Sahîh-i Buhârî'nin“Kitâbü'l-'İlm”bölümündeki rivayetlerin beyân ilmi açısından tahlili
An analysis of the narrations in the 'Kitab al-Ilm' section of Sahih al-Bukhari from the perspective of 'ilm al-bayan'"
- Tez No: 1018370
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN ARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Din, Linguistics, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez Buhârî'nin (ö. 256/870), el-Câmiuʿs-Sahîh eserinin“Kitâbü'l-'İlm”bölümünde yer alan rivayetlerin beyân ilmi açısından tahlilini konu edinmektedir. Çalışma giriş, iki bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın amacı, önemi ve yöntemi ortaya konmuş; ayrıca çalışmada başvurulan temel kaynaklar tanıtılmıştır. Bunun yanı sıra Buhârî ve el-Câmiuʿs-Sahîh adlı eseri hakkında genel bilgilere yer verilmiştir. Ardından çalışmaya teorik bir zemin hazırlamak amacıyla belâgat ilmine dair genel bir çerçeve çizilmiş ve beyân ilminin tarihsel gelişim sürecine kısaca değinilmiştir. Birinci bölümde çalışmanın kavramsal çerçevesi ortaya konularak beyân ilminin temel konuları olan teşbih, mecaz ve kinaye ele alınmıştır. Bu kavramlar klasik belâgat kaynakları ışığında tanıtılmış, konulara dair örnekler verilmiş ve söz konusu örneklerin tahlilleri yapılmıştır. Ayrıca özellikle belâgat âlimleri arasında ihtilaf konusu olan meseleler üzerinde durulmuş; farklı görüşler mukayeseli şekilde değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise el-Câmiuʿs-Sahîh'in“Kitâbü'l- ʿilm”bölümündeki rivayetler, sahâbe sözleri de dâhil olmak üzere bir bütün hâlinde beyân ilmi açısından incelenmiştir. Bu kapsamda rivayetlerde yer alan teşbih, mecaz ve kinaye unsurları tahlil edilmiş; ilgili ifadelerin hangi beyânî unsurlar çerçevesinde değerlendirilebileceği ortaya konulmuştur. Tahliller sırasında hadis şârihlerinin dilsel çözümlemelerine yer verilmiş, özellikle yorum farklılıklarına dikkat çekilmiştir. Bunun yanında belâgat âlimlerinin konuya dair farklı yaklaşımları da değerlendirilerek rivayetlerdeki beyânî inceliklerin çok yönlü yapısı ortaya konulmuştur. Öte yandan lafız veya mana bakımından hadislerle benzerlik arz eden âyetler de ayrıca incelenmiştir. Bu kapsamda müfessirlerin söz konusu âyetlere dair dilsel tahlilleri de dikkate alınarak değerlendirmeler yapılmıştır. Böylece şârihlerin, belâgat âlimlerinin ve müfessirlerin yorumları birlikte ele alınmış; ortak ve bütüncül bir değerlendirmeye ulaşılmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise yapılan tahliller neticesinde ulaşılan genel değerlendirmelere yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis focuses on the analysis of the narrations in the chapter“Kitāb al-ʿIlm”(The Book of Knowledge) of al-Bukhārī's al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ from the perspective of the science of bayān (imagery/expression). The study consists of an introduction, two chapters, and a conclusion. The introduction outlines the objective, significance, and methodology of the research, and introduces the primary sources consulted during the study. Additionally, general information regarding al-Bukhārī and his work, al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ, is provided. Subsequently, to establish a theoretical framework for the study, a general outline of the science of rhetoric (balāghah) is presented, and the historical development of the science of bayān is briefly discussed. The first chapter establishes the conceptual framework of the study by examining the fundamental topics of the science of bayān, namely tashbīh (simile), majāz (metaphor/trope), and kināyah (metonymy/allusion). These concepts are introduced in light of classical rhetoric sources, accompanied by relevant examples and their respective analyses. Furthermore, issues that are subjects of controversy among rhetoric scholars are emphasized, and differing views are evaluated comparatively. The second chapter comprehensively analyzes the narrations in the“Kitāb al-ʿIlm”section of alJāmiʿ al-Ṣaḥīḥ, including the sayings of the Companions (āthār), from the perspective of the science of bayān. In this context, the elements of tashbīh, majāz, and kināyah in the narrations are analyzed, demonstrating under which rhetorical components these expressions can be evaluated. Throughout the analyses, the linguistic explanations of ḥadīth commentators (shurrāḥ) are incorporated, with particular attention paid to differences in interpretation. Moreover, the diverse approaches of rhetoric scholars to the subject are evaluated, thereby revealing the multifaceted nature of the rhetorical subtleties within the narrations. On the other hand, Qur'anic verses that exhibit similarities to the ḥadīths in terms of wording (lafẓ) or meaning (maʿnā) are also analyzed separately. Within this scope, evaluations are made by taking into account the linguistic analyses of these verses by Qur'anic exegetes (mufassirūn). Thus, the interpretations of ḥadīth commentators, rhetoric scholars, and exegetes are addressed together in an attempt to reach a joint and holistic evaluation. In the conclusion, the general assessments obtained as a result of the analyses are presented.
Benzer Tezler
- Hadislerde husumet kavramının yeri ve Buhârî'nin el-Câmiʿu'ṣ-Ṣaḥîḥ'indeki“Kitabu'l Ḫusûmât”ı üzerine bir inceleme
The concept of hostility in hadiths and an analysis of the 'Kitāb al-Khuṣūmāt' in al-Bukhārī's al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ
ZEYNEP BETÜL ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAHMUT DEMİR
- Buhârî'nin Sahîh'inde geçen mübhem şahsiyetler (Bed'u'l-Vahiy bölümü ile Zekât bölümü arasında yer alan hadisler)
The unknown people mentıoned ın Sahîh al-Bukhâri (Kitâbu Bed'i'l-Vahy (Revelation) and Kitâbu'z-Zekât (Zakat Book ) in Sahih al-Bukhari and to find and reveal their identities)
ŞAHABETTİN ÇAĞLAYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. YUSUF ZİYA KESKİN
- İbn Ebî Şeybe'nin Kitâbü'l-Edeb'i ile Buhârî'nin el-Edebü'l-Müfred'inin mukayesesi
The comparison between İbn Abi Shaybah's Ki̇tâbu'l-Adab and Bukhâri̇'s al-Adab al-Mufrad
SAGYNBEK KOZUEV
- Ḫaṭṭābī ve Keşmīrī'nin Sāḥīḥu'l-Buḫārı̇̄ şerhlerinin Kitābu't-Tevḥīd özelinde mukayesesi
Comparison of al-Khaṭṭābī and Kashmīrī's commentaries on Saḥīḥ al-Būkhārī ın the context of Kitāb al-Tawḥīd
MUHARREM ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Dinİbn Haldun ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERDAR DEMİREL