Türkiye'de eğitim yoluyla sosyal hareketlilik: Kartal Anadolu İmam Hatip Lisesi üzerine bir inceleme
Social mobility through education in Türkiye: A study on Kartal Anatolian Imam Hatip High School
- Tez No: 1012036
- Danışmanlar: PROF. DR. LÜTFİ SUNAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Eğitim sosyolojisi, Sosyal tabakalaşma, İmam hatip liseleri, Education sociology, Social stratification, İmam hatip high schools
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medeniyet Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Türkiye'de eğitim, modernleşme ve sosyal hareketlilik tartışmalarının kesişim noktasında özgün ve sembolik bir konuma sahip olan Kartal Anadolu İmam Hatip Lisesinin (KAİHL) tarihini, toplumsal anlamını ve bu okulda eğitim görmüş kişilerin sosyal hareketlilik tecrübelerini sosyolojik bir perspektifle incelemektedir. Bu çalışma, KAİHL'yi 1980 sonrası Türkiye'de yükselen dindar-muhafazakâr sosyal kesimin sınıfsal ve kültürel taleplerinin, statü arayışlarının ve merkeze doğru gerçekleşen hareketliliklerinin bir yansıması olarak ele almaktadır. Çalışmanın nicel verileri farklı dönemlerde eğitim görmüş 527 katılımcıya uygulanan anket çalışmasına, nitel verileri ise 50 katılımcıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlara dayanmaktadır. Araştırmada, katılımcıların sosyal hareketlilikleri istatistiksel yöntemlerle ölçülmüş, sosyal hareketlilik tecrübeleri ise derinlemesine analiz edilmek amacıyla okul tercih motivasyonları, sosyalleşme ve sermaye edinim süreçleri ile kimliksel yansımalar birlikte ele alınmış ve karma yöntemin yakınsayan paralel deseni benimsenmiştir. Araştırmada okulun tarihi, siyasi kırılmalarla şekillenen üç ana döneme ayrılmış ve her bir dönemin çıktısı olarak üç farklı nesil saptanmıştır. Okulun kuruluş ve yükseliş döneminde birinci nesil, 28 Şubat süreci ve katsayı engelinin ortaya çıkardığı durağanlaşma döneminde ikinci nesil, katsayının kaldırılması sonrası yeniden kurumsallaşma döneminde ise üçüncü nesil teşekkül etmiştir. Bulgular, okulun sağladığı kültürel sermayenin birinci ve özellikle üçüncü nesil mezunlar için yukarı yönlü dikey sosyal hareketlilikte ve toplumsal statüsü yüksek mesleki konumlara erişimde belirleyici bir işlev gördüğü, ikinci neslin politik müdahaleler nedeniyle eğitim ve kariyer güzergâhlarında engellerle karşılaştığı ve sosyal hareketliliklerinin sınırlandığı tespit edilmiştir. Çalışma, özellikle son dönemde KAİHL'nin öğrencilerine sunduğu çift kanatlı (dini ve akademik) eğitim modelinin ve okul içi sosyalleşme pratiklerinin, onların habituslarını şekillendirdiğini ve onlara hem seküler nitelikli elit liselerle rekabet edebilme hem de dini kimliklerini koruma imkânı sağladığını ortaya koymuştur. Bu tez, KAİHL üzerinden Türkiye'de eğitimin sosyal tabakalaşma, elit üretimi ve toplumsal hareketlilik üzerindeki dönüştürücü rolünü ve bu rolün siyasi konjonktürle olan dinamik ilişkisini karma yöntem kullanarak ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the history, social significance, and social mobility experiences of individuals educated at Kartal Anatolian Imam Hatip High School (KAIHHS). The school holds a distinctive and symbolic position at the intersection of debates on education, modernization, and social mobility in Türkiye. The study approaches KAIHHS as a reflection of the class-based and cultural demands, status aspirations, and upward mobility of the religious-conservative social groups that have risen in Türkiye since the 1980s. The quantitative data is based on a survey conducted with 527 participants educated at the school in different periods. The qualitative data relies on semi-structured in-depth interviews with 50 participants. The study measures participants' social mobility using statistical methods. It also analyzes their experiences in depth by focusing on school choice motivations, socialization processes, capital acquisition, and identity formation. A convergent parallel mixed-methods design is adopted. The historical trajectory of the school is divided into three main periods shaped by political turning points. Three corresponding generations are identified. The first generation emerged during the foundation and rise of the school. The second generation formed during the stagnation period marked by the February 28 process and the university entrance coefficient restriction. The third generation appeared during the re-institutionalization period after the removal of this restriction. The findings show that the cultural capital provided by the school plays a decisive role, especially for the first and third generations. It supports upward social mobility and access to high-status occupations. The second generation faced constraints in education and career paths due to political interventions. This situation limited their social mobility. The study also shows that, especially in the recent period, the school's dual-track (religious and academic) education model and its internal socialization practices shape students' habitus. These features enable them to compete with secular elite schools and maintain their religious identities. Overall, this thesis demonstrates the transformative role of education in social stratification, elite formation, and social mobility in Türkiye through the case of KAIHHS. It also highlights the dynamic relationship between education and the political context by using a mixed-methods approach.
Benzer Tezler
- The worst forms of child labor in Türkiye: Assessing progress using 2012 and 2019 child labor surveys
Türkiye'de çocuk işçiliğin en kötü biçimleri: 2012 ve 2019 çocuk işçi verileri ile ilerleme değerlendirmesi
BUSE BOZKURT
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Ekonomiİstanbul Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL KAYAOĞLU YILMAZ
- Eğitimli Afgan göçmenlerin Türkiye'ye bakışları ve geleceğe ilişkin beklentileri
The views of educated Afghan migrants on Turkey and their prospects for the future
ALIMA POYA
- Turizm ve gastromilliyetçilik; Nevşehir'de uluslararası restoranlar ve mekân ilişkisi
Tourism and gastronationalism; international restaurants and space relationship in Nevşehir
ESRA YÜCETAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
CoğrafyaNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET UYSAL
- Türkiye İş Bankası mimarlığı ve Çelik Alatur'un çalışmaları
Türkiye İş Bankası architecture and the architectural works of Çelik Alatur
TAYBUĞA AYBARS MAMALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET MURAT GÜL
- Smart city concept and urban planning: Geographical analysis of the smart city index and implications for Turkish context
Akıllı kent kavramı ve kent planlama: Akıllı kent indeksinin coğrafi çözümlemesi ve Türkiye bağlamına ilişkin çıkarsamalar
KABEER SALEH TIJJANI
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YASEMİN SARIKAYA LEVENT