Eğitim Aile Sağlığı Merkezine son beş yılda başvuran yenidoğanlarda topuk kanı reddi oranının araştırılması
An investigation of the rate of refusal of heel-prick testing among newborns who visited the Education Family Health Center over the past five years
- Tez No: 1014611
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA BAYRAKTAR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Yenidoğan Tarama Programı, Topuk kanı reddi, DSÖ, Sosyal medya, Çocuğun üstün yararı, Newborn Screening, Refusal of heel prick test, WHO, Social media, Best interests of the child
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Aile Hekimliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma, Doğumsal Metabolik Hastalıkların (DMH) erken teşhisinde ve özellikle Türkiye gibi akraba evliliklerinin yaygın olduğu ülkelerde geri dönüşümsüz zeka geriliği ile beyin hasarını önlemede kritik öneme sahip olan Yenidoğan Tarama Programı (NTP) çerçevesinde hazırlanmıştır. Çalışmamızın amacı, Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne son beş yılda başvuran yenidoğanlarda topuk kanı reddi oranının saptanması ve ebeveynlerin bu hayati testi reddetme kararlarında etkili olan faktörlerin araştırılmasıdır. Yöntem: Bu araştırma, retrospektif tipte bir çalışma olarak planlanmıştır. Araştırmanın evrenini, 01.01.2020–01.01.2025 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran, topuk kanı uygulaması yapılan veya bu uygulamayı reddeden yenidoğanlar oluşturmuştur. Veriler; merkeze ait gebe-lohusa izlem formu, gebelikte risk değerlendirme formu ile bebek ve çocuk izlem fişinden elde edilmiştir. İncelenen değişkenler arasında yenidoğanın klinik özellikleri (cinsiyet, doğum haftası, doğum ağırlığı, doğum şekli) ile annenin sosyodemografik ve klinik verileri (yaş, eğitim, çalışma durumu, gebelik sayısı, anne ve baba arasındaki akrabalık durumu, sistemik hastalık öyküsü) yer almaktadır. Verilerin analizinde SPSS V27 programı kullanılmış; sürekli değişkenler ortalama ve standart sapma, kategorik değişkenler ise frekans ve yüzde değerleri ile sunulmuştur. Çalışma için etik kurul onayı Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden alınmıştır. Bulgular: Beş yıllık süreçte incelenen 740 yenidoğan içerisinde topuk kanı alımı ret oranı %0,13 (1/740) olarak saptanmıştır. Ret kararı veren annenin üniversite mezunu olduğu; bu kararın arkasında bebeğe fiziksel zarar verme endişesi, sosyal medya dezenformasyonu ve özellikle Dünya Sağlık Örgütü(DSÖ) gibi uluslararası kuruluşlara duyulan güvensizliğin yattığı belirlenmiştir. Ayrıca, topuk kanı reddinin çocukluk çağı aşı reddiyle de ilişkili olduğu ve sağlık çalışanlarının yoğun ikna çabalarına rağmen ilgili hukuki sürecin aile lehine sonuçlandığı görülmüştür. Sonuç: Araştırmanın sonuçları, Yenidoğan Tarama Programı'na katılımın oldukça yüksek bir düzeyde olduğunu ve ret oranının %0,13 (1/740) ile sınırlı kaldığını göstermektedir. Çalışma, yüksek eğitim düzeyine sahip ebeveynlerde görülen“bilinçli direnç”olgusunun; bilimsel dayanığı olmayan inançlar, uluslararası kuruluşlara (DSÖ) duyulan güvensizlik ve sosyal medya dezenformasyonu ile tetiklendiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, topuk kanı reddinin çocukluk çağı aşı reddiyle de ilişkili olduğu ve Anayasa Mahkemesi'nin“çocuğun üstün yararı”ilkesine dayanan içtihatlarına rağmen yerel mahkemelerin ebeveyn haklarını öncelikleyen farklı kararlar verebildiği saptanmıştır.
Özet (Çeviri)
Objective: This study was conducted within the framework of the Newborn Screening (NBS), which plays a critical role in the early diagnosis of Inborn Errors of Metabolism (IEM) and, particularly in countries like Turkey where consanguineous marriages are common, in preventing irreversible intellectual disability and brain damage. The aim of our study is to determine the rate of heel prick blood test refusal among newborns who have visited the Atatürk University Education and Family Health Center over the past five years and to investigate the factors influencing parents' decisions to refuse this vital test. Method: This study was designed as a retrospective study. The study population consisted of newborns who presented to the Atatürk University Education and Family Health Center between January 1, 2020, and January 1, 2025, and who either underwent heel prick testing or declined the procedure. Data were obtained from the center's maternal and postpartum follow-up form, the pregnancy risk assessment form, and the infant and child follow-up record. The variables examined included the newborn's clinical characteristics (sex, gestational age, birth weight, mode of delivery) and the mother's sociodemographic and clinical data (age, education level, employment status, number of pregnancies, consanguinity between the mother and father, history of systemic diseases). SPSS V27 software was used for data analysis; continuous variables were presented as mean and standard deviation, while categorical variables were presented as frequency and percentage values. Ethical approval for the study was obtained from the Ethics Committee of Atatürk University Faculty of Medicine. Results: Among the 740 newborns examined over a five-year period, the refusal rate for heel prick testing was found to be 0.13% (1/740). It was determined that the mother who refused the test was a college graduate; this decision was driven by concerns about physical harm to the baby, misinformation on social media, and, in particular, a lack of trust in international organizations such as the World Health Organization (WHO). Additionally, it was observed that refusal of heel prick testing was associated with refusal of childhood vaccinations, and despite intensive persuasion efforts by healthcare workers, the relevant legal proceedings resulted in a decision in favor of the family. Conclusion: The results of the study indicate that participation in the Newborn Screening is at a very high level and that the refusal rate remains low at 0.13% (1 in 740). The study revealed that the phenomenon of“informed refusal”observed among parents with high levels of education is triggered by unscientific beliefs, distrust of international organizations (WHO), and misinformation on social media. Additionally, it was found that refusal of heel prick testing is associated with childhood vaccine refusal, and that despite the Constitutional Court's rulings based on the principle of“the best interests of the child,”local courts can issue differing decisions that prioritize parental rights.
Benzer Tezler
- İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Bornova 27 no'lu Eğitim Aile Sağlığı Merkezine başvuran hastalarda periyodik sağlık muayenesi bilgi düzeyi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
The evaluation of level of knowledge, attitude and behavior of periodic health examination in patients who applicant to İzmir Tepecik Education and Research Hospital Bornova No 27 Education Family Health Center
ŞEYMA CUNİER BABÜRŞAH
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALUK MERGEN
- Bir eğitim aile sağlığı merkezine başvuran hastalarda kanser taramalarına yönelik tutum ile aile hekimine güven arasındaki ilişki
The relationship between attitudes toward cancer screening and trust in family physicians among patients attending a training family health center
ERTUĞRUL GİÇİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VELİTTİN SELÇUK ENGİN
- Muğla ili merkez ilçeye bağlı aile sağlığı merkezleri'ne başvuran kişilerin fiziksel aktivite, beslenme alışkanlığı ve obezite durumu
Physical activity, eating habits and obesity status of people WHO admitted to family health centers of Mugla central district
SÜLEYMAN ÇİFTÇİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
Endokrinoloji ve Metabolizma HastalıklarıAdnan Menderes ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERPİL DEMİRAĞ
- Aile hekimliği polikliniğine başvuran hastalarda sağlık okuryazarlığı düzeyi ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of health literacy levels in patients who apply to family medicine clinic and the factors related to this level
HAKAN MUT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALUK MERGEN
UZMAN UMUT GÖK BALCI
- Aile sağlığı merkezine başvuran hastalarda sağlık okuryazarlığı ve akılcı ilaç kullanımının ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between health literacy and rational drug use in patients admitting to a family health center
FAHRİ ÖZTÜRK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
UZMAN MERTHAN TUNAY