Toplu taşıma erişilebilirliğinin iyileştirilmesinde CBS destekli bir yöntem önerisi: Antalya örneği
A GIS-based method proposal for improving public transport accessibility: The case of Antalya
- Tez No: 1009674
- Danışmanlar: DOÇ. DR. KIVANÇ ERTUĞAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının temel amacı, kent içi toplu taşıma erişilebilirliğinin iyileştirilmesine yönelik Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) destekli bir yöntem önerisi geliştirmektir. Bu kapsamda, kullanıcıların günlük seyahat başlangıç–varış verileri kullanılarak kentsel ölçekte mekânsal talep dağılımı modellenmiş ve bölgeler arası yolculuk yoğunlukları nicel olarak analiz edilmiştir. Elde edilen talep desenleri ile mevcut toplu taşıma güzergâhları arasındaki mekânsal ilişki incelenmiş; toplu taşıma sisteminin kullanıcı odaklı biçimde daha cazip ve etkin hale getirilmesine yönelik iyileştirme önerileri geliştirilmiştir. Çalışma alanı olarak Antalya kenti seçilmiş; başlangıç–varış verilerinden türetilen mekânsal talep akımları, mevcut toplu taşıma hat yapısı ve hizmet düzeyi ile karşılaştırılarak hizmet–talep uyum düzeyi değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda yüksek talep–düşük hizmet ve düşük talep–yüksek hizmet alanları belirlenmiş; bu doğrultuda hat düzenleme ve kapasite optimizasyonuna yönelik erişilebilirlik iyileştirme önerileri geliştirilmiştir. Günümüzde hızlı nüfus artışı, kentleşme ve bireysel araç sahipliğindeki artış, kent içi ulaşım sistemleri üzerinde önemli baskılar oluşturmaktadır. Özel araç kullanımının yaygınlaşması; trafik yoğunluğu, çevresel kirlilik, enerji tüketimi ve yaşam kalitesinde düşüş gibi çok boyutlu sorunlara yol açmaktadır. Ayrıca özel araç odaklı ulaşım yapısı, toplu taşıma hizmetlerine erişimde mekânsal eşitsizlikleri derinleştirmektedir. Bu nedenle, erişilebilirliği artırmaya ve sürdürülebilir ulaşım hedeflerini desteklemeye yönelik veri temelli planlama yaklaşımlarının geliştirilmesi önem taşımaktadır. Bu çalışma kapsamında, kullanıcı talebini mekânsal olarak temsil edebilmek amacıyla her biri bir bireyi temsil eden 5.000 rastgele başlangıç ve 5.000 rastgele varış noktası oluşturulmuştur. Başlangıç noktaları mevcut ve potansiyel yerleşim alanları içerisinde dağıtılmış; varış noktaları ise kentin çekim merkezlerini ve farklı işlevsel bölgelerini kapsayacak şekilde belirlenmiştir. Başlangıç ve varış noktaları arasındaki ilişkiler CBS ortamında analiz edilerek bireysel seyahat akımlarını temsil eden mekânsal veri seti üretilmiştir. Çalışma alanı, yaya erişim mesafeleri ve durak aralıkları dikkate alınarak mekânsal hücrelere ayrılmış; böylece bölgeler arası talep yoğunlukları ve talebin yoğunlaştığı güzergâhlar ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, kullanıcı talep desenlerinin planlama sürecine entegre edilmesinin toplu taşıma erişilebilirliğinin iyileştirilmesine ve hizmet etkinliğinin i artırılmasına katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Geliştirilen CBS destekli yöntem, erişilebilirlik düzeylerinin mekânsal olarak değerlendirilmesine ve hizmet talep uyumsuzluklarının belirlenmesine olanak tanıyan uygulanabilir bir karar destek çerçevesi sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, Antalya örneğinde toplu taşıma erişilebilirliğinin iyileştirilmesine yönelik veri temelli bir yöntem önerisi niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
The main objective of this thesis is to develop a GIS-based methodological framework aimed at improving urban public transport accessibility. Within this scope, the spatial distribution of user-based travel demand at the urban scale was modeled using daily origin–destination data, and inter-zonal travel intensities were quantitatively analyzed. The spatial relationship between the identified demand patterns and existing public transport routes was examined, and improvement strategies were developed to enhance the attractiveness and efficiency of the system from a user-oriented perspective. The study area was selected as the city of Antalya. Spatial demand flows derived from origin–destination data were compared with the existing public transport network structure and service levels in order to evaluate the degree of service–demand compatibility. As a result of the analysis, areas characterized by high demand–low service and low demand–high service were identified, and accessibility improvement proposals focusing on route reorganization and capacity optimization were developed. Rapid population growth, urbanization, and the increase in private vehicle ownership exert significant pressure on urban transportation systems. The widespread use of private cars leads to multidimensional problems such as traffic congestion, environmental pollution, increased energy consumption, and reduced quality of life. Moreover, car-oriented transport structures deepen spatial inequalities in access to public transport services. Therefore, developing data-driven planning approaches that enhance accessibility and support sustainable transportation goals has become increasingly important. In this study, in order to spatially represent user demand, 5,000 randomly generated origin points and 5,000 randomly generated destination points were created, each representing an individual. Origin points were distributed within existing and potential residential areas, while destination points were determined to represent urban attraction centers and functionally diverse areas. The relationships between origin and destination points were analyzed within a GIS environment to produce a spatial dataset representing individual travel flows. The study area was divided into spatial grid cells considering walking accessibility distances and stop spacing, enabling the identification of inter-zonal demand intensities and high-demand corridors. The findings indicate that integrating user demand patterns into the planning process can contribute to improving public transport accessibility and enhancing service efficiency. The proposed GIS-based methodology provides an applicable decision iii support framework for spatially evaluating accessibility levels and identifying service demand mismatches. In this respect, the study presents a data-driven methodological proposal for improving public transport accessibility in the case of Antalya.
Benzer Tezler
- Financing an urban express railway line via real estate development: Hızray (Istanbul) case
Bir şehir içi ekspres raylı sistem hattının gayrimenkul geliştirme yoluyla finansmanı: Hızray (İstanbul) örneği
EMRULLAH AYDIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PELİN ALPKÖKİN
- Yolculuk davranışlarına sosyal yapının etkisi: Kocaeli merkez ilçe örneği
The effect of social structure on travel behaviour: The case of Kocaeli central district
ÖZGE İREM ALTUNAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN ONUR TEZCAN
- Toplu taşıma duraklarının erişilebilirliğinin irdelenmesi: İstanbul örneği
Examining the accessibility of public transport stops: The case of Istanbul
DİLARA ÖZTAŞKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaKonya Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNAN LEVEND
- Hafif raylı toplu taşıma sistemi durak erişilebilirliğinin yürünebilirlik kalitesi açısından incelenmesi; Antalya ili Antray Muratpaşa durağı örneği
Investigation of light rail public transport system stop accessibility in terms of walkability quality; example of Antray Muratpaşa stop in Antalya
SALİHCAN GÜRSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaAkdeniz ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLÜFER GÜRER BİLDİK
- Kentsel toplu taşıma kapsamında metrobüs sisteminin yaya erişilebilirliğinin değerlendirilmesi: İstanbul örneği
An investigation on pedestrian accessibility of the bus rapid transit system in context of urban mass transportation: Istanbul
MERVE AKI
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AZİME TEZER