Fonem sınıflandırmasında tını, fonem türü ve dinleme ortamının etkileri
The role of timbre, phoneme type and listening context in phoneme categorization
- Tez No: 1018695
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA YÜKSEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Odyoloji, Audiology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Medipol Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Odyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Odyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dinleyiciler konuşma seslerini onlarca milisaniye içinde tanımaktadır; ancak bu ultra-hızlı kategorizasyonu yönlendiren akustik özellikler ve bunların fonem sınıfları ile dinleme ortamları arasında nasıl ağırlıklandırıldığı henüz tam olarak aydınlatılamamıştır. Bu çalışma, tınısal ipuçlarının ultra-hızlı fonem kategorizasyonuna olan farklı katkılarını işitsel hızlı tanıma çerçevesinde incelemektedir. Araştırma, bir spektral özellik olan spektral merkez ile bir temporal özellik olan logaritmik atak süresinin 30 ms'lik sunumlarda ünlü, frikatif ve durak ünsüzlerinin ayrımını destekleyip desteklemediğini değerlendirmekte ve bu katkıların dinleme ortamı ile müzikal sofistikasyondaki bireysel farklılıklar tarafından farklılaştırılıp farklılaştırılmadığını sorgulamaktadır. Normal işitmeye sahip otuz beş yetişkin katılımcı, bu iki tınısal boyutta manipüle edilmiş ve sessiz ile çoklu konuşmacı gürültüsü koşullarında sunulmuş 30 ms'lik Türkçe fonem segmentleriyle bir Hızlı Seri İşitsel Sunum görevi tamamlamıştır. Müzikal sofistikasyon ortak değişken olarak modele dahil edilmiştir. Fonem kategorisi doğruluğun anlamlı bir yordayıcısı olarak belirlenmiş ve fonem kategorisi × tınısal özellik etkileşimi yüksek düzeyde anlamlı bulunmuştur. Ünlülerin kategorizasyonunda LAS manipülasyonu performansı korurken SM manipülasyonu performansı düşürmüştür. Frikatiflerde ise SM manipülasyonu en yüksek performansı sağlarken LAS manipülasyonu doğruluğu belirgin biçimde azaltmıştır. Durak ünsüzlerinde iki tınısal özellik arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Dinleme ortamı ve müzikal sofistikasyon bu foneme özgü örüntüleri anlamlı düzeyde modüle etmemiştir. Bulgular, ultra-hızlı fonem kategorizasyonunun sınıfa özgü ve esnek bir tınısal özellik ağırlıklandırmasına dayandığını ve bu örüntünün çoklu konuşmacı gürültüsüne ve müzikal deneyime karşı kararlılık gösterdiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Listeners recognize speech sounds within tens of milliseconds, yet the acoustic features driving this ultra-rapid categorization and how they are weighted across phoneme classes and listening environments remain incompletely understood. This study investigates the differential contribution of timbral cues to ultra-rapid phoneme categorization within the auditory gist framework, examining whether a spectral feature (spectral centroid) and a temporal feature (log-attack time) support the differentiation of vowels, fricatives, and stops at 30-ms exposures, and whether these contributions are modulated by listening environment or musical sophistication. Thirty-five normal-hearing adults completed a Rapid Serial Auditory Presentation task with 30-ms Turkish phoneme segments manipulated along these two timbral dimensions under quiet and multi-talker babble noise. Musical sophistication was assessed as a covariate. Phoneme category emerged as a significant predictor of accuracy, and a highly significant phoneme category × timbral feature interaction indicated that different timbral cues supported different phoneme categories. For vowels, log-attack time manipulation preserved performance whereas spectral centroid manipulation reduced accuracy. The reverse pattern was observed for fricatives, where spectral centroid yielded the highest performance and log-attack time manipulation severely disrupted categorization. For stops, no significant difference was found between the two timbral features. Neither listening environment nor musical sophistication significantly modulated these phoneme-specific patterns. Ultra-rapid phoneme categorization relies on flexible, class-specific weighting of timbral features. The stability of these phoneme-specific cue weightings under moderate noise and their invariance to musical experience indicate that timbre-based phoneme discrimination constitutes a robust, fundamental sensory process.
Benzer Tezler
- Türkiye trafik düzeninde kazaların azaltılması açısından yeni trafik kanunu uygulaması ile ilgili sorunlar ve çözüm yolları
Başlık çevirisi yok
ERDAL UÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Gazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
Yükleniyor...
- İzmir bölgesi mandarinlerinin mikro-element durumu üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
NİLGÜN SAATÇI
- Derinin primer habis melanomları kürsümüz materyalinde saptanan özellikler
Başlık çevirisi yok
EROL RÜŞTÜ BOZKURT