Mekansal hacim ile yön bulma deneyiminde İstanbul Havalimanı
The role of spatial volume in the wayfinding experience of Istanbul Airport
- Tez No: 1018285
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İLKER ERKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İstanbul Havalimanı pierlerinde mekansal hacim ile yön bulma deneyimi arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Çalışma, büyük ölçekli kamusal iç mekanlarda yön bulmanın çoğunlukla işaretleme sistemleri ve plan organizasyonu üzerinden ele alınmasına karşılık, mekanın üç boyutlu hacimsel özelliklerinin kullanıcı deneyimine etkisini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, özellikle doğrusal uzantıların (pier) uzunluk özelliğinin, yön bulma davranışı, mekansal algı ve duygu durumu üzerindeki rolü değerlendirilmiştir. Araştırma, vaka çalışması yaklaşımı ve keşfedici sıralı karma yöntem deseniyle kurgulanmıştır. Çalışma alanı olarak İstanbul Havalimanı seçilmiş; farklı mekansal örgütlenme özellikleri sunan Pier A ve Pier D karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış yön bulma formu, mekansal hacim algısını değerlendiren SPOT ve duygu durumunu ölçen POMS araçları kullanılmıştır. Katılımcılar belirli bir sürede ve kısıtı altında A noktasından B noktasına yön bulma görevi gerçekleştirmiştir. Bulgular, mekansal hacim özelliği olan uzunluğun yön bulma deneyimiyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu ilişki, ilerleme durumunu kontrol etme, doğru hatta kalıp kalmadığını teyit etme ve hedefe ulaşma sürecini izleme davranışları üzerinden ortaya çıkmaktadır. Pierler arasında keskin bir performans farkı bulunmamakla birlikte, yön bulma deneyiminin kurulma biçimi farklılaşmaktadır. Pier A'da çevresel referans çeşitliliği kullanıcıların yön bulma sürecine çoklu ipuçlarıyla katılmasını sağlarken, Pier D'de daha sade ve doğrusal kurgu, yönelimin süreklilik ve akış üzerinden kurulmasına olanak tanımaktadır. Çevresel bileşenlere ilişkin bulgular, yön bulma üzerinde algısal niteliklerin belirleyici olduğunu göstermektedir. Kapılar daha çok hedefe yaklaşma hissi üretirken, ticari alanlar ve tabelalar yön bulma sürecinin temel referanslarını oluşturmaktadır. Ancak bu öğelerin etkisi, sayılarından çok görünürlük, ayırt edilebilirlik ve yerleşim biçimleriyle ilişkili görülmüştür. Yürüyen bantlar ise yön bulma açısından sınırlı bir rol oynamaktadır. SPOT sonuçları, her iki pierde de mekansal hacmin genel olarak ferah ve açık algılandığını göstermektedir. POMS bulguları ise zaman baskısı altında yön bulmanın dikkat ve çaba gerektiren bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, mekansal hacmin yön bulma sürecinde aktif bir rol oynadığını ve kullanıcı yöneliminin mekansal kurgu, çevresel referanslar ve yönlendirme sistemiyle birlikte şekillendiğini göstermektedir. Bu doğrultuda, büyük ölçekli terminal yapılarında yön bulma, mekansal tasarımın erken aşamalarında ele alınması gereken bütüncül bir konu olarak değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the relationship between spatial volume and wayfinding experience in the piers of Istanbul Airport. The study aims to highlight the impact of three-dimensional spatial properties on user experience, in contrast to the common tendency to address wayfinding in large-scale public interiors primarily through signage systems and plan organization. In this context, the role of the linear extension (pier) length in shaping wayfinding behavior, spatial perception, and emotional state is evaluated. The research is designed as a case study using an exploratory sequential mixed-method approach. Istanbul Airport was selected as the study site, and Pier A and Pier D, which present different spatial organization characteristics, were comparatively analyzed. Data collection tools included a semi-structured wayfinding form, SPOT for assessing spatial volume perception, and POMS for evaluating emotional states. Participants were asked to perform a wayfinding task from point A to point B within a defined time constraint. Findings indicate that the length characteristic of spatial volume is related to the wayfinding experience. This relationship emerges not as a direct sense of getting lost, but through behaviors such as monitoring progress, verifying whether one remains on the correct path, and tracking the approach to the destination. While no sharp performance difference was observed between the two piers, the wayfinding experience is structured differently. In Pier A, a greater diversity of environmental references allows users to engage with multiple cues, whereas in Pier D, a simpler and more linear configuration supports orientation through continuity and flow. Findings related to environmental components show that perceptual qualities are more influential than sheer quantity in wayfinding. Gates primarily function as indicators of approaching the destination, while commercial areas and signage serve as the main references in the wayfinding process. However, their effectiveness is linked more to visibility, distinguishability, and spatial placement than to their number. Moving walkways play a limited role in wayfinding. SPOT results reveal that spatial volume in both piers is generally perceived as open and spacious. POMS findings indicate that wayfinding under time pressure requires increased attention and effort. In conclusion, the study demonstrates that spatial volume plays an active role in the wayfinding process, and that user orientation is shaped through the interaction of spatial configuration, environmental references, and signage systems. Accordingly, wayfinding in large-scale terminal buildings should be addressed as an integral aspect of spatial design from the early stages, rather than as a secondary consideration.
Benzer Tezler
- Developing the spatial performance of puzzle games in virtual reality environments with spatial presence
Sanal gerçeklik ortamındaki bulmaca çözme oyunlarının mekansal mevcudiyet ile mekansal performansının geliştirilmesi
MERVE TAŞDELEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DERYA GÜLEÇ ÖZER
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL AKÇAY KAVAKOĞLU
- Spatial-behavioral dynamics in varied urban configurations during emergencies: An integrated VR-ABM approach to disaster resilience
Acil durumlarda farklı kentsel ortamlardaki mekânsal ve davranışsal dinamikler: Afet dayanıklılığı için entegre bir VR-ABM yaklaşımı
DUYGU KALKANLI
Doktora
İngilizce
2026
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDA KUNDAK
- Optimization for the natural frequencies of functionally graded beams using metaheuristic algorithms
Foknsiyonel derecelendirilmiş kirişlerin metaheuristik algoritmalar ile serbest titreşim frekanslarının optimizasyonu
MAJED KANOUA
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Gelişim Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMAD RESHAD NOORI
- Kentsel katı atık toplama rotalarının graf tabanlı pekiştirmeli öğrenme ile optimizasyonu Kadıköy ilçesi örneği
Optimization of urban solid waste collection routes through graph-based reinforcement learning: The case of Kadikoy district
İZEL BOZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Uygulamaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DURSUN ZAFER ŞEKER