Geri Dön

Türkiye'de sıcaklık terselmesinin zamansal ve mekânsal dağılışı

Spatiotemporal distribution of temperature inversions in Türkiye

PDF İndir

  1. Tez No: 1017973
  2. Yazar: ZEYNEP ZOBU
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ERKAN YILMAZ
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Coğrafya, Geography
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Normal şartlar altında yerden yükseldikçe azalması beklenen sıcaklığın, tam tersine artması olarak tanımlanan sıcaklık terselmesi, bir yerin yerel jeomorfolojik ve klimatolojik özelliklerine bağlı olarak çeşitli özelliklerde meydana gelmektedir. Esasında normal bir atmosferik olay olan sıcaklık terselmesi, hava kirliliğinin etkisini arttıran, meyve ağaçlarının çiçek açma döneminde dona veya sis gibi doğa olaylarına sebebiyet vererek gündelik hayatı önemli ölçüde etkileyen bir duruma da dönüşebilir. Bu nedenle sıcaklık terselmesinin zamanı ve görüldüğü sahaların bilinmesi önemlidir Sıcaklık terselmesi özellikle Türkiye'de yapılan klimatoloji çalışmalarında yeterince incelenmemiş, çoğunlukla hava kirliliği çalışmalarında konuya etki eden bir faktör olarak kısaca ele alınmıştır. Bu çalışmada Türkiye'nin farklı bölgelerinden seçilen 89 istasyon çifti analiz edilmiş ve buna göre sıcaklık terselmesinin meydana geldiği çok sayıda alan, geniş bir zaman ölçeğinde incelenerek sıcaklık terselmesinin varlığı ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışma sonucunda Türkiye'de en fazla terselmenin soğuk dönemde, sonbahar mevsiminde ve kasım ayında, en az terselmenin ise sıcak dönemde, yaz mevsiminde ve haziran ayında yaşandığı görülmüştür. Sıcak dönemde terselme sıklığı daha fazla olan çiftler incelendiğinde, 13 çiftin 8 tanesinin alçak istasyonunun bir baraj veya göl çevresinde kurulmuş olduğu, 4 çiftin ise denizel etki alanında olduğu görülmüştür. Sıcak dönem terselme sıklıkları üzerinde kondüksiyon etkisinin veya sürekli sulanan alanların varlığının bir etkisi olduğu düşünülmektedir. Ayrıca su kütlelerin diğer iklim elemanlarına bağlı olarak sıcaklık terselmesini farklı ölçülerde etkileyebileceği öngörülmüştür. İstasyon çiftlerinin terselme sıklıkları incelendiğinde terselme sıklığı %30'dan fazla olan 7 istasyon çifti tespit edilmiş, bunlar içerisinde en yüksek orana sahip çiftin %48,13 ile Iğdır-Iğdır Üniversitesi çifti olduğu, gerek sıcak dönemde gerekse soğuk dönemde en çok sıcaklık terselmesinin bu sahada yaşandığı görülmüştür. Genel olarak Türkiye'de en fazla terselme sonbaharda ve geceleri yaşansa da Karadeniz Bölgesi'nde denizelliğin sonucu olarak ilkbaharda ve gündüzleri daha fazla terselme yaşandığı, ayrıca istasyon çiftlerinin farklı mevsimlerde farklı terselme karakterleri sergilediği görülmüştür. Türkiye için 7 farklı sıcaklık terselmesi rejim sınıfı oluşturulmuş ve 43 istasyon çifti ile Türkiye'de en fazla görülen rejimin Sonbahar Zirveli Rejim olduğu, bu çiftlerden 40'ının kış veya ilkbahar aylarında az da olsa yükselme eğilimde olduğu görülmüştür.

Özet (Çeviri)

Temperature inversion defined as the phenomenon where temperature increases with altitude, contrary to the expected decrease occurs in various forms depending on a region's local geomorphological and climatological characteristics. Although a temperature inversion is essentially a normal atmospheric phenomenon, it can also lead to a situation that significantly impacts daily life by contributing to air pollution and causing natural phenomena such as frost or fog during the flowering period of fruit trees. For this reason, it is important to know the timing and locations where temperature inversions occur. Temperature inversion has not been sufficiently studied in climatological research conducted in Türkiye; it has mostly been mentioned briefly as a factor influencing the subject in air pollution studies. In this study, 89 station pairs selected from different regions of Türkiye were analysed, and based on this, numerous areas where temperature inversion occurs were examined over a long timescale in an attempt to determine the presence of temperature inversion. The results of the study indicate that the highest occurrence of inversion in Turkey is during the cold season, in the fall, and in November, while the lowest occurrence is during the warm season, in the summer, and in June. When examining the pairs with higher frequency of inversions during the warm season, it was observed that 8 out of 13 pairs had their lower station located near a dam or lake, while 4 pairs were situated in areas under marine influence. It is believed that the presence of conduction effects or continuously irrigated areas may influence on the frequency of inversions during the warm period. Additionally, it is estimated that water bodies may influence temperature inversion to varying degrees depending on other climatic factors. When the inversion frequencies of the station pairs were examined, 7 station pairs with an frequency of more than 30% were identified, and the pair with the highest rate was Iğdır-Iğdır University pair with 48.13%, and it was observed that the highest inversion was experienced in this area both in the warm and cold periods. Although temperature inversions occur most frequently in Türkiye during the fall and at night, it was observed that in the Black Sea region, due to the influence of the sea, inversions occur more frequently in the spring and during the day; furthermore, it was noted that station pairs exhibit different inversion characteristics across different seasons. Seven different temperature inversion regime classes were established for Türkiye, and it was found that the most common regime in Türkiye, based on 43 station pairs, is the Autumn Peak Regime; furthermore, 40 of these pairs showed a slight upward trend during winter or spring months.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    648481

    Denizli Çürüksu Havzası'nın hava kirliliği örneğinde arazi kullanım durumu ve çevre bilinci açısından önemi

    The importance of Denizli Çürüksu Basin air pollution in terms of land usage and environmental awareness

    TÜLAY AYGÖREN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    CoğrafyaDokuz Eylül Üniversitesi

    Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HASAN ÇUKUR

  2. Tez No

    295528

    Tectonic and magmatic structure of Lake Van basin and its structural evolution, Eastern Anatolia accretionary complex (EAAC), East-Turkey

    Van Gölü havzasının tektonik ve magmatik yapısı ve yapısal evrimi, Doğu Anadolu yığışım karmaşığı (DAYK), Doğu Türkiye

    MUSTAFA TOKER

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2011

    Jeofizik Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    İklim ve Deniz Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. A. M. CELAL ŞENGÖR

  3. Tez No

    66516

    Türkiye'de ekstrem sıcaklık trendleri

    Extreme temperature trends over Turkey

    FİSUN KEMEROĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1997

    Meteorolojiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Meteoroloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MİKDAT KADIOĞLU

  4. Tez No

    856668

    Türkiye'de şehirleşmenin mevcut sıcaklık eğilimine katkısı

    The contribution of urbanization to the current temperature trend in türki̇ye

    DAVUT ENES TÜRKMEN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Meteorolojiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Meteoroloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BARIŞ ÖNOL

  5. Tez No

    815143

    İklim değişikliğinin Türkiye'de yağış-sıcaklık verileri üzerindeki etkisi ve stokastik zaman seri modelleri ile kuraklık değerlendirmesi

    Effect of climate change on precipitation-temperature data in Turkey and drought assessment with stochastic time series models

    AHMET IYAD CEYHUNLU

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    İnşaat MühendisliğiSakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. GÖKMEN ÇERİBAŞI

Geri Dön