Osmanlı İmparatorluğu'nda misyoner faaliyetlerin mekânsal üretimi, Robert Kolej Kampüsü ve Jimnastikhane Binası'nın yeni belgeler ışığında analizi
Spatial production of missionary activities in the Ottoman Empire, analysis of the Robert College campus, gymnasium building in the light of new documents
- Tez No: 1013606
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP GÜL ÜNAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
19. yüzyıl, misyoner teşkilatlarının dini inanışlarını yaymak amacıyla dünyanın çeşitli bölgelerinde faaliyetlerini artırdığı bir dönemdir. Bu teşkilatların en önemlilerinden biri, 1810'da Boston'da kurulan ve Protestanlığı yaymayı hedefleyen American Board of Commissioners for Foreign Missions'dır (ABCFM). ABCFM 1839'dan itibaren Anadolu'nun pek çok bölgesinde aktif olmuş, okul, hastane ve yetimhaneler aracılığıyla faaliyetlerini sürdürerek yerel toplumla etkileşim kurmuştur. Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu içindeki misyoner faaliyetlerin stratejik ve operasyonel kurgusunu, misyon kapsamında inşa edilen yapıların yabancı bir devlette üretilme süreci bağlamında; yerel, uluslararası ve bağlı olduğu sistemin standartları çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, 19. yüzyılın en büyük misyoner kurumlarından biri olan American Board'un İstanbul'da inşa ettiği Robert Kolej ve onun eğitim sistemi, yeni arşiv verileri ışığında, söz konusu faaliyetlerin yerel bağlamda nasıl üretildiğini anlamak üzere bir okuma aracı olarak ele alınmaktadır. Özellikle Robert Kolej yerleşkesinde yer alan Jimnastikhane yapısının inşa süreci ve zaman içindeki mimari dönüşümü, misyonun Osmanlı yasaları ve sosyal yapısı içinde nasıl görünür kılındığını ortaya koyan bir örnek olarak incelenmektedir. Doktora tezinin hazırlanmasında, başta Columbia Üniversitesi Nadir Eserler ve Yazma Arşivi, Boğaziçi Üniversitesi Mimari Çizimler Koleksiyonu ve Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi olmak üzere çeşitli kaynaklar taranmış; ulaşılan ve ilk defa değerlendirilen belgeler kullanılmıştır. Bu belgeler ışığında Robert Kolej'in inşa süreci, yer seçimi, finansman, izin ve projelendirme, inşaat malzemelerinin sağlanması ve yapıların hayata geçirilmesi adımlarıyla arşiv verilerine dayanarak detaylı bir şekilde anlatılmıştır. İlk inşa sürecine dair özgün proje ve uygulama durumu arşiv belgeleriyle karşılaştırılmış; çalışma kapsamında detaylı bir rölöve ve iki dönem restitüsyonuyla Robert Kolej Jimnastikhane Binası örnek olarak ele alınmıştır. Ayrıca; Boğaziçi Üniversitesi'ne devrin ardından yeni yapıların inşası ve mevcut yapıların işlev sürekliliği de analiz edilmiştir. Bu kapsamda, Osmanlı'da inşa edilmiş ve günümüze ulaşmış misyoner veya yabancı yapılara dair değerlendirmelere öncülük edecek nitelikte bir araştırma ortaya konmuştur. Araştırma yöntemi ve arşiv belgelerine dayalı analiz yaklaşımı çalışmayı farklılaştırmaktadır.
Özet (Çeviri)
The 19th century witnessed intensified global missionary activity, notably by the American Board of Commissioners for Foreign Missions (ABCFM), founded in Boston in 1810 to spread Protestantism. Operating in Anatolia from 1839, the ABCFM engaged with local communities by establishing and maintaining schools, hospitals, and orphanages. This study aims to analyze the strategic and operational configuration of missionary activities within the Ottoman Empire, within the context of the production process of mission-built structures in a foreign state, and through the framework of local, international, and institutional standards. Within this scope, by drawing upon new archival evidence, this study examines Robert College in Istanbul and its pedagogical system (both products of the ABCFM) as a primary means of interpreting the localized production of such activities. Specifically, the construction process and the subsequent architectural transformation of the Gymnasium Building located on the Robert College campus is examined as a case study that reveals how the mission was rendered visible within Ottoman legal frameworks and social structures. This doctoral dissertation utilizes diverse primary sources, including the Columbia University Rare Book & Manuscript Library, Boğaziçi University Architectural Drawings Collection, and the Ottoman State Archives, to provide a data-driven account of Robert College's construction from financing and site selection to procurement and execution. By cross-referencing original designs with archival records, the study examines the Gymnasium building through detailed measured drawings and two-period restitutions. Furthermore, it analyzes the site's transition to Boğaziçi University, focusing on new constructions and functional continuity. In this context, a study has been presented that is poised to pioneer evaluations regarding missionary or foreign structures built in the Ottoman Empire that have survived to the present day. The research methodology and the analytical approach based on archival documents distinguish this work from existing literature.
Benzer Tezler
- Osmanlı Devleti'nde Amerikalı misyonerler ve Van Ermeni isyanı(1896)
American missionaries in the Ottoman Empire and the Van rebellion(1896)
DİLŞEN İNCE ERDOĞAN
Doktora
Türkçe
2007
TarihDokuz Eylül ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ENGİN BERBER
PROF.DR. ERGÜN AYBARS
PROF.DR. SABRİ SÜRGEVİL
- Martha Jane Dalzel Riggs: An American missionary wife in the nineteenth-century Ottoman Empire
Martha Jane Dalzel Riggs: On dokuzuncu yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nda Amerikalı bir misyoner eşi
MELİSA KORKMAZ
- Osmanlı Devleti'nde Amerikan misyoner faaliyetleri ve Harput Amerikan Koleji
American missionary activities in the Ottoman empire and Harput American College
TUGAY GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERKAN TURAL
- Osmanlı İmparatorluğu'nda yoksul ve kimsesiz kız çocukları: kontrol, ıslah ve terbiye 1850-1920
Poor and destitute girls in the Ottoman Empire: Control, improvement and education 1850-1920
NURDAN ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
TarihDokuz Eylül ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAHYA ARAZ
- Osmanlı'da misyonerliğin mimariye yansımaları: Tanzimat sonrası merkezi Türkiye Misyonu kapsamında misyoner ve gayrimüslim okulları
Reflections of missionary in the ottoman empire on architecture: Missionary and non-Muslim schools within the scope of the post-Tanzimat central Turkey Mission
SERVET ÖZKAN
Doktora
Türkçe
2021
Sanat TarihiSakarya ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSEN TEZCAN KAYA
