Bahaeddin Tokatlıoğlu'nun seçili eserlerinin tezhip analizi ve yorumu
Illumination analysis and ınterpretation of selected works by Bahaeddin Tokatlıoğlu
- Tez No: 1014988
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜRREM SİNEM ŞANLI, ÖĞR. GÖR. ASİYE KAFALIER DÖNMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, El Sanatları, Fine Arts, Crafts
- Anahtar Kelimeler: 20. yüzyıl, El sanatları, Geleneksel Türk sanatı, Hilye, Hilye-i Şerife, Levhalar, Tezhib sanatçıları, Tezhib sanatı, Tokatlıoğlu, Bahaeddin, Türk el sanatları, 20. century, Handicrafts, Traditional Turkish art, Hilye, Hilye-i Şerife, Plates, Illumination artists, Illumination art, Tokatlıoğlu, Bahaeddin, Turkish handcrafts
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Geleneksel Türk sanatları içerisinde önemli bir yere sahip olan tezhip sanatı, Uygurlardan başlayan tarihi sürecinde farklı üsluplarıyla ve ekol oluşturan sanatkârlarıyla bugüne kadar ulaşan kültür hazinesi olarak icra edilmiştir. Bu araştırmada; XIX. yüzyıl sonları XX. yüzyıl başlarında yaşayan, müzehhip bir aileden gelen, babasının yanında usta çırak ilişkisi ile yetişen, devrinin önemli üstatlarından müzehhip ve mücellid Bahaeddin Tokatlıoğlu'nun hayatı ve tezhibini yaptığı eserlerinden seçili olanlar ele alınıp incelenmiştir. Tezhip sanatında Osmanlı üslubunu Cumhuriyet dönemine aktararak köprü vazifesi gören, döneminin müzehhiplerine hocalık yapan Baha Efendi müzehhip ve mücellid sıfatıyla birlikte zerendud yazı işlemedeki maharetiyle de çağdaşları arasında öne çıkmaktadır. Tez kapsamında bu mümtaz şahsiyeti ve eserlerini inceleyip, analiz ederek; duraklama dönemini yaşayan klasik tezhibi canlandırma hususundaki çalışmalarını ve tezhip alanında ince işçiliğini yeniden literatüre kazandırmak amaçlanmıştır. Yapılan detaylı araştırmalar sonucu Bahaeddin Hoca'nın tezhibini yaptığı Kur'ân-ı Kerim, Mevlid-i Şerif, Hilye-i şerîfe, zerendud levha ve diğer levhalarından oluşan yirmi dokuz eserine ulaşılmıştır. Tezhip açısından aralarında benzerlik tespit edilenler ve daha önce literatürde anlatılmış olan eserler genel hatlarıyla açıklanmıştır. Renk, motif ve kompozisyon açısından öne çıkan eserler de detaylı analiz edilerek ve dijital çizimleri yapılarak anlatılmıştır. Bahaeddin Hoca'nın eserlerinden esinlenilerek, dört adet eser tasarlanmış ve uygulanmıştır. Analizler sonucu Baha Efendi'nin eserlerinde döneminin sanat ortamının etkisinin yanı sıra klasik eserleri incelemesi hasebiyle de sanatta yozlaşma karşıtı klasiği yaşatma çalışmalarının olduğu görülmüştür. Hem klasik üslupta hem de rokoko üslubunda tezhip uygulamalarının olduğu tespit edilmiştir. Kadim sanat kültürünü bizlere aktaran Bahaeddin Tokatlıoğlu'nun eserleri XIX. yüzyılda yapılan tezhiplere örnek olması ve klasik tezhibin bugüne aktarılması açısından da önemlidir.
Özet (Çeviri)
Illumination, which holds an important place among traditional Turkish arts, has been practiced as a cultural treasure that has reached the present day through various styles and school-establishing artists throughout its historical process beginning from the Uyghurs. This research examines the life of Bahaeddin Tokatlıoğlu, a master müzehhip (illuminator) and mücellid (bookbinder) who lived during the late 19th and early 20th centuries. Hailing from a family of illuminators, he was raised in a master-apprentice relationship alongside his father and became one of the prominent masters of his era; selected works that he illuminated are also analyzed herein. Baha Efendi served as a bridge by transferring the Ottoman style in the art of illumination to the Republican period and educated the illuminators of his time. Alongside his identity as an illuminator and bookbinder, he stands out among his contemporaries with his mastery of zerendud (gilded) calligraphic embroidery. This thesis aims to re-introduce his fine craftsmanship and his efforts to revitalize classical illumination—which was experiencing a period of stagnation—to the literature by analyzing this distinguished figure and his works. As a result of detailed research, twenty-nine of Bahaeddin Hoca's illuminated works—consisting of copies of the Holy Quran, Mevlid-i Serif, Hilye-i serife, zerendud panels, and other calligraphic folios—have been located. Among these, works with identified similarities in terms of illumination and those previously described in the literature are explained in general terms. Furthermore, works that stand out in color, motif, and composition are described through detailed analysis and digital drawings. Inspired by Bahaeddin Hoca's works, four original pieces were designed and executed. The analyses reveal that Baha Efendi's works exhibit efforts to keep the classical style alive against artistic degeneration—partly due to his study of classical masterpieces—alongside the influence of the contemporary artistic environment. It was determined that he utilized illumination techniques in both classical and Rococo styles. The works of Bahaeddin Tokatlıoğlu, who transmitted this ancient artistic culture to the present day, are highly significant as specimens of 19th-century illumination and for the preservation of classical ıllumination.
Benzer Tezler
- Bursa İnebey Yazma Eserler Kütüphanesin'nde bulunan tezyinli hat levhalarının incelenmesi
Başlık çevirisi yok
ÖZGE İNAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. GÜL GÜNEY ZİNCİR
- Bahaeddin Özkişi'nin romanlarının tematik ve yapı bakımından incelenmesi
Analysis of the novels of Bahaeddin Özkişi in terms of theme and structure
UMAY SELCEN YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TARIK ÖZCAN
- Bahaeddin Özkişi'nin eserlerinin incelenmesi
An Analysis of Bahaeddin Özkişi's works
AYDIN ADNAN GÜMÜŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. VEDAT KURUKAFA
- Bahaeddin Özkişi'nin“Sokakta”adlı eserinin cümle bilgisi incelemesi
Syntactic analysis of Bahaeddin Özkişi's work,“Sokakta”
ADEM GÖK
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. MURAT CERİTOĞLU
- Bahaeddin Özkişi'nin hayatı, sanatı ve eserleri
The art life and works of Bahaeddin Özkişi
NAZİRE ERBAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET TÖRENEK