Kimin hayatı daha değerli? Genetik yakınlık toplam faydaya karşı: ölüm kalım senaryolarında özgeci kararların evrimsel açıdan incelenmesi
Whose life is more valuable? Genetic relatedness versus aggregate utility: an evolutionary analysis of altruistic decisions in life-or-death scenarios
- Tez No: 1024860
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN GALİP BAHÇEKAPILI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medipol Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, ölüm-kalım bağlamında kurtarma kararlarının akrabalık derecesi, ilişki niteliği ve kurtarılan kişi sayısı tarafından nasıl değiştiğini incelemektir. Katılımcıların, Çalışma 1'de kardeşe karşı kuzen ve arkadaş arasında, Çalışma 2'de ise doğrudan kuzen ve arkadaş arasında ölüm-kalım bağlamında verdikleri özgeci kararlar değerlendirilmiştir. Ayrıca aile bağlarını ve insanların eşit yaşam hakkını vurgulayan deneysel hazırlama koşullarının bu kararlar üzerindeki etkileri test edilmiştir. Çalışma 1'in sonuçları, katılımcıların hem kuzen hem de arkadaş karşısında neredeyse istisnasız şekilde kardeşi kurtarma yönünde karar verdiklerini göstermiştir. Bununla birlikte kurtarılacak kişi sayısı arttıkça katılımcıların daha büyük grubu kurtarma eğiliminde sınırlı bir artış gözlemlenmiştir. Çalışma 2'de kuzen ile arkadaş arasında taraflardan birine yönelik anlamlı bir karar dağılımı ortaya çıkmamıştır. Buna karşılık aile aidiyeti ve kuzenle kurulan ilişkinin niteliği kuzen lehine kararlarla ilişkili bulunmuştur. Ayrıca kurtarılacak kişi sayısı arttıkça büyük grubun kurtarılma oranı artmıştır. Bunun yanında daha fazla sayıda kişiyi kurtarma eğilimini gösteren fayda puanı ile çoğunluğun yararı için bir kişiye zarar vermeyi daha kabul edilebilir bulma eğilimini yansıtan araçsal zarar alt boyutu arasında pozitif bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca hazırlama koşulları kurtarma kararlarını anlamlı şekilde değiştirmemiştir. Bu bulgular, çok yakın akraba olan kardeş söz konusu olduğunda kurtarma kararlarının büyük ölçüde akrabalık yakınlığına göre şekillendiğini, kardeş senaryolardan çıkarıldığında ise hem ilişkinin öznel niteliğinin hem de sayısal fayda bileşeninin daha belirleyici hâle geldiğini göstermektedir. Gelecekteki çalışmalar, manipülasyonların etkililiğini test edebilir, arkadaş, kuzen ile yabancı gibi farklı ilişki kategorilerini birlikte inceleyebilir ve ölüm-kalım bağlamındaki kurtarma kararlarının belirleyicilerini çeşitlendirebilir.
Özet (Çeviri)
This study examined how life-or-death decisions vary by kinship degree, relationship quality, and the number of individuals saved. Participants' decisions were evaluated between a sibling versus a cousin and a friend in Study 1, and directly between a cousin and a friend in Study 2. Experimental priming conditions emphasizing family bonds and the equal right to life were also tested. Study 1 showed that participants almost invariably decide to save the sibling over both the cousin and friend. However, as the number of lives to be saved increased, a modest increase in saving the larger group emerged. In Study 2, no significant decision distribution emerged between the cousin and friend. Conversely, family belongingness and relationship quality with the cousin were associated with decisions favoring the cousin. Additionally, the rate of saving the larger group increased as the number of lives to be saved increased. Furthermore, numerical utility scores (indicating a tendency to save more people) positively correlated with the instrumental harm subdimension (accepting harm for the benefit of the majority). Priming conditions did not significantly alter rescue decisions. These findings suggest that sibling rescue decisions are driven by kinship proximity; however, without the sibling, subjective relationship quality and numerical utility become more decisive. Future studies could test manipulation effectiveness, concurrently examine distinct relationship categories (friends, cousins, strangers), and diversify the determinants of life-or-death altruistic decisions.
Benzer Tezler
- Targeting circulating breast cancer stem cells via mTOR and WNT inhibitors after bone metastasis
Sirküle meme kanseri kök hücrelerinin kemik metastazı sonrası mTOR ve WNT inhibitörleri ile hedeflenmesi̇
ÖZLEM ALTUNDAĞ ERDOĞAN
Doktora
İngilizce
2025
BiyokimyaHacettepe ÜniversitesiKök Hücre Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BETÜL ÇELEBİ SALTIK
- Жож студенттеринин никеге жана гендердик ролдорго болгон мамилесин изилдөө ислам марлен
Üniversite öğrencilerinin evilik ve toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının incelenmesi
ISLAM MARLEN UULU
Yüksek Lisans
Kırgızca
2024
Eğitim ve ÖğretimKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AKMATALİ ALİMBEKOV
- Le bonheur le travail et les choix dans l'ethique
Etikte mutluluk iş ve seçimler
YILDIZ GÜL HACIEVLİYAGİL CÜCELOĞLU
- Safiyyüddin el-Hillî'nin hayatı eserleri ve Arap dili ve edebiyatındaki yeri
The life of Safi al-Din al-Hilli his works and his place in Arabic Language and Literature
MEHMET BİLİR
Doktora
Türkçe
2024
Doğu Dilleri ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET YÜKSEL
- Edirneli Nazmi Mecma`ü`n-Neza`ir (inceleme-tenkitli metin) (3 cilt)
Edirneli Nazmi Mecma`ü`n-Neza`ir (surveying-critical text)
MEHMET FATİH KÖKSAL
