Mandarin (Citrus reticulata) yetiştiriciliğinin tarımsal yaşam döngüsü değerlendirmesi: Hatay ili Dörtyol ilçesinde bir işletme analizi
Agricultuaral life cycle assessment of mandarin (citrus reticulata) cultuvation: A business analysis in the Dörtyol district of Hatay province
- Tez No: 1022088
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖMER EREN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mandarin (Citrus reticulata), dünya ve Türkiye ekonomisinde önemli bir yere sahip olan turunçgil türlerinden biridir. Türkiye, dünya mandarin üretiminde ilk sıralarda yer almakta olup üretimin önemli bir bölümü Akdeniz Bölgesi'nde gerçekleştirilmektedir. Ancak mandarin yetiştiriciliğinde kullanılan gübre, pestisit, sulama suyu, yakıt ve tarımsal mekanizasyon gibi girdiler, doğal kaynak tüketimine ve çeşitli çevresel etkilere neden olabilmektedir. Bu nedenle üretim sistemlerinin çevresel sürdürülebilirliğinin değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Hatay ili Dörtyol ilçesinde gerçekleştirilen mandarin üretiminin çevresel performansı Tarımsal Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (YDD) yaklaşımı kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada sistem sınırı beşikten çiftlik kapısına kadar belirlenmiş, fonksiyonel birim olarak 1 kg mandarin kabul edilmiştir. Tarımsal üretim sürecine ait envanter verileri doğrudan üretim sırasında elde edilmiş, çevresel etkilerin değerlendirilmesinde SimaPro 8.0.5.12 yazılımı ve Ecoinvent veri tabanından yararlanılmıştır. Ayrıca üretim sisteminin enerji ve kaynak kullanım performansını belirlemek amacıyla Kümülatif Enerji Talebi (KEnT), Kümülatif Ekserji Talebi (KEksT)ve çevresel fiyatlandırma (ÇF) analizleri gerçekleştirilmiştir. Karakterizasyon sonuçlarına göre mandarin üretiminde küresel ısınma potansiyeli 0,04 kgCO2-eş/kgmandarin olarak hesaplanmıştır. Normalleştirme sonuçları deniz ekotoksisitesinin en baskın çevresel etki kategorisi olduğunu göstermiştir. Çevresel etkilerin %90,10'unun yerel, %7,04'ünün küresel ve %2,86'sının bölgesel ölçekte gerçekleştiği belirlenmiştir. KEnT sonuçlarına göre 1 kg mandarin üretimi için toplam enerji talebi 3,49 MJ olarak hesaplanmıştır. Toplam enerji talebinin büyük kısmı yenilenebilir biyokütle kaynaklarından karşılanmıştır. KEksT ise 6,48 MJ/kgmandarin olarak belirlenmiş olup toplam ekserji kullanımında yenilenebilir su kaynakları en büyük paya sahip olmuştur. ÇF sonuçlarına göre ise 1 kg mandarin üretiminin toplam çevresel maliyeti 11.85 ₺ olarak hesaplanmıştır. Bu maliyetin büyük bölümü deniz ekotoksisitesi ve insan toksisitesi etkilerinden kaynaklanmıştır. Sonuç olarak, mandarin üretiminde çevresel yüklerin oluşmasında en önemli sıcak noktaların sulama uygulamaları, gübre kullanımı ve pestisit uygulamaları olduğu belirlenmiştir. Sulama yönetiminin iyileştirilmesi, yenilenebilir enerji kullanımının artırılması, hassas gübreleme tekniklerinin uygulanması ve entegre zararlı yönetimi yaklaşımlarının yaygınlaştırılması ile mandarin üretiminin çevresel sürdürülebilirliğinin önemli ölçüde artırılabileceği sonucuna varılmıştır Bu çalışma, Türkiye'de mandarin üretimine yönelik Tarımsal YDD, KEnT, KEksT ve ÇF analizlerini birlikte ele alan öncü çalışmalardan biri olup sürdürülebilir turunçgil üretimine yönelik önemli bilimsel veriler sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Mandarin (Citrus reticulata) is one of the most important citrus fruits in terms of both global and Turkish agricultural production. Türkiye ranks among the leading mandarin-producing countries worldwide, with a significant proportion of production concentrated in the Mediterranean Region. However, agricultural inputs such as fertilizers, pesticides, irrigation water, fuel, and machinery used in mandarin cultivation may lead to substantial resource consumption and environmental impacts. Therefore, evaluating the environmental sustainability of mandarin production systems is of great importance. The aim of this study was to assess the environmental sustainability performance of mandarin production in Dörtyol district of Hatay Province, Türkiye, using the Agricultural Life Cycle Assessment (LCA) approach. The system boundary was defined as cradle-to-farm gate, and the functional unit was selected as 1 kg of mandarin fruit. Life cycle inventory data related to the agricultural production process were obtained directly from on-site production activities, and environmental impacts were evaluated using SimaPro 8.0.5.12 software in conjunction with the Ecoinvent database. In addition, Cumulative Energy Demand (CED), Cumulative Exergy Demand (CExD), and Environmental Prices (EP) analyses were performed to evaluate the energy, resource consumption, and environmental costs associated with mandarin production. The characterization results indicated that the global warming potential were 0.04 kg CO₂-eq kgmandarin-1. Normalization results revealed that marine ecotoxicity was the dominant environmental impact category. Furthermore, 90.10% of the total environmental impacts were associated with local-scale effects, whereas 7.04% and 2.86% originated from global and regional-scale impacts, respectively. The total CED of mandarin production was calculated as 3.49 MJ kgmandarin-1. Most of the energy demand originated from renewable biomass resources. The CExD was determined as 6.48 MJ kgmandarin-1, with renewable water resources representing the largest contribution. EP analysis showed that the total environmental cost of producing 1 kg of mandarin was 11.85 TRY kgmandarin-1. Marine ecotoxicity and human toxicity were identified as the major contributors to the total environmental cost. The results demonstrated that irrigation practices, fertilizer application, and pesticide use were the primary environmental hotspots in mandarin production. Improvements in irrigation management, increased utilization of renewable energy sources, implementation of precision fertilization techniques, and adoption of integrated pest management practices could significantly enhance the environmental sustainability of mandarin production systems. This study represents one of the first comprehensive investigations in Türkiye that integrates Agricultural LCA, CED, CExD, and EP analyses for mandarin production and provides valuable scientific information for sustainable citrus cultivation.
Benzer Tezler
- Adana ili, turunçgil toptan fiyatlarının analizi
Başlık çevirisi yok
USULET ÖZTUNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
ZiraatÇukurova ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZ YURDAKUL
- Kültür mantarı yetiştiriciliğinin ekonomik analizi ve yapılabilirliği
Başlık çevirisi yok
NECDET ÖZBİLGİN
- Satsuma mandarini meyve olgunlaşmasında fiziksel ve kimyasal değişmelerle duyusal değerler arasında ilişkiler
Başlık çevirisi yok
GÖNÜL İZDAL
- İzmir bölgesi mandarinlerinin mikro-element durumu üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
NİLGÜN SAATÇI
- Portakal sularında karotenoid maddelerin dağılımı
The Distribution of carotenids in orange juices
N.ŞULE ÇEVİK
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Gıda MühendisliğiAnkara ÜniversitesiTarım Ürünleri Teknolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEKİR CEMEROĞLU
- Pleurotus ostreatus mantarının bazı kağıtçılık hammaddelerinde yaptığı biyolojik degradasyon
Başlık çevirisi yok
M. KEMAL YALINKILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Ormancılık ve Orman MühendisliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiOrman Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAHİN BOSTANCI