Özel gereksinimli çocuğu olan annelerin yaşam doyumu, minnettarlık düzeyi ve benlik saygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between life satisfaction, gratitude, and self-esteem in mothers of children with special needs
- Tez No: 1023520
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN DUMAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Klinik psikoloji, Pozitif psikoloji, Özel gereksinimli çocuklar, Clinical psychology, Positive psychology, Children with special needs
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Gedik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, özel gereksinimli çocuğa sahip annelerde minnettarlık, benlik saygısı ve yaşam doyumu arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlanmaktadır. Nicel araştırma yaklaşımı benimsenerek ilişkisel tarama modeliyle tasarlanan çalışmanın örneklemi, Türkiye'de özel eğitim okulları, rehabilitasyon merkezleri ve Rehberlik Araştırma Merkezleri'ne (RAM) kayıtlı özel gereksinimli çocukların annelerinden oluşan 383 katılımcıdan oluşmaktadır. Veriler; Yaşam Doyumu Ölçeği (YDÖ), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ve Minnettarlık Anketi-6 (GQ-6) aracılığıyla toplanmıştır. Demografik değişkenlere göre gerçekleştirilen tek yönlü varyans analizi (ANOVA) sonuçları, yaşam doyumunun medeni durum (F = 2,687, p = ,049) ve gelir algısı (F = 1,905, p = ,050) değişkenlerine göre anlamlı biçimde farklılaştığını; yaş ve eğitim düzeyinin ise yaşam doyumu üzerinde anlamlı bir etki yaratmadığını ortaya koymuştur. Benlik saygısı; yaş grubu (F = ,080, p = ,023) ve eğitim düzeyine (F = 2,879, p = ,033) göre anlamlı farklılık gösterirken, minnettarlık incelenen tüm demografik değişkenler açısından anlamlı bir farklılaşma sergilememiştir. Bu bulgu, minnettarlığın görece kararlı ve kişilik temelli bir eğilim olduğunu desteklemektedir. Pearson korelasyon analizleri, minnettarlık ile yaşam doyumu (r = ,609, p < ,01), benlik saygısı ile yaşam doyumu (r = ,513, p < ,01) ve minnettarlık ile benlik saygısı (r = ,554, p < ,01) arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunduğunu ortaya koymuştur. Çoklu doğrusal regresyon analizi sonuçları, kurulan moderasyon modelinin istatistiksel açıdan anlamlı olduğunu (F(3, 379) = 87,791, p < ,001) ve yaşam doyumundaki toplam varyansın yaklaşık %41'ini açıkladığını göstermiştir (R² = ,41). Minnettarlık (B = 0,512, β = ,40, p < ,001) ve benlik saygısı (B = 0,436, β = ,35, p < ,001) yaşam doyumunu anlamlı düzeyde yordamıştır. Araştırmanın temel bulgusu olarak, minnettarlık ile benlik saygısı arasındaki etkileşim terimi de anlamlı bulunmuştur (B = 0,185, β = ,16, p < ,001). Bu sonuç, benlik saygısının minnettarlık ile yaşam doyumu arasındaki ilişkide düzenleyici rol üstlendiğini doğrulamaktadır. Benlik saygısı düzeyi arttıkça minnettarlığın yaşam doyumu üzerindeki olumlu etkisinin güçlendiği görülmekte; bu durum söz konusu iki psikolojik kaynağın sinerjik bir bütün oluşturduğuna işaret etmektedir. Elde edilen bulgular, özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin psikolojik iyilik halini güçlendirmeye yönelik güçlü yönler odaklı müdahale programlarının tasarımına önemli katkılar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine the relationships among life satisfaction, gratitude, and self-esteem in mothers of children with special needs, and to investigate the moderating role of self-esteem in the relationship between gratitude and life satisfaction. The study was designed using a relational survey model within a quantitative research framework. The sample consisted of 383 mothers recruited from special education schools, rehabilitation centers, and Guidance and Research Centers (RAM) across Turkey. Data were collected through the Satisfaction with Life Scale (SWLS), the Rosenberg Self-Esteem Scale (RSES), and the Gratitude Questionnaire-6 (GQ-6). Reliability analyses indicated high internal consistency for all three scales (Cronbach's α = .916, .882, and .823, respectively), and normality assumptions were confirmed via skewness and kurtosis values. One-way analysis of variance (ANOVA) revealed that life satisfaction differed significantly by marital status (F = 2.687, p = .049) and showed a borderline significant association with perceived income (F = 1.905, p = .050), while age and education level produced no significant differences. Self-esteem varied significantly across age groups (F = .080, p = .023) and education levels (F = 2.879, p = .033). Gratitude, by contrast, did not differ significantly across any of the demographic variables examined, supporting its characterization as a stable, trait-like disposition largely independent of sociodemographic characteristics. Pearson correlation analyses revealed strong and significant positive associations: gratitude and life satisfaction (r = .609, p < .01), self-esteem and life satisfaction (r = .513, p < .01), and gratitude and self-esteem (r = .554, p < .01). Multiple linear regression analysis showed that the moderation model was statistically significant (F(3, 379) = 87.791, p < .001) and explained approximately 41% of the variance in life satisfaction (R² = .41). Both gratitude (B = 0.512, β = .40, p < .001) and self-esteem (B = 0.436, β = .35, p < .001) were significant predictors of life satisfaction. Critically, the interaction term between gratitude and self-esteem was also significant (B = 0.185, β = .16, p < .001), confirming that self-esteem moderates the gratitude–life satisfaction relationship. As self-esteem increased, the positive effect of gratitude on life satisfaction was amplified, indicating a synergistic dynamic between these two psychological resources. These findings carry important implications for the development of strengths-based intervention programs aimed at enhancing the psychological well-being of mothers of children with special needs.
Benzer Tezler
- Özel gereksinimli çocuğu olan annelerin aile yaşam kaliteleri ebeveynlik stresi ve evlilik yaşam doyumu arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Analyzing the relationships between the family quality of life parental stress and marital satisfaction of mothers of children with special needs
ZEYNEP ÇAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM SAĞLAM
- Rehabilitasyon desteği alan ve özel eğitim sınıflarında eğitim gören engelli bireylerin anneleri ile normal gelişim gösteren bireylerin annelerinin stresle baş etme yöntemlerinin yaşam doyumları ve umutsuzluk düzeyleri üzerindeki etkisi
The level of life satisfaction and the level of stress management methods of the mothers of disabled individuals taking rehabilitation support and educated in special education classes and the mothers of normal development individuals
BETÜL BÜYÜKKIZMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Ayvansaray ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜLAY BOZKURT
- Psikososyal yaklaşımla özel eğitime gereksinimi olan çocukların annelerine yönelik bir araştırma
A research on mothers of children in need of special education with psychosocial approach
SÜNDÜS SEMA SANCAKOĞLU
Doktora
Türkçe
2019
Sosyal HizmetYalova ÜniversitesiSosyal Hizmetler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ RIZA ABAY
- Özel gereksinimli çocuk annelerinde psikolojik sağlamlık, yaşam doyumu, umutsuzluk ve algılanan sosyal destek arasındaki ilişkilerin araştırılması
Investigation of the relationships between psychological resilience, life satisfaction, hopelessness, and perceived social support in mothers of children with special needs
SİMGE KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiEuropean Unıversıty Of LefkePsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SULTAN ŞEHİTOĞLU
DOÇ. DR. ALİYE EZGİ ULU
- Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin eğitim düzeylerine göre çift ilişkilerinde aldıkları doyumlarının ve aile yaşam doyumlarının ilişkisi
Comparison of the satisfaction of their couple relationships and family life satisfaction of families with children with special needs, according to their education levels
HAZAL CANSU KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiAile Danışmanlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN OZAN