAŞAROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Aydın ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP BEGÜM KALYONCU ATASOY
- Türkiye'de besin desteği kullanma durumunun ve ilişkili etmenlerin incelenmesi
Investigation of nutritional supplement use and related factors in Turkey
ÖZGE ŞURA ÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Aydın ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP BEGÜM KALYONCU ATASOY
- Türkiye'deki sağlıklı beslenme ve diyet danışmanlığı yapan diyetisyenlerin fonksiyonel besinlere yönelik farkındalığının, bilgi düzeyleri ve tercih nedenlerinin belirlenmesi
Determination of awareness, knowledge levels and reasons for preference of functional foods of dietitians who provide healthy nutrition and diet counseling in Turkey
NESLİŞAH ERATALAY KAYIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve DiyetetikHasan Kalyoncu ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ÜNLÜ
- Okul diyetisyenliği sertifika programı müfredatı geliştirme projesi: Bir Delphi çalışması
Curriculum development project for the school dietitian certificate program: A Delphi study
ELİF MÜGE TAYYAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Halk SağlığıMarmara ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞULE AKTAÇ