Kurum bakımındaki çocukların psikolojik sağlamlıklarını güçlendirme aracı olarak sanat terapisi
Art therapy as a tool for strengthening the psychological resilience of children in institutional care
- Tez No: 1014399
- Danışmanlar: PROF. DR. EDA PURUTÇUOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Çocuk Refahı, Kurum Bakımındaki Çocuklar, Psikolojik Sağlamlık, Psikolojik Travma, Sanat Terapisi, Güçlendirme, Child Welfare, Children in Institutional Care, Psychological Resilience, Psychological Trauma, Art Therapy, Empowerment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Kurum bakımında yetişen çocuklar, erken çocukluk dönemlerinden itibaren ihmal, istismar, bağlanma kopuklukları ve süreğen travmatik yaşantılara maruz kalmaları nedeniyle psikolojik, duygusal ve sosyal açıdan çoklu riskler altında bulunmaktadır. Bu çocuklar için koruyucu hizmetlerin ötesine geçen; travmanın etkilerini onarmayı, bireysel ve çevresel güç kaynaklarını harekete geçirmeyi ve psikolojik sağlamlığı desteklemeyi hedefleyen bütüncül ve güçlendirici müdahalelere duyulan gereksinim giderek artmaktadır. Bu bağlamda, çocuk refahı alanında travmaya duyarlı, katılımcı ve ifade temelli müdahale modellerinin geliştirilmesi önemli bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. Bu araştırmanın amacı, Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı, psikolojik sağlamlık yaklaşımı ve sosyal hizmetin güçlendirme perspektifi temelinde yapılandırılan travmaya duyarlı sanat terapisi temelli bir grup müdahale programının, kurum bakımında bulunan çocukların psikolojik sağlamlık düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, deney ve kontrol gruplu ön test–son test yarı deneysel desen kapsamında yürütülmüştür. 12–20 yaş aralığındaki toplam 188 çocuk oluşturmuştur. Çalışmanın örneklemini, Ankara Çocuk Evleri Sitesi'nde korunma ve bakım altında bulunan Deney grubuna, çocukların duygusal farkındalıklarını artırmayı, travmatik yaşantılarını sembolik düzeyde ifade edebilmelerini sağlamayı, kendilik algılarını ve öz-yeterlik duygularını güçlendirmeyi amaçlayan; travmaya duyarlı, yapılandırılmış ve on bir oturumdan oluşan sanat terapisi temelli grup müdahale programı uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Nicel veriler, müdahale öncesi ve sonrasında uygulanan Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Nitel veriler bağımsız bir nitel araştırma deseni kapsamında analiz edilmemiş; sanat terapisi sürecini destekleyici nitelikte sanatsal ürünler, süreç gözlemleri ve sanat terapisi yorumları yoluyla değerlendirilmiştir. Elde edilen nicel bulgular, sanat terapisi temelli grup müdahalesine katılan çocukların psikolojik sağlamlık düzeylerinde, kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğunu ortaya koymuştur. Sürece ilişkin değerlendirmeler, çocukların sanat yoluyla duygularını daha güvenli ve yapılandırılmış biçimde ifade edebildiklerini; travmatik yaşantılarını sembolik düzeyde yeniden anlamlandırabildiklerini ve benlik değeri, öz-yeterlik algısı ile içsel güç kaynaklarında belirgin bir güçlenme yaşadıklarını göstermiştir. Sanatsal anlatımlarda korku, kaygı ve yalnızlık temalarından umut, aidiyet ve içsel güç temalarına doğru belirgin bir dönüşüm gözlenmiştir. Araştırma bulguları, ekolojik, güçlendirme temelli ve travmaya duyarlı sanat terapisi temelli grup müdahalelerinin, kurum bakımındaki çocukların psikolojik sağlamlıklarının desteklenmesinde etkili, onarıcı ve güçlendirici bir müdahale modeli sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, çocuk koruma sistemleri içinde sanat terapisi temelli güçlendirme odaklı uygulamaların sistematik ve yaygın biçimde kullanılmasına yönelik güçlü bir bilimsel dayanak sunmakta; sosyal hizmet, psikoloji ve çocuk refahı alanlarına kuramsal ve uygulamaya dönük önemli katkılar sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT Children raised in institutional care often encounter a multitude of psychological, emotional, and social adversities stemming from early-life neglect, abuse, disrupted attachment relationships, and prolonged exposure to traumatic experiences. These challenges can significantly impair their psychological resilience and overall developmental trajectory. To effectively mitigate these issues, child welfare systems must extend beyond traditional protective services; they require restorative, trauma-informed, and empowerment-oriented interventions that engage both the internal strengths of children and their ecological support systems. This study seeks to investigate the effects of a trauma-informed art therapy-based group intervention program conceptualized within the frameworks of Bronfenbrenner's Ecological Systems Theory, psychological resilience, and empowerment, specifically focusing on enhancing children's psychological resilience in institutional care. Employing a quasi-experimental pretest-posttest design, the study included both an experimental and a control group. The sample comprised 188 children aged 12 to 20 years who were residing in state custody at the Ankara Children's Homes Campus. The experimental group engaged in an eleven-session, structured intervention that incorporated trauma-informed art therapy, aimed at enhancing core components of psychological resilience, including emotional awareness, self-perception, self-efficacy, and perceived control. No intervention was administered to the control group. Quantitative data were collected before and after the intervention using the Brief Resilience Scale. While the study did not incorporate a separate qualitative research design, qualitative elements—including artistic products, process observations, and art therapy-based interpretations—were systematically employed to enrich and contextualize both the intervention process and its outcomes. Quantitative findings indicated a statistically significant increase in psychological resilience levels among participants in the experimental group compared to those in the control group. Process-related observations revealed that participants were able to externalize and regulate their emotions through artistic expression, symbolically reprocess traumatic experiences, andenhance their self-perception, self-worth, and internal resources. Notably, a thematic transformation was observed in the children's artistic outputs, transitioning from predominant themes of fear, anxiety, and isolation to representations of hope, belonging, agency, and inner strength. In summary, the findings suggest that trauma-informed, empowerment-oriented, art therapy-based group interventions, rooted in ecological and resilience frameworks, constitute an effective, restorative, and empowering model for children in institutional care. This study provides a robust scientific and practice-oriented foundation for the systematic integration of art therapy-based empowerment interventions within child protection and welfare systems.
Benzer Tezler
- Kars ilinde Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü'ne bağlı çocuk evlerinde kalan ergenlerin psikolojik dayanıklılık, öz yeterlilik ve sosyal duygusal öğrenme becerileri arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Evaluation of relationship between psychologicalresilience, self-sufficiency and social emotional learningskills of children who stays in chidren's houses under the Provincial Directorate of Family and Social Policies in Kars
ÇAĞDAŞ TORAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEMAL ONUR NOYAN
- Çocuk ve aile sorunları kapsamında, 13-18 yaş grubu çocukların bakım modellerinin karşılaştırılması
Comparison the care models of children between ages of 13-18 in terms of child and family problems
FAHRİ KOCAOĞLU
- Göçmen kadınların toplumsal cinsiyete dayalı şiddet algıları: Şanlıurfa örneği
Immigrant women's perceptions of gender-based violence: the case of Şanlıurfa
GAZAL AYDOĞDU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SosyolojiBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiAile Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA KILINÇ
DOÇ. DR. AZİME ARISOY
- Developmental change in early competencies of institution-reared children as compared to their parent-reared peers
Kurum bakımındaki çocukların yetkinliklerindeki gelişimsel değişimin ailesiyle yaşayan yaşıtları ile kıyaslanması
ÖZLEM SÜMER BÜYÜKABACI
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
PsikolojiKoç ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE BİLGE SELÇUK
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN KİSBU SAKARYA
- Kurum bakımında olan ve ailesinin yanında kalan çocukların denetim odağı ve benlik kavramları açısından incelenmesi
The research of the concepts of the locus of control and the self concept with the institution alized children and the children stay with their family
VİLDAN TEMELKURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
PsikiyatriEge ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BENAL İNCEER