Vestibüler migren hastalarında engellilik ve becerilere ilişkin sağlık inancı ölçeğinin geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması
Development, validity and reliability study of the health belief model scale regarding disability and abilities in vestibular migraine patients
- Tez No: 1022788
- Danışmanlar: PROF. DR. BURAK ÖMÜR ÇAKIR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kulak Burun ve Boğaz, Odyoloji, Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat), Audiology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Odyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Odyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, vestibüler migren hastalarında engellilik ve becerilere ilişkin sağlık inançlarını değerlendirmeye yönelik Sağlık İnanç Modeli temelli özgün bir ölçek geliştirilmesi, ölçeğin geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi ve klinik kullanım potansiyelinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde öncelikle geniş bir madde havuzu oluşturulmuş, uzman görüşleri doğrultusunda Lawshe tekniği kullanılarak maddeler aşamalı olarak azaltılmış ve nihai ölçek formu oluşturulmuştur. Nihai ölçek 213 vestibüler migren hastasına uygulanmış; elde edilen veriler doğrultusunda faktör analizi yapılmış ve ölçeğin algılanan hassasiyet, algılanan ciddiyet, algılanan yararlılık, algılanan engeller, eyleme geçiriciler ve öz etkililik olmak üzere altı alt boyuttan oluştuğu belirlenmiştir. Faktör yüklerinin kabul edilebilir ve yüksek düzeylerde bulunması, ölçeğin yapı geçerliğini desteklemiştir. Güvenirlik analizlerinde ölçeğin alt boyutlarına ait değerlerin kabul edilebilir düzeyde olduğu görülmüş ve ölçeğin vestibüler migren hastalarında sağlık inançlarını değerlendirmede güvenilir bir araç olduğu belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca 53 kişilik müdahale grubuna vestibüler migrene yönelik bilgilendirme ve farkındalık eğitimi uygulanmıştır. Eğitim öncesi ve sonrası yapılan karşılaştırmalarda Sağlık İnanç Modeli alt boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmış, bu durum uygulanan eğitimin hastaların hastalığa ilişkin farkındalıklarını ve sağlık inançlarını olumlu yönde etkilediğini göstermiştir. Yaşam kalitesi değerlendirmesi kapsamında 107 vestibüler migren hastasında Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği ile geliştirilen ölçek arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Analizler sonucunda sağlık inanç modeli alt boyutları ile yaşam kalitesi alanları arasında pozitif ve negatif yönlü ilişkiler belirlenmiştir. Bu bulgular, vestibüler migrenli bireylerde sağlık inançlarının yalnızca hastalık algısı ve tedaviye uyumla değil, aynı zamanda fiziksel, psikolojik, sosyal ve çevresel yaşam kalitesi alanlarıyla da ilişkili olduğunu göstermektedir. Sağlık inanç modeli alt boyutlarının çoğunda cinsiyet, yaş ve tedavi süresinin belirleyici olmadığını; ancak bazı alt boyutlarda zayıf düzeyde anlamlı ilişkilerin ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma kapsamında geliştirilen ölçeğin vestibüler migren hastalarında sağlık inançlarını değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Ayrıca Sağlık İnanç Modeli temelli bilgilendirme ve farkındalık eğitiminin, hastaların sağlık inanç düzeylerini geliştirmede etkili olduğu görülmüştür. Geliştirilen ölçeğin, vestibüler migrenli hastalarda klinik değerlendirme, hasta eğitimi, tedaviye uyumun artırılması ve yaşam kalitesini destekleyici müdahalelerin planlanmasında kullanılabilecek yararlı bir araç olduğu düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to develop an original Health Belief Model-based scale to evaluate health beliefs regarding disability and abilities in patients with vestibular migraine, to examine the validity and reliability of the scale, and to assess its potential for clinical use. During the scale development process, a broad item pool was first created, and the items were gradually reduced using the Lawshe technique in line with expert opinions. The final form of the scale was administered to 213 patients with vestibular migraine. Based on the data obtained, factor analysis was performed, and the scale was found to consist of six sub-dimensions: perceived susceptibility, perceived severity, perceived benefits, perceived barriers, cues to action, and self-efficacy. The acceptable and high factor loadings supported the construct validity of the scale. Reliability analyses showed that the values obtained for the sub-dimensions of the scale were at an acceptable level, indicating that the scale is a reliable tool for evaluating health beliefs in patients with vestibular migraine. In addition, an information and awareness training program on vestibular migraine was applied to an intervention group of 53 participants. Comparisons before and after the training revealed statistically significant differences in the sub-dimensions of the Health Belief Model, indicating that the training positively affected patients' awareness of the disease and their health beliefs. Within the scope of quality-of-life assessment, the relationships between the World Health Organization Quality of Life Scale and the developed scale were examined in 107 patients with vestibular migraine. The analyses revealed positive and negative relationships between the sub-dimensions of the Health Belief Model and quality-of-life domains. These findings indicate that health beliefs in individuals with vestibular migraine are associated not only with disease perception and treatment adherence but also with physical, psychological, social, and environmental quality-of-life domains. It was also determined that gender, age, and treatment duration were not determining factors in most sub-dimensions of the Health Belief Model; however, weak but statistically significant relationships were observed in some sub-dimensions. In conclusion, the scale developed within the scope of this study was found to be a valid and reliable measurement tool for evaluating health beliefs in patients with vestibular migraine. Furthermore, the Health Belief Model-based information and awareness training was shown to be effective in improving patients' health belief levels. The developed scale is considered to be a useful tool for clinical assessment, patient education, improving treatment adherence, and planning interventions aimed at supporting quality of life in patients with vestibular migraine.
Benzer Tezler
- Vestibuler migren hastalarında dizabilite seviyelerine göre denge, kognisyon, fiziksel aktivite düzeyi ve yaşam kalitesinin incelenmesi
Definition of balance, cognition, physical activity and quality of life related to disability levels in vestibular migraine patients
NAZİYE ŞENYUVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Fizyoterapi ve RehabilitasyonDokuz Eylül ÜniversitesiFizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BİRGÜL BALCI
- Vestibüler migren hastalarında duyu işlevlerinin denge üzerine etkisinin belirlenmesi
Determination of the effect of sensory functions onbalance in patients with vestibular migraine
MELİKE SÜSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Fizyoterapi ve RehabilitasyonDokuz Eylül ÜniversitesiFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BİRGÜL BALCI
- Vestibüler migren hastalarında akupunktur noktalarına onabotulinumtoksin a uygulaması
Onabotulinumtoxin a application to acupuncture points in vestibularmigraine patients
GÖKÇE AYDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Kulak Burun ve BoğazPamukkale ÜniversitesiKulak Burun Boğaz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAZIL NECDET ARDIÇ
PROF. DR. EYLEM TEKE
- Vestibüler migren ve baş dönmesi olmayan migren hastalarının klinik özelliklerinin karşılaştırılması
Comparison of clinical features between vestibular migraine and migraine without vertigo
PINAR ÖZÇELİK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
NörolojiDokuz Eylül ÜniversitesiNöroloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN AKDAL
- Migren hastalarında yorgunluk; fiziksel, psikososyal ve davranışsal faktörlerle ilişkisi
Fatigue in migraine patients; its relationship with physical, psychosocial and behavioral factors
İKRA HATİCE YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
NörolojiHacettepe ÜniversitesiNörolojik Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YELİZ SALCI