Geri Dön

Fonem sınıflandırmasında tını, fonem türü ve dinleme ortamının etkileri

The role of timbre, phoneme type and listening context in phoneme categorization

PDF İndir

  1. Tez No: 1018695
  2. Yazar: ÖĞÜTNAZ ÇOBAN
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA YÜKSEL
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Odyoloji, Audiology
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Medipol Üniversitesi
  10. Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Odyoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Odyoloji Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Dinleyiciler konuşma seslerini onlarca milisaniye içinde tanımaktadır; ancak bu ultra-hızlı kategorizasyonu yönlendiren akustik özellikler ve bunların fonem sınıfları ile dinleme ortamları arasında nasıl ağırlıklandırıldığı henüz tam olarak aydınlatılamamıştır. Bu çalışma, tınısal ipuçlarının ultra-hızlı fonem kategorizasyonuna olan farklı katkılarını işitsel hızlı tanıma çerçevesinde incelemektedir. Araştırma, bir spektral özellik olan spektral merkez ile bir temporal özellik olan logaritmik atak süresinin 30 ms'lik sunumlarda ünlü, frikatif ve durak ünsüzlerinin ayrımını destekleyip desteklemediğini değerlendirmekte ve bu katkıların dinleme ortamı ile müzikal sofistikasyondaki bireysel farklılıklar tarafından farklılaştırılıp farklılaştırılmadığını sorgulamaktadır. Normal işitmeye sahip otuz beş yetişkin katılımcı, bu iki tınısal boyutta manipüle edilmiş ve sessiz ile çoklu konuşmacı gürültüsü koşullarında sunulmuş 30 ms'lik Türkçe fonem segmentleriyle bir Hızlı Seri İşitsel Sunum görevi tamamlamıştır. Müzikal sofistikasyon ortak değişken olarak modele dahil edilmiştir. Fonem kategorisi doğruluğun anlamlı bir yordayıcısı olarak belirlenmiş ve fonem kategorisi × tınısal özellik etkileşimi yüksek düzeyde anlamlı bulunmuştur. Ünlülerin kategorizasyonunda LAS manipülasyonu performansı korurken SM manipülasyonu performansı düşürmüştür. Frikatiflerde ise SM manipülasyonu en yüksek performansı sağlarken LAS manipülasyonu doğruluğu belirgin biçimde azaltmıştır. Durak ünsüzlerinde iki tınısal özellik arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Dinleme ortamı ve müzikal sofistikasyon bu foneme özgü örüntüleri anlamlı düzeyde modüle etmemiştir. Bulgular, ultra-hızlı fonem kategorizasyonunun sınıfa özgü ve esnek bir tınısal özellik ağırlıklandırmasına dayandığını ve bu örüntünün çoklu konuşmacı gürültüsüne ve müzikal deneyime karşı kararlılık gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Özet (Çeviri)

Listeners recognize speech sounds within tens of milliseconds, yet the acoustic features driving this ultra-rapid categorization and how they are weighted across phoneme classes and listening environments remain incompletely understood. This study investigates the differential contribution of timbral cues to ultra-rapid phoneme categorization within the auditory gist framework, examining whether a spectral feature (spectral centroid) and a temporal feature (log-attack time) support the differentiation of vowels, fricatives, and stops at 30-ms exposures, and whether these contributions are modulated by listening environment or musical sophistication. Thirty-five normal-hearing adults completed a Rapid Serial Auditory Presentation task with 30-ms Turkish phoneme segments manipulated along these two timbral dimensions under quiet and multi-talker babble noise. Musical sophistication was assessed as a covariate. Phoneme category emerged as a significant predictor of accuracy, and a highly significant phoneme category × timbral feature interaction indicated that different timbral cues supported different phoneme categories. For vowels, log-attack time manipulation preserved performance whereas spectral centroid manipulation reduced accuracy. The reverse pattern was observed for fricatives, where spectral centroid yielded the highest performance and log-attack time manipulation severely disrupted categorization. For stops, no significant difference was found between the two timbral features. Neither listening environment nor musical sophistication significantly modulated these phoneme-specific patterns. Ultra-rapid phoneme categorization relies on flexible, class-specific weighting of timbral features. The stability of these phoneme-specific cue weightings under moderate noise and their invariance to musical experience indicate that timbre-based phoneme discrimination constitutes a robust, fundamental sensory process.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    666088

    Solunum sistemi hastalıklarının sınıflandırılmasında makine öğrenmesi yöntemlerinin kullanımı

    Use of machine learning methods in classification of respiratory system diseases

    ERKUT BOLAT

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Biyoistatistikİstanbul Üniversitesi

    Biyoistatistik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ERAY YURTSEVEN

  2. Tez No

    450932

    An approach for energy efficient retrofits evaluation of educational buildings through life-cycle cost optimization in Turkey

    Türkiye'deki eğitim yapılarının yaşam döngüsü maliyet optimizasyonu ile enerji etkin yenilenmesi için bir yaklaşım

    YİĞİT YILMAZ

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2017

    Enerjiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. GÜL KOÇLAR ORAL

  3. Tez No

    827867

    Classification of abnormal respiratory sounds using deep learning techniques

    Solunum seslerinin derin öğrenme yöntemleri ile sınıflandırılması

    AHAMADI ABDALLAH IDRISSE

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolGazi Üniversitesi

    Bilgisayar Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. OKTAY YILDIZ

  4. Tez No

    942750

    Makine öğrenmesi ile hafif bilişsel bozukluk ve alzheimer demansı sınıflandırmasında F-18 FDG PET/BT ve medial temporal atrofi skorlarının tanısal değeri

    Machine learning-based classification of mild cognitive impairment and alzheimer's dementia: Diagnostic value of F-18 FDG PET/CT and medial temporal atrophy scores

    AYŞE RANA ÖVÜT

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Radyoloji ve Nükleer TıpSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Nükleer Tıp Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MUAMMER URHAN

  5. Tez No

    354499

    Design and implementation of a platform independent automatic speech recognition system

    Platformdan bağımsız bir otomatik konuşma tanıma sisteminin tasarlanması ve uygulanması

    DOĞAN URGUN

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2012

    Mekatronik MühendisliğiAtılım Üniversitesi

    Mekatronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ABDULKADİR ERDEN

    YRD. DOÇ. DR. HAKAN TORA

Geri Dön