Türkiye'de Cumhuriyet Dönemi siyaset-sanat ilişkisi bağlamında Resimli Ay Dergisi üzerine bir inceleme
A study on Resi̇mli̇ Ay Magazine in the context of the relationship between politics and art in the Republican Era in Turkey
- Tez No: 1025062
- Danışmanlar: PROF. DR. ARZU KİHTİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Gazetecilik, Journalism
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gazetecilik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'nin modernleşme süreci, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden Cumhuriyet'in ilanına kadar uzanan, tarihsel miras ile yeni hedeflerin kesiştiği kapsamlı bir dönüşüm evresidir. Bu süreçte toplumsal belleğin inşası ve çağdaşlaşma hedeflerinin kitlelere aktarılmasında basın ve süreli yayınlar önemli bir rol üstlenmiştir. Erken Cumhuriyet döneminde, 1924 yılında yayın hayatına başlayan Resimli Ay dergisi, başlangıçta Cumhuriyet neslinin medeniyet seviyesini yükseltmeyi hedefleyen popüler bir yayın çizgisi izlemiştir. Ancak dergi, Nâzım Hikmet'in yazı kadrosuna dâhil olmasıyla birlikte hem içerik hem de estetik açıdan köklü bir değişim geçirmiştir. Bu araştırma, 1929-1931 yılları arasındaki döneme odaklanarak, derginin popüler bir mecradan toplumcu ve eleştirel bir edebiyat platformuna evrilme sürecini bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışmanın kavramsal çerçevesinde; Osmanlı'dan erken Cumhuriyet'e uzanan süreçte siyasi fikirlerin ve sol düşüncenin evrimi, basının bu dönüşümlerdeki rolü ve Nâzım Hikmet'in yeni poetikasını şekillendiren Marksist estetik ile avangart sanat akımları (Fütürizm ve Konstrüktivizm) ele alınmıştır. Kurulan bu kuramsal altyapıdan hareketle, dergide yer alan metinler Doküman Analizi ve Eleştirel Söylem Analizi yöntemleri kullanılarak sistematik bir çerçevede çözümlenmiştir. Araştırmanın analiz süreci; meşruiyetten çıkarma, ideolojik yeniden tanımlama, karşı-söylem üretimi ve biçimsel kırılma olmak üzere dört temel kategori üzerinden yürütülmüştür. Elde edilen bulgular doğrultusunda öncelikle dergi ve Nâzım Hikmet eksenindeki sanatsal ve ideolojik dönüşüm incelenmiştir. Ardından, özellikle“Putları Yıkıyoruz”kampanyası üzerinden yerleşik edebi otoritelerin sarsıldığı ideolojik ve estetik kırılma süreci saptanmıştır. Bu eleştirel yıkım pratiğine eşzamanlı olarak, Marksist estetik ve Fütürizm gibi akımların etkisiyle kuramsal ve estetik bir inşa süreci başlatılmış; geleneksel formların yerini serbest nazmın ve halk dilinin aldığı yeni bir edebiyat anlayışının doğuşu kanıtlanmıştır. Son aşamada ise tüm bu söylemsel veriler, dönemin siyaset-sanat çatışması ekseninde kapsamlı bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Sonuç olarak, erken Cumhuriyet'in genel söylemine karşılık Resimli Ay; emeği, sınıfsal dinamikleri ve işçi-köylü sorunlarını edebiyatın merkezine taşıyan farklı bir bakış açısı sunmuştur. Bu süreçte edebiyat, bireysel sınırlarından sıyrılarak, toplumsal değişimi gözlemleyen ve yansıtan etkin bir araca dönüşmüştür. Tüm bu bulgular ışığında Resimli Ay dergisi, Türk edebiyatında yenilikçi yönelimin tarihsel zeminini somutlaştırmış ve edebiyatın toplumsal işlevini yeniden tanımlayan önemli bir eşik olarak düşün ve yayın tarihimizdeki özgün rolünü nesnel verilerle ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
The modernization process of Turkey is a comprehensive era of transformation stretching from the late Ottoman Empire to the proclamation of the Republic, where historical legacy and new objectives intersected. In this process, the press and periodicals played a significant role in the construction of social memory and the transmission of modernization goals to the masses. In the early Republican era, the Resimli Ay magazine, which began its publication life in 1924, initially followed a popular editorial line aiming to elevate the civilization level of the Republican generation. However, the magazine underwent a radical change in terms of both content and aesthetics with the inclusion of Nâzım Hikmet in its editorial staff. Focusing on the period between 1929 and 1931, this research examines the magazine's evolution from a popular medium into a socialist and critical literary platform through a holistic approach. Within the conceptual framework of the study, the evolution of political ideas and leftist thought in the transition from the Ottoman Empire to the early Republic, the role of the press in these transformations, and the Marxist aesthetics and avant-garde art movements (Futurism and Constructivism) shaping Nâzım Hikmet's new poetics are discussed. Based on this theoretical foundation, the texts published in the magazine were systematically analyzed using Document Analysis and Critical Discourse Analysis methods. The analytical process of the research was conducted through four main categories: delegitimization, ideological redefinition, counter-discourse production, and formal rupture. In line with the findings obtained, first, the artistic and ideological transformation centered around the magazine and Nâzım Hikmet was examined. Subsequently, the ideological and aesthetic rupture process, in which established literary authorities were shaken, especially through the“We Are Destroying the Idols”(Putları Yıkıyoruz) campaign, was identified. Simultaneously with this critical practice of destruction, a theoretical and aesthetic construction process was initiated under the influence of movements such as Marxist aesthetics and Futurism; the birth of a new literary understanding, where traditional forms were replaced by free verse and the colloquial language of the people, was proven. In the final stage, all these discursive data were subjected to a comprehensive evaluation within the axis of the politics-art conflict of the period. As a result, in contrast to the general discourse of the early Republic, Resimli Ay presented a different perspective that placed labor, class dynamics, and worker-peasant issues at the center of literature. In this process, literature broke free from its individual boundaries and transformed into an active instrument observing and reflecting social change. In the light of all these findings, the Resimli Ay magazine materialized the historical ground of the innovative orientation in Turkish literature and objectively revealed its unique role in our intellectual and publishing history as a significant threshold redefining the social function of literature.
Benzer Tezler
- Kız Teknik Okulları Müfredatı kapsamındaki üretimin Cumhuriyet modernleşmesi bağlamında incelenmesi (1945-1975)
Analysis of the production under the curriculum of Girls' Technical Schools in the context of modernization of (Turkish) Republic (1945-1975)
AYÇA BÜYÜKÇINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve Öğretimİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLNAME TURAN
- Tek parti dönemi romanında edebiyat - siyaset ilişkisi
Başlık çevirisi yok
YUNUS BİLGE
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET TEKİN
- Sounding the people: Populist logic and music politics in Early Republican Türkiye (1923-1952)
Halkı seslendirmek: Erken Cumhuriyet Türkiye'sinde popülist mantık ve müzik siyaseti (1923-1952)
GÖKHAN PARLAKTAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA BELMA OĞUL
- Humanist perception of culture and history in the 1938-1950 period of Republican Turkey
Cumhuriyet Türkiyesi?nin 1938-1950 arası döneminde hümanist kültür ve tarih anlayışı
MÜSLÜM KAVUT
Yüksek Lisans
İngilizce
2011
Siyasal BilimlerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. E. ATTİLA AYTEKİN
- Demokratik sistemde baskı grupları (Türkiye örneği)
Oppression groups in democratic system
HALİL GÖZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Siyasal BilimlerMarmara ÜniversitesiSosyoloji ve Antropoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜMNİ SEZEN