Küllî kâide ve dâbıtlar bağlamında taharrî/tevahhî
Taharrī and tawahhī in the context of legal maxims and juristic principles
- Tez No: 1010902
- Danışmanlar: PROF. DR. İHSAN AKAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, İslam hukukunda önemli bir konuma sahip olan taharrî kavramı, küllî kâideler ve dâbıtlar çerçevesinde ele alınmıştır. Taharrî, klasik literatürde çoğunlukla“delillerin yokluğu veya yetersizliği hâlinde zann-ı galibe binaen hükme ulaşma çabası”şeklinde tanımlanmakta ve bir yönüyle avâmı da kapsayan bir ictihad olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda taharrî, nas ve kat'î delillerin bulunmadığı durumlarda kişinin şer'î sorumluluğunu yerine getirebilmesi için başvurduğu istidlâlî bir süreçtir. Çalışma; giriş mahiyetinde bir çerçeve, iki ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci bölümde öncelikle küllî kâide ve dâbıtların mahiyeti, kapsamı ve fıkıh metodolojisindeki yeri ortaya konulmuştur. Ardından taharrî kavramının terminolojik ve kavramsal analizi yapılmış; meşrûiyyet temelleri Kur'ân, sünnet ve fıkhî istidlâl yöntemleri ışığında incelenmiştir. Ayrıca taharrî ile yakından ilişkili olan zann, ictihad, istishâb ve ihtiyat gibi kavramlarla irtibatı ele alınmış; usûl kâideleri ile olan etkileşimi değerlendirilmiştir. Bu bölümde ayrıca taharrîye sevk eden sebepler sistematik biçimde tasnif edilmiş ve taharrî ile amel etmenin şartları, sınırları ve usûlü üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise taharrînin küllî kâide ve dâbıtlar çerçevesinde fürû-ı fıkha yansımaları incelenmiştir. Bu kapsamda öncelikle ibadetler alanında taharrînin işleyişi; kıble tayini, vakit tespiti ve tahâret gibi meseleler üzerinden örneklendirilmiştir. Devamında muâmelât alanında taharrînin rolü ele alınmış; özellikle şüpheli işlemler, helâl-haram ayrımı ve akitlerde belirsizlik durumlarında taharrînin fonksiyonu analiz edilmiştir. Bu çerçevede, taharrînin yalnızca nazarî bir kâide olmayıp, amelî hayatta karşılaşılan çeşitli meselelere şer'an muteber çözümler üreten bir yöntem olarak işlediği ortaya konulmuştur. Sonuç kısmında ise elde edilen bulgular değerlendirilerek taharrînin İslam hukukundaki yeri, fonksiyonu ve sınırları genel bir çerçevede sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
In this study, the concept of taharri, which occupies an important place in Islamic law, is examined within the framework of universal legal maxims and dawabit. Taharri is generally defined in the classical literature as the effort to reach a ruling based on predominant conjecture in cases where evidence is absent or insufficient, and in one respect it is also considered a form of ijtihad that includes the general public. In this context, taharri is an inferential process to which a person resorts in order to fulfill their religious responsibility in situations where there are no explicit texts or definitive proofs. The study consists of an introductory framework, two main chapters, and a conclusion. In the first chapter, the nature, scope, and place of universal legal maxims and dawabit within the methodology of Islamic jurisprudence are first established. Subsequently, a terminological and conceptual analysis of taharri is conducted, and its foundations of legitimacy are examined in the light of the Quran, the Sunnah, and juristic methods of inference. In addition, its relationship with closely related concepts such as conjecture, ijtihad, istishab, and precaution is addressed, and its interaction with principles of legal theory is evaluated. In this chapter, the causes that lead to taharri are systematically classified, and the conditions, limits, and methodology of acting upon taharri are discussed. In the second chapter, the reflections of taharri within the framework of universal legal maxims and dawabit on substantive jurisprudence are examined. In this context, the functioning of taharri in the field of acts of worship is first illustrated through issues such as determining the qibla, establishing prayer times, and matters of purification. Subsequently, the role of taharri in the field of transactions is analyzed, particularly in relation to doubtful dealings, the distinction between lawful and unlawful, and situations of uncertainty in contracts. In this framework, it is demonstrated that taharri is not merely a theoretical principle, but operates as a method that produces legally valid solutions to various issues encountered in practical life. In the conclusion, the findings obtained are evaluated, and the place, function, and limits of taharri in Islamic law are presented within a general framework.
Benzer Tezler
- Hatîb eş-Şirbînî'nin Muğni'l-Muhtâc adlı eserindeki küllî kâideler
General regulations in Muğni'l-Muhtâc of Hatîb eş-Şirbînî
ESRA IŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. PEHLUL DÜZENLİ
- Molla Hüsrev'in Dürer isimli eserinde küllî kâideler
General pirincibles in Molla Husrev's work named Durer
EVREN TORBALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinAkdeniz ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ BAKKAL
- Mergînânî'nin el-Hidâye adlı eserinin Kitâbü'l-Beyʻve ilgili bölümlerinde kavâid ve davâbıtın kullanımı
The use of legal maxi̇ms and cotrollers in the book ofsales and trades (Kitab al-buyu) and other related books of al-Hidaya of Marghinani
MD TOHA
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
HukukMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAİL OKUYUCU
- Mergînânî'nin el-hidâye adlı eserinin kitâbü'l-beyʻve ilgili bölümlerinde kavâid ve davâbıtın kullanımı
THE USE OF LEGAL MAXİMS AND COTROLLERS IN THE BOOK OFSALES AND TRADES (KITAB AL-BUYU) AND OTHER RELATED BOOKS OF AL-HIDAYAOF MARGHINANI
MD TOHA
- Hanefi Fıkıh Bilgini Semerkandi'nin Tuhfetül-Fukaha adlı eserinde külli kaideler
Legal maxims in Tuhfat al-Fuqaha of Hanafi Jurist al-Samarqandi
MUHAMMED MÜCTEBA EMRE
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. ABDULLAH ÖZCAN