Kentsel peyzajlarda affektif değerlendirme: Van kenti mimari cephelerine yönelik affektif uzman değerlendirmesi örneği
Affective evaluation in urban landscapes: An expert-based affective assessment of architectural facades in the city of Van
- Tez No: 1020045
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HİLMİ EKİN OKTAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı, Architecture, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, kentsel peyzajların kullanıcıda oluşturduğu algısal ve duygusal etkileri mimari cepheler üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında Van kent merkezinde yer alan farklı mimari cephe örnekleri görsel materyal olarak ele alınmış; bu cephelerin çevre estetiği, kentsel peyzaj algısı ve mekânsal nitelik bakımından nasıl değerlendirildiği uzman görüşleri doğrultusunda incelenmiştir. Bu bağlamda mimari cepheler, yalnızca yapıların dış yüzeylerini oluşturan fiziksel elemanlar olarak değil; kent kimliğini, görsel kaliteyi, mekânsal okunabilirliği ve kullanıcı deneyimini etkileyen önemli kentsel peyzaj bileşenleri olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi, çevre estetiği, algı psikolojisi, Gestalt ilkeleri ve affektif değerlendirme yaklaşımı üzerine temellendirilmiştir. Kentsel çevrenin birey tarafından yalnızca biçimsel ve fiziksel özellikleriyle değil, aynı zamanda oluşturduğu duygulanımsal karşılıklar üzerinden de anlamlandırıldığı kabul edilmiştir. Bu doğrultuda hoşluk, çekicilik, canlılık, açıklık, sakinlik, memnuniyet ve tatmin gibi olumlu; monotonluk, kapalılık, sıkıcılık, iticilik ve rahatsız edicilik gibi olumsuz algısal-duygusal nitelikler, mimari cephelerin değerlendirilmesinde temel ölçütler olarak ele alınmıştır. Araştırmanın materyalini Van kent merkezinden seçilen mimari cephe fotoğrafları oluşturmaktadır. Yöntem kapsamında uzman katılımcılardan, seçilen cephe görsellerini anlamsal farklılık ölçeği temelinde oluşturulan zıt sıfat çiftleri aracılığıyla değerlendirmeleri istenmiştir. Bu kapsamda pasif–aktif, hoş olmayan–hoş, rahatsız edici–rahatlatıcı, memnun etmeyen–memnun edici, sıkıcı–heyecan verici, durgun–harekete geçirici, kasvetli–neşeli, durağan–canlı, monoton–ilgi çekici, tekdüze–çeşitli, gergin–sakin, boş–yoğun, itici–çekici, kapalı–açık ve tatmin etmeyen–tatmin edici gibi sıfat çiftleri kullanılmıştır. Elde edilen değerlendirmeler doğrultusunda cephelerin hangi algısal ve duygusal nitelikler bakımından öne çıktığı belirlenmiş ve olumlu-olumsuz çevreye ilişkin izlenimler karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır. Bu bağlamda araştırma, Van kentindeki mimari cephelerin kentsel peyzaj algısı üzerindeki etkisini affektif değerlendirme yaklaşımıyla ortaya koymaktadır. Analizler sonucunda ortaya çıkan veriler, kentsel tasarım, peyzaj mimarlığı ve mimari cephe düzenlemelerinde yalnızca fiziksel ve işlevsel ölçütlerin değil, kullanıcıda oluşan algısal-duygusal etkilerin de dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Böylece çalışma, kentsel çevre kalitesinin artırılmasına, görsel estetik değerlerin geliştirilmesine ve daha olumlu kullanıcı deneyimleri sunan cephe tasarımlarının oluşturulmasına katkı sağlayabilecek bir değerlendirme çerçevesi sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to evaluate the perceptual and emotional effects of urban landscapes on users through architectural façades. Within the scope of the research, different architectural façade examples located in the city center of Van were examined as visual materials, and the ways in which these façades were evaluated in terms of environmental aesthetics, urban landscape perception, and spatial qualities were analyzed based on expert opinions. In this context, architectural façades were considered not merely as physical elements constituting the exterior surfaces of buildings, but also as significant components of the urban landscape that influence urban identity, visual quality, spatial legibility, and user experience. The theoretical framework of the study is grounded in environmental aesthetics, psychology of perception, Gestalt principles, and the affective appraisal approach. It is assumed that the urban environment is interpreted by individuals not only through its formal and physical characteristics, but also through the emotional responses it evokes. Accordingly, positive perceptual and emotional qualities such as pleasantness, attractiveness, liveliness, openness, calmness, satisfaction, and fulfillment, as well as negative qualities such as monotony, enclosure, dullness, unattractiveness, and discomfort, were considered as key criteria in the evaluation of architectural façades. The material of the research consists of architectural façade photographs selected from the city center of Van. As part of the method, expert participants were asked to evaluate the selected façade visuals through bipolar adjective pairs developed on the basis of the semantic differential scale. In this regard, adjective pairs such as passive–active, unpleasant–pleasant, disturbing–relaxing, dissatisfying–satisfying, boring–exciting, stagnant–stimulating, gloomy–cheerful, static–lively, monotonous–interesting, uniform–diverse, tense–calm, empty–dense, repulsive–attractive, closed–open, and unfulfilling–fulfilling were used. Through the obtained evaluations, the perceptual and emotional qualities by which the façades stood out were identified, and positive and negative environmental impressions were comparatively interpreted. In this respect, the study reveals the effect of architectural façades in the city of Van on urban landscape perception through the affective appraisal approach. The data obtained from the analyses indicate that not only physical and functional criteria, but also the perceptual and emotional effects experienced by users should be taken into consideration in urban design, landscape architecture, and architectural façade arrangements. Thus, the study offers an evaluative framework that may contribute to improving the quality of the urban environment, enhancing visual aesthetic values, and developing façade designs that provide more positive user experiences.
Benzer Tezler
- Endüstri-sonrası kentsel peyzajlarda parça-bütün ilişkisinin tarihi kentsel peyzaj yaklaşımı doğrultusunda bütüncül koruma için önemi: Eskişehir Eski Fabrikalar bölgesi
The importance of whole-part relationship in post-industrial urban landscapes for holistic conservation in line with the historical urban landscape approach: Eskişehir Old Factories district
ÜMMÜGÜLSÜM TURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MimarlıkEskişehir Osmangazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AÇALYA ALPAN
- A framework for sustainable urban mobility in historic urban landscapes: A proposal for Antalya Kaleiçi
Tarihi kentsel peyzajlarda sürdürülebilir hareketlilik üzerine bir çerçeve: Antalya Kaleiçi için bir öneri
AYNUR ULUÇ
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Peyzaj MimarlığıOrta Doğu Teknik ÜniversitesiRestorasyon Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AYŞE GÜLİZ BİLGİN ALTINÖZ
- Kentsel ekosistemlerde floristik çeşitlilik temelli mekânsal ekolojik risk modeli ve stratejik planlama; düzce örneği
Floristic diversity–based spatial ecological risk model and strategic planning in urban ecosystems: The case of düzce
TUBA GÜL DOĞAN
Doktora
Türkçe
2026
Peyzaj MimarlığıDüzce ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN EROĞLU
- Kentsel büyüme dinamiklerinin modellenmesi: Ankara kenti simülasyonu
Modeling of urban growth dynamics: Simulation of Ankara city
SERHAT CENGİZ
Doktora
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge PlanlamaAnkara ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİCLE OĞUZ
- Akdeniz iklim koşullarında kentsel mikro iklimin değerlendirilmesi: İzmir - Karşıyaka örneği
Assessment of urban microclimate in mediterranean climate conditions: the case of İzmir - Karşıyaka
SEDA ŞEMSİYECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Peyzaj MimarlığıBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLŞAH KAÇMAZ