İnsan Onuru Ekseninde Biyoetik Meselelerin İslam Hukuku Açısından Tahlili
An Analysıs Of Bıoethıcal Issues From The Perspectıve Of Islamıc Law In The Context Of Human Dıgnıty
- Tez No: 1016078
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMET RAŞİT AKPINAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Biyofıkıh, Biyoetik, İnsan Onuru, Mükerremlik, Islamic Law, Biofiqh, Bioethics, Human Dignity, Mukarramiyya
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fıkıh Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren modern tıp hızla gelişmiştir. Bu süreç insan bedeni, üreme süreçleri ve ölüm üzerindeki teknik kontrolü artırırken klasik fıkıh literatüründe doğrudan karşılığı bulunmayan yeni biyoetik meseleleri beraberinde getirmiştir. Bu çalışma; ötanazi, organ ve doku nakli, taşıyıcı annelik, klonlama/kök hücre uygulamaları ve süt bankacılığı olmak üzere beş güncel biyoetik meseleyi İslam hukuku açısından incelemektedir. Tezin amacı insan onuru kavramını bu meselelerin ortak değerlendirme ekseni olarak konumlandırmaktır. Araştırmada klasik fıkıh kaynakları, uluslararası biyotıp belgeleri ve Türk hukuku tezin temel veri kümesini oluşturmaktadır. Bu kapsamda çağdaş fetva kurullarından Mecmau'l-Fıkhi'l-İslâmî ed-Düvelî ile Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu kararları birlikte incelenmiştir. Araştırmanın temel bulgusu şudur: İslam hukukunun çağdaş biyoetik meselelere ürettiği çözümler salt şekli kurallarından ibaret değildir. Bu çözümler, temelini Kur'ânî mükerremlik ilkesinden alan fıtrî bir insan onuru anlayışına dayanmaktadır. Modern hukukun insan onurunu akıl yetisi veya yaşam kalitesi gibi kapasite temelli ölçütlerle değerlendiren yaklaşımına karşılık İslam hukuku, insanı salt yaratılışı sebebiyle değerli kabul etmektedir. Bu temel fark, incelenen her meselede şer'i hükümlere doğrudan yansımaktadır. Ötanazide hayatın korunması ile tıbbî beyhûdelik kavramı sınırı belirlerken organ naklinde emanet bilinci ile maslahat dengesi belirleyici olmaktadır. Taşıyıcı annelikte hıfz-ı neseb ilkesi nesep karışıklığı sebebiyle temel sınırı çizmekte, süt bankacılığında ise hıfz-ı nesl ilkesi süt akrabalığının korunması bağlamında öne çıkmaktadır. Klonlama tartışmasında ise fıtrata müdahale yasağı insan onurunun korunmasında belirleyici unsurdur. Sonuç olarak tez, klasik fıkıh ile modern biyoetik arasındaki ilişkinin tek yönlü bir uyarlama olmadığını göstermektedir. İnsan onuru ekseninde kurulacak ortak bir kavramsal çerçeve, klasik fıkıh mirasının çağdaş meselelere taşınmasında ve İslam hukukunun uluslararası biyoetik tartışmalarıyla diyaloğunda yön gösterici işlev üstlenmektedir.
Özet (Çeviri)
Modern medicine has advanced rapidly since the second half of the twentieth century. While this process increased technical control over the human body, reproductive processes, and death, it also brought with it new bioethical questions that have no direct counterpart in classical fiqh literature. This study examines five contemporary bioethical issues from the perspective of Islamic law: euthanasia, organ and tissue transplantation, surrogacy, cloning and stem cell applications, and milk banking. The aim of the thesis is to position the concept of human dignity as the common axis for evaluating these issues. Classical fiqh sources, international biomedical documents, and Turkish law form the study's main body of data. Within this scope, the decisions of two contemporary fatwa councils — the International Islamic Fiqh Academy and the High Board of Religious Affairs (Diyanet) — are examined together. The principal finding of the study is the following: the solutions that Islamic law offers for contemporary bioethical issues are not merely formal rules. They rest on an understanding of human dignity rooted in fiṭra, the created nature of the human being, which in turn draws its foundation from the Qur'anic principle of mukarramiyya (the divine ennoblement of humankind). Whereas modern law assesses human dignity through capacity-based criteria such as rational faculty or quality of life, Islamic law regards the human being as valuable simply by virtue of having been created. This basic difference is directly reflected in the rulings reached on every issue examined. In euthanasia, the boundary is set by the preservation of life together with the notion of medical futility, while in organ transplantation the balance between the awareness of trusteeship (amāna) and benefit (maṣlaḥa) proves decisive. In surrogacy, the principle of protecting lineage (ḥifẓ al-nasab) draws the basic limit because of the risk of confusing lineage; in milk banking, the principle of protecting progeny (ḥifẓ al-nasl) comes to the fore in the preservation of milk kinship. In the cloning debate, the prohibition of interfering with the created nature stands out as the determining factor in safeguarding human dignity. In conclusion, the thesis shows that the relationship between classical fiqh and modern bioethics is not a one-directional adaptation. A common conceptual framework built around human dignity serves a guiding function both in carrying the classical fiqh heritage to contemporary issues and in the dialogue of Islamic law with international bioethics debates.
Benzer Tezler
- İnsan hakları kentleri için normatif bir model önerisi
A normative model proposal for human rights cities
MEHMET ONUR YILMAZ
- İslâm aile hukukunda insan onurunun hükümlere etkisi
The effect of human dignity on provisions in Islamic family law
GAMZE TANRIVER
- EU and human security
AB ve insan güvenliği
BURCU ŞAHİNER
Yüksek Lisans
İngilizce
2009
Uluslararası İlişkilerMarmara ÜniversitesiAvrupa Birliği Siyaseti ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RANA İZCİ
- Tıp Ceza Hukukunda kendi geleceğini tayin hakkının yansıması olarak rıza ve sınırları
Consent as a reflection of right to self - determination in Medical Criminal Law and its limits
BURCU ERTEM
- Tıp hukuku bağlamında insanı geliştiren biyoteknoloji uygulamaları
Human enhancement in the context of medical law
ABDURRAHMAN ALİ YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTıp Hukuku Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. MEHMET HAKAN HAKERİ