Hakkâri'de doğum, evlilik, ölüm ile ilgili inanış ve uygulamalar
Beliefs and practices related to birth, marriage, and death in Hakkâri
- Tez No: 1022087
- Danışmanlar: DOÇ. DR. YAŞAR KAPLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Din, Folklore, Religion
- Anahtar Kelimeler: Dini folklor, Dinler tarihi, Geçiş ritüelleri, Halk inançları, Kutsallık, Religious folklore, History of religions, Rites of passage, Public beliefs, Holiness
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hakkari Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Hakkâri ve ilçelerinde doğum, evlilik ve ölüm gibi insan yaşamının temel geçiş dönemlerine ilişkin halk inanışları ile ritüel uygulamalarını dinler tarihi disiplini çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, söz konusu geçiş dönemlerine eşlik eden uygulamaların yalnızca kültürel alışkanlıklar olarak değil, kutsal algısıyla ilişkili anlam dünyaları içinde nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Araştırmanın temel problemi, Hakkâri'deki geçiş dönemi ritüellerinin hangi ölçüde kutsal inancı temelinde yapılandığı ve bu inancın pratiklere nasıl yansıdığı sorusu etrafında şekillenmiştir. Araştırma, nitel ve fenomenolojik yöntem esas alınarak yürütülmüş; saha çalışmaları sırasında gerçekleştirilen derinlemesine mülakatlar ve sözlü anlatıların derlenmesi yoluyla elde edilen veriler, katılımcıların deneyim ve anlam dünyaları çerçevesinde değerlendirilmiş, ayrıca dinler tarihi alanındaki kuramsal yaklaşımlar doğrultusunda analiz edilmiştir. Çalışma, bölgede mevcut tüm uygulamaları kapsama iddiası taşımamakta; sahada tespit edilen ritüel ve inanışları kutsal kavramı çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu yönüyle araştırma, betimleyici olduğu kadar yorumlayıcı bir nitelik taşımaktadır. Literatür bağlamında geçiş dönemleri, dinler tarihi alanında kutsal-profan ayrımı ve geçiş ritüelleri kuramları çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmada özellikle geçiş dönemlerinin eşik niteliği, kutsalla temas ve yeniden statü kazanımı gibi teorik yaklaşımlar dikkate alınarak saha verileri değerlendirilmiştir. Böylece yerel pratikler, kuramsal çerçeve ile birlikte okunarak anlamlandırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre bu geçiş dönemleri, yalnızca biyolojik ya da toplumsal değişim süreçleri değil; kutsal olanla temas edilen, manevi anlamlarla derinleşen eşikler olarak algılanmaktadır. Doğum, ilahî takdirle ilişkilendirilen kutsal bir başlangıç olarak görülmekte; gebelikten lohusalık dönemine kadar anne ve çocuk çeşitli koruyucu ve dua temelli uygulamalarla çevrelenmektedir. Evlilik, bireyin yeni bir toplumsal ve manevi statü kazanmasını sağlayan bir geçiş süreci olarak değerlendirilmekte; isteme, nişan, kına ve düğün gibi aşamalar kutsal beklentiler doğrultusunda şekillenmektedir. Ölüm ise bir son değil, başka bir varoluş düzeyine geçiş olarak anlamlandırılmakta; cenaze ve yas ritüelleri bu geçişin kutsal düzen içinde gerçekleşmesini sağlamaya yönelmektedir. Sonuç olarak araştırma, Hakkâri halkı için doğum, evlilik ve ölümün kutsallığın gündelik hayatla birleştiği temel geçiş eşikleri olduğunu ortaya koymuştur. Sahada elde edilen veriler, uygulamaların büyük ölçüde kutsal inancı temelinde anlamlandırıldığını ve bu inancın ritüel pratiklere açık biçimde yansıdığını göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, bölgedeki geçiş dönemi ritüellerini dinler tarihi perspektifiyle ele alarak literatüre yerel düzeyde özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines folk beliefs and ritual practices regarding the basic transition periods of human life such as birth, marriage and death in the Hakkâri region within the framework of the historical discipline of religions. The main purpose of the study is to reveal how the practices that accompany these transition periods are shaped not only as cultural habits, but also within the worlds of meaning associated with the perception of the sacred. The main problem of the research is shaped around the question of the extent to which the transitional period rituals in Hakkâri are structured on the basis of sacred faith and how this belief is reflected in practice. The research was carried out on the basis of the qualitative and phenomenological method; the data obtained through in-depth interviews and the compilation of oral narratives during field studies were evaluated within the framework of the participants' experience and meaning worlds, and were also analyzed in line with theoretical approaches in the field of history of religions. The study does not claim to cover all existing practices in the region; It aims to analyze the rituals and beliefs determined in the field within the framework of the sacred concept. In this respect, research has an interpretive quality as well as descriptive. In the context of literature, transition periods have been discussed within the framework of the sacred-profan distinction and transition ritual theories in the field of the history of religions. In the study, field data were evaluated by taking into account theoretical approaches such as the threshold nature of the transition periods, contact with the sacred and regaining status. Thus, local practices are understood by reading together with the theoretical framework. According to the findings, these transition periods are not only biological or social change processes; They are perceived as thresholds that deepen with spiritual meanings that come into contact with the sacred. Childbirth is seen as a sacred beginning associated with divine appreciation; mother and child are surrounded by various protective and prayer-based practices from pregnancy to postpartum. Marriage is considered as a transition process that enables the individual to gain a new social and spiritual status; stages such as request, engagement, henna and wedding are shaped in line with sacred expectations. Death, on the other hand, is not an end, but a transition to another level of existence; funeral and mourning rituals tend to ensure that this transition takes place in the sacred order. As a result, the research revealed that birth, marriage and death are the basic transition thresholds for the people of Hakkâri, where holiness is combined with everyday life. The data obtained in the field shows that the practices are largely meaningful on the basis of sacred belief, and this belief is clearly reflected in ritual practices. In this respect, the study makes a unique contribution to the literature at the local level by considering the transition period rituals in the region from the perspective of the history of religions.
Benzer Tezler
- Babillerin dini tarihi
Religious history of the Babylonists
AYŞE TÜRKMEN KÖKSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinKilis 7 Aralık ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH ALTUNCU
- Konya Beyşehir Gölkaya köyünde aile-evlilik ve kız kaçırma konularının sosyal antropolojik açıdan değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
AYŞE KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Halk Bilimi (Folklor)Ankara ÜniversitesiSosyal Antropoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZAFER İLBARS
- Sosyo-kültürel ve ekonomik faktörler çerçevesinde erken evlilikler: Ankara Pursaklar örneği
Early marriages within the framework of the socio-cultural and economic factors: The case of Ankara Pursaklar
HÜLYA ÇAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
SosyolojiGazi ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AYSEL GÜNİNDİ ERSÖZ
- 2001-2021 yıllarında TRB2 Bölgesi'nde boşanma istatistikleri üzerine sosyolojik bir inceleme
A sociological investigation on divorce statistics in TRB2 Region in 2001-2021
ZEYNEP CANER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
SosyolojiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH YEŞİLOVA