Kobi ve Kobi yöneticilerinin tanımlayıcı özelliklerine göre ihracattan kaçınma nedenlerinin incelenmesi: Körfez Ticaret Odası üyeleri üzerinde bir araştırma
An examination of the reasons for avoiding export according to the defining characteristics of smes and SMEs managers: A study on members of Korfez Chamber of Commerce
- Tez No: 1023308
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ERKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası Ticaret, International Trade
- Anahtar Kelimeler: Sektörel dış ticaret, İki yönlü dış ticaret, Sectoral foreign trade, Biolirectional foreign trade
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Gedik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret ve Finansman Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ'ler), Türkiye ekonomisinin temel dinamiklerinden biri olup, istihdamın %73.5'ini, katma değerin %55'ini ve ihracatın %59.2'sini oluşturmaktadır. Ancak KOBİ'lerin uluslararasılaşma potansiyellerine rağmen, birçok KOBİ ihracattan kaçınmakta veya ihracat yapmayı ertelemektedir. Mevcut literatür ağırlıklı olarak ihracat yapan KOBİ'lerin karşılaştığı engellere odaklanmış olup, ihracat yapmayan veya kaçınan KOBİ'lerin nedenlerini inceleyen çalışmalar sınırlı kalmıştır. Bu araştırmanın temel amacı KOBİ'lerin ihracat yapmaktan kaçınmalarına neden olan faktörleri çok boyutlu bir perspektifle ortaya koymak ve bu faktörlerin işletme ve yönetici özelliklerine göre nasıl farklılaştığını sistematik bir şekilde incelemektir. Araştırmanın örneklemini Körfez Ticaret Odası üyesi 398 KOBİ oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, kapsamlı literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda geliştirilen“KOBİ'lerin İhracat Yapmaktan Kaçınmalarına Yol Açan Faktörler Ölçeği”kullanılmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde pilot uygulama (n=107) gerçekleştirilmiş, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile ölçeğin yapı geçerliliği test edilmiştir. AFA sonucunda üç faktörlü yapı ortaya çıkmıştır: (1) Yetersizlik Algısı ve Bilişsel Engeller (26 madde, α=0.978), (2) Dış Pazar Engelleri ve Rekabet Koşulları (16 madde, α=0.963), (3) Risk ve Uyum Kaygısı (8 madde, α=0.941). DFA sonuçları modelin kabul edilebilir uyum değerlerine sahip olduğunu göstermiştir (χ²/df=2.643, RMSEA=0.065, CFI=0.903, TLI=0.897). Ölçeğin genel güvenirlik katsayısı α=0.982 olarak hesaplanmıştır. Ana uygulama verileri 398 KOBİ temsilcisinden toplanmıştır. Katılımcıların %86.9'u erkek, %40.7'si 36-45 yaş aralığında, %49.2'si lisans mezunu, %64.8'i yabancı dil bilmekte, %77.4'ü ihracat deneyimine sahiptir. Ancak katılımcıların yalnızca %30.7'sinin ihracatla ilgili ayrı bir birimi bulunmakta, %9.0'ı ihracat danışmanlığı almaktadır. Araştırma bulguları, KOBİ'lerin ihracattan kaçınma davranışlarında cinsiyet, eğitim düzeyi, yabancı dil bilgisi, sektör, çalışan sayısı, faaliyet süresi, yıllık ciro, ihracat deneyimi, ihracat birimi varlığı ve danışmanlık alma durumunun anlamlı farklılıklar yarattığını göstermiştir. Özellikle kadın yöneticiler dış pazar engellerini daha yüksek algılamakta (p<0.001), eğitim düzeyi arttıkça ihracattan kaçınma azalmakta (p<0.001), yabancı dil bilmeyen KOBİ'ler tüm boyutlarda daha yüksek kaçınma göstermektedir (p<0.001). En önemli bulgulardan biri, ihracat birimi olan KOBİ'lerin (Ort.=2.598), olmayanlara göre (Ort.=3.342) anlamlı düzeyde daha düşük kaçınma davranışı sergilemesidir (p<0.001, d=0.853). Benzer şekilde, danışmanlık alan KOBİ'lerin kaçınma düzeyi (Ort.=2.562), danışmanlık almayanlara göre (Ort.=3.197) çok daha düşüktür (p<0.001, d=1.037). Sonuç olarak, KOBİ'lerin ihracattan kaçınma davranışlarında finansal kaynak yetersizliği gibi nesnel engellerin yanı sıra, yetersizlik algısı, risk algısı ve organizasyonel kapasite algısı gibi öznel faktörlerin kritik rol oynadığı tespit edilmiştir. Araştırma, politika yapıcılara ve KOBİ destekleyici kurumlara, salt finansal destek yerine, mentörlük programları, eğitim ve danışmanlık hizmetleri ile sistematik kapasite geliştirme programları sunulması gerektiğini önermektedir.
Özet (Çeviri)
Small and Medium-sized Enterprises (SMEs) are one of the fundamental dynamics of the Turkish economy, accounting for 73.5% of employment, 55% of added value, and 59.2% of exports. However, despite the internationalization potential of SMEs, many SMEs avoid exporting or postpone exporting. The existing literature has focused primarily on the obstacles faced by exporting SMEs, while studies examining the reasons why SMEs do not export or avoid exporting have been limited. The main objective of this study is to reveal the factors that cause SMEs to avoid exporting from a multidimensional perspective and to systematically examine how these factors differ according to business and manager characteristics. The sample of the study consists of 398 SMEs that are members of the Korfez Chamber of Commerce. The“Scale of Factors Leading to SMEs' Avoidance of Exporting,”developed based on a comprehensive literature review and expert opinions, was used as the data collection tool. During the scale development process, a pilot application (n=107) was conducted, and the construct validity of the scale was tested using Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA). EFA revealed a three-factor structure: (1) Perceived Inadequacy and Cognitive Barriers (26 items, α=0.978), (2) Foreign Market Barriers and Competitive Conditions (16 items, α=0.963), (3) Risk and Compliance Concerns (8 items, α=0.941). DFA results showed that the model had acceptable fit values (χ²/df=2.643, RMSEA=0.065, CFI=0.903, TLI=0.897). The overall reliability coefficient of the scale was calculated as α=0.982. The main application data were collected from 398 SME representatives. Of the participants, 86.9% were male, 40.7% were aged 36-45, 49.2% were college graduates, 64.8% knew a foreign language, and 77.4% had export experience. However, only 30.7% of participants have a separate unit for export, and 9.0% receive export consultancy. The research findings show that gender, education level, foreign language knowledge, sector, number of employees, duration of operation, annual turnover, export experience, existence of an export unit, and receipt of consultancy create significant differences in SMEs' avoidance behavior towards exporting. In particular, female managers perceive foreign market barriers as higher (p<0.001), avoidance of export decreases as the level of education increases (p<0.001), and SMEs without foreign language skills show higher avoidance in all dimensions (p<0.001). One of the most important findings is that SMEs with an export unit (Mean=2.598) exhibit a significantly lower avoidance behavior than those without (Mean=3.342) (p<0.001, d=0.853). Similarly, the avoidance level of SMEs receiving consultancy (Mean=2.562) is much lower than those not receiving consultancy (Mean=3.197) (p<0.001, d=1.037). In conclusion, it was found that subjective factors such as perceived inadequacy, risk perception, and perceived organizational capacity play a critical role in SMEs' avoidance behavior in exporting, in addition to objective barriers such as insufficient financial resources. The research recommends that policymakers and SME support institutions offer systematic capacity development programs, mentoring programs, training, and consulting services instead of solely financial support.
Benzer Tezler
- Doğu Marmara Kalkınma Ajansı'nın bölge tanıtımındaki etkisi: KOBİ yöneticileri üzerine bir inceleme
East Marmara Development Agency of the effect on the regional publicity:A study on SME managers
TANJU SOYTEKİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Halkla İlişkilerKocaeli ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. SEVİM KOÇER
- KOBİ'lerin uluslararası pazar seçiminde rekabetçi istihbarat, kurumsal yerleşiklik ve psikolojik mesafenin rolü: Düzce ili örneği
The role of competitive intelligence, institutional embeddedness, and psychological distance in SMEs' international market selection: The example of Düzce province
TALHA FIRAT
- The impact of covid 19 pandemic on small and medium scale enterprises (SMES) in İstanbul, Turkey
Covid 19 pandemisinin İstanbul, Türkiye'deki küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) üzerindeki etkisi
NCHEDOCHUKWU CHİNENYE UZOIGWE
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
İşletmeİstanbul Gelişim Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ANTON ABDULBASAH KAMIL
- KOBİ'lerde risk odaklı iç denetim: Bir uygulama
Risk based internal audit in SMES: An application
ZEYNEP TIRAŞ
- KOBİ'lerde kurumsal yönetim farkındalığı: Van OSB örneği
Corporate governance awareness in SMEs: Sample of Van OIZ
UĞUR TATLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İşletmeVan Yüzüncü Yıl Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYSEL ÖZTÜRKÇÜ AKÇAY