Hukuk tarihinde hukukun biçim kazanması: Hanefî mezhebi ve Osmanlı uygulaması örneği
The formation of law in legal history: The example of the Hanefi madhhab and its Ottoman practice
- Tez No: 1012274
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET KILINÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Adalet, Justice
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez; hukukun oluşum ve gelişimi hakkında, hukukun genel tarihi seyrini ve esas meşguliyet konusu olan ilişkinin hukuki niteliğini tespit faaliyetini dikkate alan, yeni bir açıklama modeli ortaya koymak iddiasındadır. Böylece İslam hukuku, Roma hukuku gibi hukuk sistemleri arasında daha nitelikli bir karşılaştırma zemini kurmak ve ilişkinin hukuki niteliğini tespit faaliyetini merkeze alan bir hukuk düşüncesinin geliştirilmesine katkı sunmak hedeflenmiştir. Bu amaçla; önce felsefe tarihinden ödünç alınan biçim kavramı marifetiyle hukukun oluşumu veya biçim kazanması açıklanmıştır. Daha sonra hukukun oluşum katmanları veya hukuki biçimin seviyeleri ele alınmış, bu seviyeler arasındaki ilişki açıklanmıştır. Hukukun oluşum ve gelişim seyri hakkındaki açıklama modeli oluşturulduktan sonra, bu model Hanefî-Osmanlı hukuk tecrübesine uygulanmıştır. Bu çerçevede Hanefî mezhebinin teşekkülü ve mezhebin Osmanlı Devleti'ndeki uygulaması; tartışmalı hukuki meselelerin değerlendirilmesi suretiyle ele alınmıştır. Çalışmanın neticesinde fıkhın oluşumu ile hukukun biçim kazanması hakkındaki açıklama arasında uygunluk bulunduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında hukuki biçimin seviyeleri ve bu seviyeler arasındaki ilişki; Hanefî mezhebi, tahric ve tercih faaliyeti ile ulaşılan görüşler (fetvalar) ve bu görüşlerin hukuk uygulamasını yönlendirmesi (müftâ bih) üzerinden takip edilebilmektedir. Böylece hukukun oluşum ve gelişimi hakkında oluşturulmuş olan açıklama modeli, Hanefî-Osmanlı hukuku vasıtasıyla test edilmiştir. Bu temel bulgular yanında; İslam hukukunu diğer hukuk sistemlerinden ayıran temel özellik, ehl-i re'y – ehl-i hadis ayrımının ilkesi, ictihad kapısının kapanması olgusunun anlamı ve bu olgunun Osmanlı fakihleri tarafından nasıl algılandığı hakkında literatüre katkı sağlayabilecek bazı sonuçlara ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis claims to propose a new explanatory model concerning the formation and development of law, taking into account the general historical course of law and the activity of determining the legal nature of relations which is the primary subject of concern. Thus, it aims to establish a more sophisticated ground for comparison between legal systems such as Islamic law and Roman law, and to contribute to the development of a legal thought centered on the activity of determining the legal nature of relations. To this end, the formation or“acquisition of form”of law is first explained through the concept of“form”borrowed from the history of philosophy. Subsequently, the layers of legal formation or the levels of legal form are addressed, and the relation between these levels is explained. After establishing the explanatory model regarding the formation and development of law, this model is applied to the Hanafi-Ottoman legal experience. Within this framework, the formation of the Hanafi school (madhhab) and its application in the Ottoman Empire are examined through the evaluation of controversial legal issues. As a result of the study, a compatibility has been identified between the formation of fiqh (Islamic jurisprudence) and the explanation regarding law's acquisition of form. Furthermore, the levels of legal form and the relationship between these levels can be traced through the Hanafi school, the activities of takhrij (derivation) and tarjih (preference), the resulting legal opinions (fatwas), and the guidance of legal practice by these opinions (mufta bih). Thus, the explanatory model developed regarding the formation and development of law has been tested via Hanafi-Ottoman law. In addition to these fundamental findings, certain conclusions have been reached that may contribute to the literature regarding the core characteristics distinguishing Islamic law from other legal systems, the principle behind the ahl al-ra'y – ahl al-hadith distinction, the meaning of the phenomenon of the“closing of the gates of ijtihad,”and how this phenomenon was perceived by Ottoman jurists.
Benzer Tezler
- Le rapport des droits de l'homme au politique: Lefort et Rancière
İnsan haklarının politik-olan bağlantısı: Lefort ve Rancière
EYLEM YOLSAL MURTEZA
Doktora
Fransızca
2022
FelsefeGalatasaray ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİYE KARABÜK KOVANLIKAYA
- İslâm hukuk tarihinde insan hakları
Human rights in the history of Islamic law
YUNUS AK
Doktora
Türkçe
2024
HukukNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN ÇEKER
- Borçlar Hukuku açısından elektronik imza
Başlık çevirisi yok
FATİH ÖNDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
HukukKırıkkale ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. K. NURİ TURANBOY
- Türk hukukunda makine öğrenmesine dayalı yapay zekada verinin hukuka uygun şekilde kullanılması
Lawful use of data in machine learning-based artificial intelligence under the Turkish law
OSMAN GAZİ GÜÇLÜTÜRK
Doktora
Türkçe
2021
HukukGalatasaray ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FÜLÜRYA YUSUFOĞLU BİLGİN