Afgan ve Türk gençlerinde intihar bilişleri ve intihar olasılığı arasındaki ilişkide ölüm korkusuzluğu, kisilerarası ihtiyaçlar ve duygu düzenlemenin aracı rolü
Fearlessness of death in Afghani and Turkish youth, the role of emotion regulation in the relationship of interpersonal needs with suicide cognitives.
- Tez No: 1019935
- Danışmanlar: PROF. DR. HATİCE DEMİRBAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: İntihar bilişleri, intihar olasılığı, kişilerarası ihtiyaçlar, ölüm korkusuzluğu, duygu düzenleme, kültürlerarası karşılaştırma, Suicide cognitions, suicide probability, interpersonal needs, fearlessness about death, emotion regulation, cross-cultural comparison
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı Afgan ve Türk gençleri arasında intihar bilişleri ile intihar olasılığı arasındaki ilişkide kişilerarası ihtiyaçlar, edinilmiş intihar yeterliliği-ölüm korkusuzluğu ve Duygu düzenleme süreçlerinin aracı rolünü ülkenin ise bu ilişkideki düzenleyici rolünü incelemektir. Yöntem: Araştırma 2024 yılı Eylül ile 2025 Eylül ayları arasında sosyal medya aracılığı ile ulaşılmış olan 18-29 arası yaş arası 523 Afgan ve Türk gençleri ile yürütülmüştür. Çalışmada veri toplama aracı olarak kullanılan Kişisel Bilgi Formu, İntihar Bilişleri Ölçeği-Kısa Formu, İntihar Olasılığı Ölçeği, Kişilerarası İhtiyaçlar Anketi, Edinilmiş İntihar Yeterliliği-Ölüm Korkusuzluğu Ölçeği ve Duygu düzenleme Anketi kullanılmıştır. Verilerin analizinde ise bağımsız gruplar t testi, Mann-Whitney U testi, Pearson korelasyon analizi, çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) ve Hayes PROCESS makro kullanılarak aracı ve düzenleyici değişken analizleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Araştırma bulgularında cinsiyete göre erkek katılımcıların intihar bilişleri ile intihar olasılığı puanlarının daha yüksek olduğu, kadın katılımcıların ise edinilmiş intihar yeterliliği puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Ülke değişkenine göre Afganistan örnekleminde intihar bilişleri ve intihar olasılığı puanlarının daha yüksek olduğu, Türkiye örnekleminde ise kişilerarası ihtiyaçlar ve edinilmiş intihar yeterliliği puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Duygu düzenleme puanlarının ise ülke ve cinsiyet dahil diğer değişkenlere göre anlamlı düzeyde farklılaşmadığı saplanmıştır. Ülkelerarası anlamlı çıkan bulgulara bakıldığında; Türk gençlerinde kişilerarası ihtiyaçlar puanının, cinsiyet, iş sahibi olma, psikiyatrik bozukluk, psikiyatrik tedavi, intihar düşüncesi ve girişimi öyküsüne göre anlamlı farklılaştığı dikkati çekmiştir. Yine Türk gençlerinde eğitim durumu, medeni durum, iş sahibi olma, psikiyatrik bozukluk, psikiyatrik tedavi, intihar düşüncesi ve intihar girişimi ile yakını intihar edenlere göre edinilmiş intihar yeterliliği puanları anlamlı farklılık göstermiştir. Afgan gençlerinde ise hem intihar olasılığı hem de intihar bilişleri puanlarının eğitim durumu, medeni durum, iş sahibi olma, psikiyatrik bozukluk, intihar düşüncesi, intihar girişimi ve yakın intiharına göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca Afgan gençlerinde intihar olasılığı puanları cinsiyet ve psikiyatrik tedaviye göre anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Korelasyon analizlerinde ise Türkiye örnekleminde değişkenler arasındaki ilişkilerin daha güçlü olduğunu göstermiştir. Ayrıca intihar olasılığı ile kişilerarası ihtiyaçlar, intihar bilişleri, edinilmiş intihar yeterliliği ve duygu düzenleme arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler olduğu görülmüştür. Aracı ve düzenleyici değişken analizleri sonucunda ise intihar bilişleri ile intihar olasılığı arasındaki doğrudan ilişkinin aracı değişkenler modele dahil ediğinde anlamlılığını kaybettiği bulunmuştur. Dolaylı etkiler değerlendiğinde sadece kişilerarası ihtiyaçların Türkiye örnekleminde anlamlı bir aracılık rolü gösterdiği ve diğer değişkenler olan ölüm korkusuzluğu ve duygu düzenleme değişkenlerinin aracılık etkilerinin anlamlı olmadığı görülmüştür. Ülkenin düzenleyici rolüne ilişkin anlamlı bir bulgu elde edilmemiştir. Sonuç: Sonuç olarak bu çalışma intihar olasılığının sadece bilişsel süreçlerle değil aynı zamanda kişilerarası faktörlerle beraber ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bulgular ise intihar riskinin incelenmesinde kültürel bağlamın önemli olmakla beraber temel ilişkileri sınırlı düzeyde etkilediğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Purpose: The aim of this study is to examine the mediating roles of interpersonal needs, acquired capability for suicide–fearlessness about death, and emotion regulation processes in the relationship between suicide cognitions and suicide probability among Afghan and Turkish young adults, as well as the moderating role of country in this relationship. Method: The study was carried out with 523 Afghan and Turkish young adults aged 18–29 who were reached via social media between Sempember 2024- 2025. The data collection instruments included the Personal Information Form, the Suicide Cognitions Scale–Short Form, the Suicide Probability Scale, the Interpersonal Needs Questionnaire, the Acquired Capability for Suicide–Fearlessness About Death Scale, and the Emotion Regulation Scale. Data were analyzed using independent samples t-test, Mann–Whitney U test, Pearson correlation analysis, multivariate analysis of variance (MANOVA), and mediation and moderation analyses conducted via Hayes PROCESS macro. Results: The findings indicated that male participants had higher scores in suicide cognitions and suicide probability, whereas female participants had higher scores in acquired capability for suicide. Regarding the country variable, the Afghan sample had higher scores in suicidal cognitions and suicide probability, while the Turkish sample had higher scores in interpersonal needs and acquired capability for suicide. Emotion regulation scores did not differ significantly by country or gender. When examining the findings that yielded significant results across countries, it was noted that the interpersonal needs score among Turkish youth differed significantly according to gender, employment status, psychiatric disorder, psychiatric treatment, and history of suicidal ideation and attempts. Similarly, among Turkish youth, acquired suicide competency scores differed significantly according to educational level, marital status, employment status, psychiatric disorder, psychiatric treatment, suicidal ideation and attempts, and the history of suicide among close relatives. In Afghan youth, both suicide probability and suicide cognitions scores were found to be significantly higher according to educational level, marital status, employment status, psychiatric disorder, suicidal ideation, suicide attempts, and the history of suicide among close relatives. Furthermore, suicide probability scores were found to be significantly higher among Afghan youth according to gender and psychiatric treatment. Correlation analyses showed that relationships among variables were stronger in the Turkish sample. Additionally, suicide probability was positively and significantly associated with interpersonal needs, suicide cognitions, acquired capability for suicide, and emotion regulation. Mediation and moderation analyses revealed that the direct relationship between suicide cognitions and suicide probability became non-significant when mediators were included in the model. Among the indirect effects, only interpersonal needs demonstrated a significant mediating role in the Turkish sample, while fearlessness about death and emotion regulation did not show significant mediation effects. No significant moderating effect of country was found. Conclusion: In conclusion, this study suggests that suicide probability should be considered not only in terms of cognitive processes but also alongside interpersonal factors. Although cultural context is important in understanding suicide risk, the findings indicate that it has a limited effect on the core relationships.
Benzer Tezler
- Modern cihat: Cihat bölgelerine giden Türk gençler üzerinde biyografik bir araştırma
Modern jihat: A biographical research on Turkish young people in jihat regions
NİDA NUR BAYRAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL AYDINALP
- Türk basınına göre Atatürk'ün İstanbul'daki faaliyetleri (01 Temmuz 1927-10 Kasım 1938)
Atatürk's activities in Istanbul, according to the Turkish media (1 July 1927-10 November 1938)
HALUK ÇAĞLAR
Doktora
Türkçe
2011
Türk İnkılap TarihiMarmara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN
- Afgan ve Türk ceza hukukunda yaş küçüklüğü
The minority in Afghan and Turkish criminal law
MIR ELHAMUDDIN SADAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
HukukErciyes ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜNDÜZ ALP ASLAN
- Türk ve Afgan hukukunda iradeyi sakatlayan sebeplerden yanılma ve sözleşmeye etkisi
Mistake resulting from violation of will in Turkish and Afghanistan law and its effect on contracts
SAYED ABBAS MOSAVI
Doktora
Türkçe
2024
HukukAnadolu ÜniversitesiMedeni Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYRİYE ŞEN DOĞRAMACI
DR. ÖĞR. ÜYESİ SABİHA GÖKÇE CANARSLAN KARAKUL
- Afgan kralı Emanullah Han'ın Türkiye gezisi ve Türk Afgan ilişkileri
Türkiye visit of Emanullah Han, The King of Afghan and Turkish Afghan relationships
İSMAİL AKBAŞ