Niksar Kalesi 2021-2023 yılı kazılarında ele geçen kazıma teknikli seramikler
Ceramics with incising technique recovered during the 2021- 2023 excavations at Niksar Castle
- Tez No: 1021957
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TURGAY YAZAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Sanat tarihi, Art history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Niksar, Orta Karadeniz Bölgesi'nde yer alan ve günümüzde Tokat iline bağlı bir ilçedir. Kelkit havzasında Çanakçı ve Maduru akarsularının kesiştiği noktaya egemen bir yükseltide konumlanan Niksar Kalesi, jeopolitik değeriyle tarih boyunca öne çıkmıştır. Kent; Hititlerden Roma'ya uzanan antik dönemlerin ardından, Danişmendli, Selçuklu ve Osmanlı gibi Türk-İslam devletlerinin idaresinde köklü bir yerleşim ve savunma merkezi olmuştur. Kalede Tokat Müze Müdürlüğü başkanlığında Niksar Kalesi'ndeki ilk bilimsel kazılar 2015'te başlanmış 2016 yılında devam etmiş ve bir süre ara verildikten sonra kazı çalışmaları 2021 yılında tekrar başlamıştır. Bu çalışmada 2021-2023 yıllarında Niksar Kalesi'nin en yüksek bölümünü oluşturan İç Kale doğu suru dibinde, Fetih Camii önünde ve Doğu suru ile Fetih Camii arasında kalan bölümde batısında gerçekleştirilen kazı çalışmalarında ele geçmiş olan sırlı kazıma teknikli seramikler incelenecek ve değerlendirilecektir. Seramikler; ağız, gövde ve dip parçalarından oluşmakla beraber çok az sayıda tüme yakın kap tipi ele geçirilmiştir. Sırlı kazıma teknikli seramiklerin tamamı çarkta üretilmiş ve hamur renkleri kahverengi, kırmızı, sarı ve beyaz renk tonlarındadır. Seramik hamurlarında genel olarak kum, taşcık, kireç, mika ve organik katkı tespit edilmiştir. Hamur çoğunlukla sert dokulu homojen ve iyi pişmiştir. Seramiklerde yeşil, sarı ve kahverengi tonlarında sır kullanılmıştır. Seramiklerin süsleme çeşitleri; geometrik, bitkisel ve figürlü motiflerle karşılaşılmaktadır. Malzeme, teknik, form ve süsleme bakımından tipik Orta çağ özelliği taşıyan Niksar Kalesi kazıma teknikli seramikleri hamur, astar, katkı, pişme derecesi, form, yüzey işlemleri, sır ve süsleme teknikleri açısından diğer merkezler ile benzer özellik göstermektedir. Seramikler Anadolu'da gerçekleştirilen birçok kazı alanıyla; Divriği, Harput, Ahlat, Akşehir, Şavşat, Hasankeyf ve Samsat kazılarıyla benzer özellik gösterir. Kazılar sırasında seramik üretimine işaret edebilecek herhangi bir fırın veya atölye kalıntısına rastlanmamıştır. Bu nedenle buluntuların üretim merkezleri kesin olarak belirlenememekle birlikte, teknik ve üslupsal özellikleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Ortaçağ tarihinin önemli şehirlerinden olan Niksar Kalesi 2021-2023 yıllarında ele geçirilen kazıma teknikli seramikler, dönem özelliği yansıtması ve sonraki yıllarda yapılacak olan kazı çalışmalarında bu seramiklerin farklı ve benzer örnekleriyle karşılaşılması kaçınılmaz olduğundan daha sonraki çalışmalara yol gösterecektir.
Özet (Çeviri)
Niksar is a district located in the Central Black Sea Region and is currently administrative part of the Tokat province. Situated on a dominant eminence at the confluence of the Çanakçı and Maduru streams in the Kelkit basin, Niksar Castle has gained prominence throughout history due to its geopolitical value. Following ancient periods spanning from the Hittites to the Romans, the city became a deep-rooted settlement and defense center under the administration of Turkish-Islamic states such as the Danişmends, Selçuks, and Ottomans. Under the leadership of the Tokat Museum Directorate, the first scientific excavations at Niksar Castle began in 2015 and continued in 2016; after a temporary hiatus, excavation works resumed in 2021. In this study, the glazed sgraffito ceramics unearthed during the 2021–2023 excavations conducted at the highest section of Niksar Castle, specifically at the base of the Inner Castle's eastern wall, in front of the Fetih Mosque, and in the western part of the area remaining between the Eastern wall and the Fetih Mosque will be examined and evaluated. Although the ceramics consist of rim, body, and base fragments, a very small number of nearly complete vessel types were recovered. All of the glazed sgraffito ceramics were produced on a potter's wheel, and their fabric colors vary in shades of brown, red, yellow, and white. In general, sand, grit, lime, mica, and organic inclusions were detected in the ceramic pastes. The fabric is mostly hard-textured, homogeneous, and well-fired. Glazes in tones of green, yellow, and brown were utilized on the ceramics. The decorative repertoire of the ceramics includes geometric, floral, and figural motifs. Exhibiting typical Medieval characteristics in terms of material, technique, form, and decoration, the sgraffito ceramics of Niksar Castle display similar features to other centers regarding fabric, slip, inclusions, firing degree, form, surface treatments, glaze, and decoration techniques. These ceramics show close parallels with various excavation sites in Anatolia, including the excavations at Divriği, Harput, Ahlat, Akşehir, Şavşat, Hasankeyf, and Samsat. No kiln or workshop remains indicating ceramic production were encountered during the excavations. For this reason, although the production centers of the finds cannot be definitively determined, they have been evaluated in line with their technical and stylistic characteristics. The sgraffito ceramics recovered between 2021 and 2023 at Niksar Castle, one of the crucial cities of Medieval history, reflect the characteristics of the period. Since encountering different and similar examples of these ceramics in future excavation campaigns is inevitable, this study will pave the way for subsequent research.
Benzer Tezler
- Niksar Kalesi kazısı cam bilezik buluntuları (2021-2023)
Glass bracelet finds from the Niksar Castle excavations (2021-2023)
HAKAN BAYAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sanat TarihiOndokuz Mayıs ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞUAYİP ÇELEMOĞLU
- Tokat ilinde Geç Osmanlı Dönemi ve Erken Cumhuriyet Dönemi kamu yapıları
Public buildings of Late Ottoman Period and Early Republican Period in Tokat Province
GÜLTEN SÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sanat TarihiOrdu ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ALİ BAYHAN
- Niksar (Tokat) güneydoğusunda Kuzey Anadolu fay zonunun jeolojik ve tektonik özellikleri
Başlık çevirisi yok
HALUK TEMİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Jeoloji MühendisliğiCumhuriyet ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. S. ZEKİ TUTKUN
- Niksar (Tokat) ovasının hidrojeoloji incelemesi
Başlık çevirisi yok
SYED MOBASHER AFTAB
Doktora
Türkçe
1989
Jeoloji MühendisliğiAnkara ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAKİ CANİK