Cumhuriyetin antik temelleri: Atina Demokratia'sından Roma Res Publica'sına
The ancient foundations of the republic: From Athenian Demokratia to the Roman Res Publica
- Tez No: 1012978
- Danışmanlar: PROF. DR. BİHTERİN DİNÇKOL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Antik Roma, Atina demokrasisi, Cumhuriyet, Cumhuriyetçilik, Demokrasi, Eşitlik, Hukuk devleti, Çağdaş devlet, Özgürlük, Ancient Rome, Athenian democracy, Republic, Republicanism, Democracy, Equality, State of law, Freedom
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma; cumhuriyet kavramının barındırdığı tarihsel, kurumsal, normatif ve düşünsel boyutlarını, kavramın antik temelleri olan Atina demokratia'sı ve Roma res publica'sını merkeze alarak incelemektedir. Çalışma, cumhuriyetin tek boyutlu ve tarihsel koşullardan bağımsız bir devlet veya yönetim biçimi olarak kavranamayacağını; aksine farklı tarihsel bağlamlarda yeniden kurulan, dönüşen ve çok katmanlı bir siyaset tarzı ve siyasal yaşamın formu olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. İlk bölümde, cumhuriyetin kavramsal içeriği analiz edilerek; dar anlamda monarşi karşıtı bir devlet biçimi ile geniş anlamda özgürlük, eşitlik, hukukun üstünlüğü ve ortak yarar ilkelerini içeren normatif bir yönetsel model arasında bütünleyici bir ilişki kuran alternatif bir perspektif geliştirilmiştir. İkinci bölümde, cumhuriyetin antik temelleri Antik Atina deneyimi üzerinden incelenmiştir. Bu bağlamda demokratia'nın siyasal ve toplumsal kökenleri, kurumsal yapısı ve kurucu ilkeleri; polis, demos ve politeia gibi özgün kavramlar çerçevesinde incelenmiştir. Doğrudan katılım, yurttaş erdemi, özgürlük, eşitlik ve ortak iyi ekseninde şekillenen bu kurumsal yapının yanı sıra, dönemin temel felsefî eleştirileri de analiz edilmiştir. Atina deneyiminin, cumhuriyetin normatif ve düşünsel temelleri bakımından kurucu bir uğrak olduğu gösterilmiştir. Üçüncü bölümde, Roma Cumhuriyeti'nin karma yönetimi ve anayasal mimarisi ele alınmıştır. Monarşik, aristokratik ve demokratik unsurların dengeli harmanının potestas ve auctoritas üzerinden nasıl kurumsallaştığı, düşünsel boyutlarıyla birlikte incelenmiştir. Roma deneyiminin, siyasal iktidarı hukuk ve denge-denetim mekanizmalarıyla sınırlayarak keyfî yönetimi önleme konusundaki özgün katkısı vurgulanmıştır. Son aşamada cumhuriyetin antik temellerine ilişkin kapsamlı bir sentez gerçekleştirilerek; antik birikimden modern ulus-devlet formuna uzanan dönüşüm; süreklilik, kopuş ve yeniden yorum süreçleri üzerinden değerlendirilmiştir. Günümüzde cumhuriyetin teknik bir devlet biçimine indirgenmesine veya bütünüyle demokrasiyle özdeşleştirilmesine karşın; Neo-Atina ve Neo-Roma olarak nitelenen çağdaş yaklaşımların cumhuriyeti yeniden normatif içeriğine kavuşturma çabası üzerinde durulmuştur. Bu çalışma cumhuriyeti; keyfî yönetim karşıtlığında konumlanan, halkın öz-yönetimini, hukukun üstünlüğünü ve ortak yararı önceleyen bir siyaset tarzı ve siyasal yaşam formu olarak değerlendirmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the historical, institutional, normative and intellectual dimensions of the concept of republic, centering on its ancient foundations: the Athenian demokratia and the Roman res publica. It asserts that the republic cannot be conceived as a one-dimensional form of state or government independent of historical conditions; conversely, it should be approached as a multi-layered mode of politics and a form of political life that is reconstructed and transformed within different historical contexts. In the first chapter, by analyzing the conceptual content and theoretical boundaries of the republic, an alternative perspective is developed that establishes an integrative relationship between a narrow definition of the republic as an anti-monarchical state form and a broader understanding as a normative model of governance (regime); encompassing principles such as liberty, equality, the rule of law and the common good. The second chapter investigates the ancient foundations of the republic through the experience of Ancient Athens. In this context, the political and social origins, institutional structure and founding principles of demokratia are examined within the framework of idiosyncratic concepts such as polis, demos and politeia. Alongside this institutional structure, shaped around direct participation, civic virtue, freedom, equality and the common good, the fundamental philosophical critiques of democracy from that period are analyzed. Int this regard, it is demonstrated that the Athenian experience, beyond being a mere historical case, constitutes a foundational milestone for the normative and intellectual pillars of the republic. The third chapter addresses the mixed government and constitutional architecture of the Roman Republic. It scrutinizes, along with its intellectual dimensions, how a measured blend of monarchical, aristocratic and democratic elements was institutionalized through the balance of potestas and auctoritas. Rome's unique contribution to preventing arbitrary rule by limiting power via law and checks and balances is emphasized. Ultimately, a comprehensive synthesis of ancient foundations of the republic is conducted and the transformation from ancient heritage to the modern nation-state form is evaluated through processes of continuity, rupture and reinterpretation. Despite the republic's contemporary narrowing to a technical state form or its total identification with democracy, this thesis highlights Neo-Athenian and Neo-Roman efforts to restore its normative essence. In conclusion, the republic is evaluated as a mode of polics and a form of political life, fundamentally situated in opposition to arbitrary rule and prioritizes popular self-governance, the rule of law and the common good.
Benzer Tezler
- Doğu Avrupa gelişmeleri -Türkiye'ye etkileri-
Başlık çevirisi yok
MEHMET ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BENER KARAKARTAL
- 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın siyasi biyografisi
8th President Turgut Özal's political biography
SAMİ ORÇUN ERSAY
Doktora
Türkçe
2024
Siyasal BilimlerGalatasaray ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN ÖZGÜR ADADAĞ
- Türkiye`de demokratikleşme süreci (1945-1950)
The Democratization period in Turkey (1945-1950)
G. TUBA KARANFİL
- İlk Çağ'da karma anayasa
Mixed constitution in antiquity
EKİN AYTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Hukukİstanbul ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLAY ARSLAN ÖNCÜ