Toplu konutlarda mekansal hi̇yerarşi̇: Ankara TOKİ yerleşi̇mleri̇ni̇n karşılaştırmalı anali̇zi̇
Spatial hierarchy in mass housing: a comparative analysis of TOKI settlements in Ankara
- Tez No: 1023158
- Danışmanlar: PROF. DR. DUYGU KOCA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İç Mimari ve Dekorasyon, Interior Design and Decoration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının temel problemi, TOKİ tarafından üretilen toplu konut yerleşimlerinde tekrar eden mekânsal şemalar ile sosyo-ekonomik farklılaşma arasındaki ilişkinin nasıl biçimlendiğinin ortaya konulmasıdır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, Ankara'da yer alan seçilmiş TOKİ yerleşimlerini mekânsal eş biçimlilik ve sosyo-ekonomik farklılaşma bağlamında inceleyerek kamusal, yarı kamusal, yarı özel ve özel alan ilişkileri üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Araştırma kapsamında farklı gelir gruplarına yönelik ve farklı dönemlerde üretilmiş olan Pursaklar Karacaören TOKİ (2005), Pursaklar Kuzeykent TOKİ (2017), Eryaman TOKİ (2004), Eryaman TOKİ (2007), Eryaman Göksupark Konutları (2007) ve İncek TOKİ (2014) yerleşimleri; parsel, blok ve konut birimi ölçeklerinde analiz edilmiştir. Çalışmada vaziyet planları, blok ve konut planları ile yerinde gözlem yoluyla elde edilen veriler değerlendirilmiş; mekânsal kademelenme, erişim kontrolü, mahremiyet düzeyi ve ortak kullanım alanlarının organizasyonu incelenmiştir. Yerleşimler arasında gelir grubu, üretim dönemi, güvenlik yaklaşımı, sosyal donatı olanakları, peyzaj düzenlemeleri ve otopark çözümleri açısından önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Analizler, gelir düzeyi ve üretim yılı arttıkça kamusal alandan özel alana uzanan mekânsal kademelenmenin güçlendiğini, yarı özel alanların daha belirgin hale geldiğini ve kullanıcı mahremiyetine verilen önemin arttığını göstermektedir. Alt gelir grubuna yönelik ve erken dönem projelerde daha geçirgen ve temel barınma ihtiyacına odaklanan mekânsal düzenlemeler öne çıkarken, orta ve üst gelir gruplarına yönelik yerleşimlerde kontrollü giriş sistemleri, güvenlik uygulamaları ve daha tanımlı ortak kullanım alanları dikkat çekmektedir. Sonuç olarak çalışma, TOKİ üretimlerinde mekânsal eş biçimlilik ile sosyo-ekonomik farklılaşmanın eş zamanlı olarak var olduğunu ve bu ilişkinin yerleşimlerin mekânsal organizasyonunu önemli ölçüde şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca TOKİ'nin zaman içerisinde yalnızca konut üretimine odaklanan bir yaklaşımdan uzaklaşarak mekânsal kaliteyi, güvenliği, aidiyet duygusunu ve kullanıcı deneyimini gözeten daha kapsamlı bir yerleşim anlayışına yöneldiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
The main problem addressed in this thesis is the relationship between recurring spatial patterns and socio-economic differentiation in mass housing settlements produced by TOKİ. Accordingly, the aim of the study is to examine selected TOKİ settlements in Ankara within the framework of spatial uniformity and socio-economic differentiation and to comparatively evaluate the relationships between public, semi-public, semi-private, and private spaces. The research focuses on six TOKİ settlements developed for different income groups and during different periods: Pursaklar Karacaören TOKİ (2005), Pursaklar Kuzeykent TOKİ (2017), Eryaman TOKİ (2004), Eryaman TOKİ (2007), Eryaman Göksupark Residences (2007), and İncek TOKİ (2014). These settlements were analyzed comparatively at parcel, building block, and dwelling unit scales. Site plans, block plans, dwelling layouts, and visual data obtained through on-site observations were examined to evaluate spatial hierarchy, access control, privacy levels, and the organization of common-use areas. Significant differences were identified among the settlements in terms of income group, construction period, security measures, social amenities, landscape organization, and parking solutions. The analyses reveal that as income level and construction period increase, the spatial hierarchy extending from public to private spaces becomes more pronounced, semi-private areas become more clearly defined, and greater importance is given to user privacy. While early-period projects designed for lower-income groups tend to emphasize more permeable spatial arrangements focused on basic housing needs, settlements developed for middle- and upper-income groups are characterized by controlled access systems, enhanced security measures, and more clearly defined common-use spaces. In conclusion, the study demonstrates that spatial uniformity and socio-economic differentiation coexist within TOKİ housing developments and jointly shape their spatial organization. Furthermore, the findings suggest that TOKİ has gradually evolved from an approach primarily focused on housing provision toward a more comprehensive settlement model that also considers spatial quality, security, sense of belonging, and user experience.
Benzer Tezler
- Toplu konutlarda sosyal uyum analizi: Erzurum örneği
Social cohesion analysis in public housing: Erzurum case
MAHMUT YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Şehircilik ve Bölge PlanlamaAtatürk ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUNA BATUHAN
- Relationship between watershed management and spatial planning in terms of sustainable development
Sürdürülebilir kalkınmada su havzası yönetimi ve mekansal planlama ilişkisi
SAHAR POUYA
Doktora
İngilizce
2021
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HANDAN TÜRKOĞLU
- Toplu konutlarda yaşama mekanları ile seri üretim mobilya etkileşimi üzerine bir araştırma
A study on the interaction between interior living spaces of mass housing and mass manufactured furniture
SELİN ÜST
Doktora
Türkçe
2015
İç Mimari ve Dekorasyonİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. HASAN ŞENER
- Uyarlanabilir konutlarda mimari düzenlemeler: Eryaman Toplu Konut örneği
Architectural arrangements in the adaptable house: Example of Eryaman Mass Housing
ELVİN KAPLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
MimarlıkDokuz Eylül ÜniversitesiBina Bilgisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İLKİM KAYA
- Ankara'da apartmanlar ve kapalı-güvenlikli toplu konutlar mekânsal konfigürasyonu sentaktik analizi
Spatial configuration syntactic analysis of apartments and closed mass housings in Ankara
MERVE BAYSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
MimarlıkGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET TAYFUN YILDIRIM