Medâris-i İlmiye-i Tarih muallimlerinden da'va vekîli Uşşâkî h. Hamdi'nin“Yeni Tarih-i İslam”adlı eserinin birinci cildinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of the first volume of the work titled 'New History of Islam' by Uşşâkî h. Hamdi, a history instructor at religious schools and a legal representative
- Tez No: 1025072
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUTLU SAYLIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Osmanlı Devleti'nin son döneminde Uşşâkî H. Hamdi tarafından kaleme alınan Yeni Tarih-i İslam adlı eser içerik, üslup ve yöntem bakımından incelenmiş; ayrıca transkripsiyon yöntemiyle Latin harflerine aktarılmıştır. Osmanlı'nın son dönem İslam tarih yazıcılığını yansıtan bu eser, tarih ilmine ilişkin teorik değerlendirmeleri ve tarih metodolojisine dair yaklaşımıyla dikkat çekmektedir. Bu çalışma, söz konusu eserin tarih anlayışını, metodolojik yaklaşımını, kaynak kullanımını ve ele aldığı konuları sistematik biçimde inceleyerek Osmanlı tarih yazıcılığı içerisindeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Eserin ilk bölümünde müellif, tarih ilmini tanımlamakta; tarihin kapsamı, önemi ve faydaları üzerinde durmaktadır. Ayrıca tarihî olayların değerlendirilmesinde temel bir ilke olarak gördüğü intikad kavramını açıklamakta ve tarihçinin, olayları değerlendirirken bir hâkim gibi tarafsız ve sorgulayıcı bir tavır benimsemesi gerektiğini vurgulamaktadır. Hilkat bahsinde ise kâinatın, dünyanın ve insanın yaratılışını ele alarak tarih ile teoloji arasındaki ilişkiyi temellendirmektedir. Devam eden bölümlerde sırasıyla Hz. Nûh ve tufan hadisesi, İbrânîler ve Benî İsrâil'in tarih sahnesine çıkışı, Hz. Mûsâ ile Firavun arasındaki mücadele, peygamberler sonrasında ortaya çıkan yönetim anlayışları, İsrailoğulları'nın yükseliş ve gerileme süreçleri ile Hristiyanlığın doğuşu, yayılışı ve mezhepsel gelişimi ele alınmaktadır. İnceleme sonucunda müellifin eserinde didaktik bir üslup benimsediği, tarihî olayları çoğunlukla dinî ve ahlâkî bir perspektiften yorumladığı ve tarih yazımında klasik İslam tarihçiliği geleneğini esas aldığı tespit edilmiştir. Bunun yanında tarih metodolojisine ilişkin değerlendirmelerinde eleştirel yaklaşımı ifade eden intikad kavramına özel önem verdiği görülmektedir. Eserin içerik, yöntem ve tarih anlayışı bakımından Osmanlı'nın son dönem ilmî zihniyetini yansıttığı; tarih ile din, ahlâk ve toplum arasındaki ilişkiyi birlikte ele alan bütüncül bir tarih tasavvuru ortaya koyduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma ile Yeni Tarih-i İslam adlı eser ilk defa transkripsiyon yöntemiyle Latin harflerine aktarılmış ve tarih yazıcılığı bakımından sistematik biçimde değerlendirilerek literatüre kazandırılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines Yeni Tarih-i İslam (The New History of Islam), written by Uşşâkî H. Hamdi during the late Ottoman period, in terms of its content, style, and methodology. In addition, the work has been transcribed from Ottoman Turkish into the Latin alphabet. Reflecting the tradition of late Ottoman Islamic historiography, the work is noteworthy for its theoretical discussions on the discipline of history and its approach to historical methodology. The study aims to identify the place of the work within Ottoman historiography through a systematic analysis of its conception of history, methodological approach, use of sources, and the subjects it addresses. In the first chapter, the author defines the discipline of history and discusses its scope, significance, and benefits. He also elaborates on the concept of intikad (critical evaluation), which he regards as a fundamental principle in the assessment of historical events, emphasizing that the historian should adopt an impartial and inquisitive attitude comparable to that of a judge. In the section on creation (hilkat), the author examines the creation of the universe, the world, and humankind, thereby establishing the relationship between history and theology. The subsequent chapters deal respectively with the Prophet Noah and the Flood, the emergence of the Hebrews and the Children of Israel in history, the struggle between the Prophet Moses and Pharaoh, the forms of government that emerged after the prophets, the rise and decline of the Israelites, and the origins, expansion, and denominational development of Christianity. The analysis demonstrates that the author adopts a didactic style, interprets historical events predominantly from a religious and moral perspective, and follows the classical tradition of Islamic historiography. Furthermore, particular emphasis is placed on the concept of intikad as an expression of a critical approach to historical methodology. The study concludes that, in terms of its content, methodology, and conception of history, the work reflects the intellectual climate of the late Ottoman period and presents a holistic understanding of history that integrates religion, morality, and society. Moreover, Yeni Tarih-i İslam has, for the first time, been transcribed into the Latin alphabet and systematically analyzed from the perspective of historiography, thereby making it accessible to scholarly literature.
Benzer Tezler
- II. Meşrutiyet dönemi İslamcılık akımının medrese algısı (1908-1918)
The perception of the Islamic movement in the II. Constitutional era on the madrasah (1908-1918)
NESRİN AKTARAN
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve Öğretimİstanbul ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE ZİŞAN FURAT
- Konya Islah-ı Medâris-i İslamiye Medresesi
The Islah-ı Islamic Madrasas of Konya
MUHİTTİN POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
TarihNecmettin Erbakan ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CANER ARABACI
- Tevhid-i Tedrisat Kanunu`na kadar Türkiye`de medreseler (1920-1924)
Madrasa`s in Turkey up to the act of unification of education (Tevhid-i Tedrisat) (1920-1924)
ESMA ÇELİK
- 1123-1124 (M. 1711-1712) tarihli ve 5193/24 numaralı Anadolu Kazaskerliği Ruznâmçe Defterinin arşivcilik ve tarih açısından incelenmesi
A study of the Ruznâmçe Record Book of the Anatolia Kadiasker with the registration date and number of 1123-1124, 5193/24 from the perspective of archivists and history
VİLDAN ÇALIŞKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Bilgi ve Belge YönetimiMarmara ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMALETTİN KUZUCU
- Birinci ve ikinci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde din eğitimi din hizmetleri ve dini yayın konularında yapılan müzakereler üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
MEHMET BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1991
DinAnkara Üniversitesiİslam Medeniyeti ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEYZA BİLGİN