Tarihi kâgir yapıların restorasyonunda sağlamlaştırma ve güçlendirme uygulamaları ve sorunları
The consolidation and reinforcement techniques for the restoration of historic masonry built heritage: Practices and problems
- Tez No: 1024264
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMET OSMANOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trakya Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarihî kâgir yapılar, toplumların yapım teknolojisini, malzeme kültürünü, mühendislik bilgisini ve kültürel belleğini günümüze taşıyan önemli kültür varlıklarıdır. Ancak deprem, zemin hareketleri, nem, yangın, çevresel etkiler, malzeme bozulmaları, kullanım değişiklikleri, bakımsızlık ve niteliksiz müdahaleler nedeniyle zamanla yapısal ve malzeme bütünlüklerini kaybedebilmektedir. Bu nedenle bu yapıların korunması ve gelecek kuşaklara güvenli biçimde aktarılması için sağlamlaştırma ve güçlendirme uygulamaları önem taşımaktadır. Bu çalışma, tarihî yapı restorasyonlarında uygulanan sağlamlaştırma ve güçlendirme yöntemlerini koruma ilkeleri, teknik müdahale yaklaşımları ve saha uygulamaları çerçevesinde incelemektedir. Araştırmada bu müdahalelerin yalnızca yapısal performansı artıran teknik işlemler olmadığı; aynı zamanda yapının özgün malzemesini, taşıyıcı sistemini, tarihsel katmanlarını ve kültürel değerini etkileyen koruma kararları olduğu kabul edilmiştir. Araştırma; literatür taraması, arşiv ve belge incelemeleri, restorasyon raporları, proje dokümanları, uygulama fotoğrafları, saha gözlemleri ve örnek yapı analizlerine dayanmaktadır. Bu kapsamda İstanbul, Edirne, Kırklareli ve Sivas'ta bulunan, restorasyonu tamamlanmış veya uygulaması devam eden on altı tarihî kâgir yapı incelenmiş; bu yapılardaki sağlamlaştırma ve güçlendirme uygulamaları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada enjeksiyon, derz onarımı, dikiş, kenetleme, paslanmaz çelik gergi ve çemberleme, çelik takviye, FRP sistemleri, bazalt mesh, ahşap hatıl onarımları, volta döşeme güçlendirmeleri, temel-zemin müdahaleleri, drenaj, üst örtü onarımları ve sıva sağlamlaştırmaları ele alınmıştır. Bu müdahaleler; yapı elemanı, hasar türü, özgün yapı sistemiyle ilişki, malzeme uyumu, uygulama sorunları ve uzun dönemli koruma etkileri açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca örnek yapılar, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yöntemiyle; minimum müdahale, orijinal malzemenin korunması, ayırt edilebilirlik, çıkarılabilirlik/yenilenebilirlik, tarihsel ek ve katkıların korunması, özgün malzeme-yapım tekniği-detay ve zanaat/işçilik özelliklerinin sürdürülmesi, orijinal tasarımın okunabilirliği, geleneksel yöntem ve zanaatların yaşatılması, özgün izlerin korunması ile fiziksel/yapısal, tarihsel, biçimsel/mekânsal, işlevsel ve estetik/sanatsal bütünlük kriterleri doğrultusunda karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, tarihî kâgir yapılarda sağlamlaştırma ve güçlendirme başarısının yalnızca seçilen yönteme bağlı olmadığını göstermektedir. Başarı; doğru tanı ve belgeleme, özgün taşıyıcı sistem davranışının anlaşılması, malzeme uyumu, uygulama kalitesi, uzman işçilik, proje-uygulama uyumu, etkin denetim ve müdahale sonrası izleme süreçleriyle ilişkilidir. Sonuç olarak bu müdahalelerin yalnızca mühendislik uygulamaları olarak değil; özgünlük, minimum müdahale, ayırt edilebilirlik, geri alınabilirlik, tarihsel katmanların korunması, özgün yapım bilgisinin sürdürülmesi ve bütünlüğün çok boyutlu korunması doğrultusunda değerlendirilmesi gereken disiplinler arası koruma kararları olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Historic masonry structures are significant cultural heritage assets that convey societies' construction technology, material culture, engineering knowledge, and cultural memory to the present. However, due to earthquakes, ground movements, moisture, fire, environmental effects, material deterioration, changes in use, lack of maintenance, and inappropriate interventions, these structures may lose their structural and material integrity over time. Therefore, consolidation and strengthening interventions are important for the conservation of these structures and their safe transmission to future generations. This study examines consolidation and strengthening methods applied in historic building restorations within the framework of conservation principles, technical intervention approaches, and field practices. The research assumes that these interventions are not merely technical operations aimed at improving structural performance, but also conservation decisions that affect the original material, structural system, historical layers, and cultural value of the building. The research is based on literature review, archival and documentary studies, restoration reports, project documents, implementation photographs, field observations, and case study analyses. Within this scope, sixteen historic masonry structures located in Istanbul, Edirne, Kırklareli, and Sivas, whose restorations have either been completed or are ongoing, were examined; the consolidation and strengthening interventions applied to these structures were comparatively evaluated. The study discusses injection, joint repair, stitching, clamping, stainless-steel tie rods and ring beams, steel reinforcements, FRP systems, basalt mesh applications, timber bond beam repairs, strengthening of jack arch floors, foundation-ground interventions, drainage, roof repairs, and plaster consolidation. These interventions were evaluated in terms of building element, damage type, relationship with the original structural system, material compatibility, implementation problems, and long-term conservation effects. In addition, the case studies were comparatively assessed using the Analytic Hierarchy Process (AHP) according to the criteria of minimum intervention, preservation of original material, distinguishability, removability/renewability, preservation of historical additions and contributions, continuity of original material–construction technique–detail and craftsmanship characteristics, legibility of the original design, continuity of traditional methods and crafts, preservation of original traces, and physical/structural, historical, formal/spatial, functional, and aesthetic/artistic integrity. The findings indicate that the success of consolidation and strengthening works in historic masonry structures does not depend solely on the selected method. Success is associated with accurate diagnosis and documentation, understanding of the original structural behavior, material compatibility, implementation quality, expert craftsmanship, project–implementation consistency, effective supervision, and post-intervention monitoring processes. As a result, it is concluded that these interventions should not be considered merely as engineering applications, but as interdisciplinary conservation decisions that must be evaluated in accordance with authenticity, minimum intervention, distinguishability, reversibility, preservation of historical layers, continuity of original construction knowledge, and the multidimensional conservation of integrity.
Benzer Tezler
- Kuleli Kışlası ve C Blok 2010 yılı restorasyonu üzerine bir değerlendirme
Kuleli Barracks Block C an evaluation of restoration of the year 2010
NURAN NUHOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEVLÜDE KAPTI
- İstanbul Selatîn Camilerinde Edirnekâri
Edirnekâri in İstanbul Selatîn Mosques
ETEM KARADENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
El SanatlarıFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA NASUHİ ÇELEBİ
- Halep'te 2011-2020 yılları arasındaki savaş sürecinde mimari mirasın rehabilitasyonuna yönelik bir değerlendirme
An assessment for the rehabilitation of architectural heritage in Aleppo during the war between 2011-2020
ABDURRAHMAN ELVAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLÇİN KAHRAMAN
- Tarihi yapıların cephelerinde kullanılan kagir yapı malzemelerinde konservasyon çalışmalarının irdelenmesi ve sistematik bir yöntem önerisi
Investigation of conservation studies in masonry building materials used on the facades of historical buildings and a systematic method proposal
ZEYNEP SENA KARKAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEDEN ACUN ÖZGÜNLER
- 18. yüzyılda Avrupa'da geleneksel kagir yapım tekniğinin demir kullanımı ile desteklenmesi ve tarihi kagir yapıların demir kullanılarak konsolidasyonunun incelenmesi
Iron support usage in the traditional European masonry building techniques and a review on consolidation of historical buildings by iron supports through the 18th century
SERRA SİPAHİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
İnşaat MühendisliğiKadir Has ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE FÜSÜN ALİOĞLU