Esnaflık ve avm: Ünalan mahallesi'nde dönüşüm
Small retail business and shopping mall: Transformation in Ünalan neighbourhood
- Tez No: 1009850
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BETÜL DUMAN BAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İstanbul'un Üsküdar ilçesindeki Ünalan Mahallesi'nde 2017'de açılan Emaar Square Mall'ın küçük esnafı nasıl etkilediğini ve bu etkinin sektörler arasında nasıl farklılaştığını, esnafın perspektifinden incelemektedir. Çalışma, AVM'nin mahalle ölçeğinde yarattığı dönüşümlerin esnafın gündelik ekonomik faaliyetlerine, müşteri ilişkilerine ve mahalle içi etkileşimlerine ekonomik, mekânsal ve toplumsal boyutlarıyla birlikte nasıl yansıdığını ele almaktadır. Nitel bir yöntemle tasarlanan bu durum çalışmasında; Üsküdar Belediyesi'nden temin edilen 2000-2024 yıllarına ait işletme ruhsat verileri ile 35 esnafla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler birlikte değerlendirilmiş ve veriler tematik analize tabi tutulmuştur. Literatürde AVM'lerin küçük esnaf üzerindeki etkisi çoğunlukla tek yönlü bir olumsuzluk üzerinden tartışılsa da bu çalışma Ünalan'da etkinin sektörel ve mekânsal olarak farklılaştığını; olumlu, olumsuz ve karma deneyimlerin birlikte görüldüğünü göstermektedir. Mahallenin AVM'ye yakın yukarı kesiminde bazı işletmeler, AVM'ye gelen müşteri profiline göre ürün/hizmetlerini ve satış düzenini yenileyerek daha olumlu deneyimler aktarabilmektedir. Buna karşılık aşağı kesimde hareketlilik daha sınırlı kalmakta; bazı sektörlerde talep kaybı ve rekabet baskısı daha belirgin hissedilmektedir. Esnafın bir kısmının girişimci tipolojisi sergilediği tespit edilirken uyguladığı pratikler; müşteri ile ilişkiselliği içinde fiyat ve ürün ayarlamaları, hizmet/kalite vurgusu, işi genişletme/çeşitlendirme girişimleri ve kimi durumlarda ölçeği daraltma gibi farklı yönlerde çeşitlenmektedir. Çalışma, Emaar sonrası dönemde mahallede açılan yeni işletmelerin özellikle yeme-içme sektöründe yoğunlaştığını ve bu yeni girişlerin daha genç, görece daha yüksek eğitim düzeyine sahip bir profil sergilediğini ortaya koymaktadır. Yerleşik esnaf ise daha ileri yaş gruplarında ve daha düşük eğitim düzeylerinde kümelenmektedir. Bu ayrışma, yeni girişler ile yerleşik esnafın değişen koşullara karşı geliştirdikleri stratejik yönelimlerin farklılaştığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, AVM'nin küçük esnaf üzerindeki etkisinin tek tip bir olumsuzlukla açıklanamayacağını; sektör, mikro-konum ve esnaf pratiklerine göre farklı yönlerde ayrışan bir dönüşüm ürettiğini ortaya koymaktadır. Gelecek araştırmalarda bu seçiciliğin, uzun dönemli izleme, farklı mahallelerle karşılaştırma ve yer değişimi dinamikleri üzerinden derinleştirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines, from the perspective of small shopkeepers, how Emaar Square Mall, opened in 2017, has affected small-scale retail and service businesses in the Ünalan Neighborhood in Üsküdar, Istanbul, and how these effects vary across sectors. It analyzes how transformations generated by the mall at the neighborhood scale are reflected in shopkeepers' everyday economic activities, customer relations, and intra-neighborhood interactions, considering economic, spatial, and social dimensions together. The research, designed as a qualitative case study, draws on two complementary data sources: business license records for the years 2000-2024 obtained from the Üsküdar Municipality, and 35 semi-structured, in-depth interviews with shopkeepers. Thematic analysis was employed to analyze the data. While the literature often discusses the impact of shopping malls on small shopkeepers primarily in terms of uniform negative outcomes, this study shows that in Ünalan the impact is differentiated both sectorally and spatially, with positive, negative, and mixed experiences coexisting. In the upper, mall-adjacent part of the neighborhood, some businesses report more favorable experiences by renewing their products or services and reorganizing sales practices in line with the customer profile attracted by the mall. By contrast, in the lower part of the neighborhood mobility remains more limited, and in certain sectors demand loss and competitive pressure are felt more strongly. Shopkeepers' responses vary across multiple directions, including price and product adjustments, sustaining relational ties with customers, emphasizing service and quality, attempts to expand or diversify the business, and, in some cases, downsizing. In addition, the study finds that new businesses opened in the post-Emaar period are concentrated particularly in the food and beverage sector and that these entrants tend to present a younger profile with relatively higher levels of education. Established shopkeepers, by contrast, cluster more in older age groups and at lower levels of education. This differentiation indicates that new entrants and established shopkeepers diverge in their strategic orientations in response to changing conditions. Overall, the study demonstrates that the mall's impact on small shopkeepers cannot be explained as a singular, uniform negativity; rather, it produces a transformation that varies across sectors, micro-locations, and retail practices. Future research should focus on longitudinal tracking, comparative analysis across neighborhoods, and a more detailed examination of relocation dynamics to enhance this perspective.
Benzer Tezler
- Şehir merkezlerine açılan alışveriş merkezlerinin esnaf üzerindeki etkisi: Rize örneği
The effect of shopping malls opened in city centers on tradesmen: The example of Rize
MELAHAT MELEK TURANLI
- Samsun'un etnik ekonomisi: Iraklı ve Suriyeli göçmenlerin esnaflık deneyimleri
The ethnic economy of Samsun: Tradesman experiences of Iraqi and Syrian immigrants
MERAL YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
SosyolojiOndokuz Mayıs ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERİÇ KIRMIZI
- Sınır kentinde turizm ve ticaret: İranlı turistlerin Van kenti esnaflık kültürüne etkisi
Tourism and trade in a border city: The impact of Iranian tourists on the tradesmanship culture of Van city
SEHER TİTİZ
- Greek citizens in the Ottoman lands as artisans and shopkeepers, and the question of nationality:1830 – 1860
Osmanlı topraklarında esnaflık yapan ve dükkan işleten Yunanlılar, ve milliyet meselesi:1830 – 1860
MURAT KIVANÇ KÖROĞLU
- Esnaf ve kurumsal firma çalışanı kadınların iş hayatında deneyimlediği istikrarsızlığın gündelik yaşamlarına etkisi ve baş etme stratejileri: Hopa örneği
Effects of instability in the professional lives of female entrepreneurs and corporate employees: A case study of Hopa
NURAY DEMİRBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SosyolojiKaradeniz Teknik ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAYRAM SEVİNÇ
