Kur'ân-ı Kerîm'in muhassinât-ı lafzîyye ile i'câzı
The inimitability of the Holy Qur'an through verbal embellishments
- Tez No: 1025385
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA KAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Dilbilim, Religion, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kur'ân-ı Kerîm, yalnızca dinî hükümler bildiren bir metin değil; dil, üslup ve yapı bakımından kendi içinde tutarlı ve özgün bir bütünlük sergileyen ilahî bir kelamdır. Onun i'câzı, sadece muhteva düzeyinde değil; kelime seçimi, ses uyumu, ritmik yapı ve sûre–âyet ilişkilerinde kurulan dengeli düzen üzerinden de açık biçimde izlenebilmektedir. Bu yönüyle Kur'ân, anlam ile lafız arasında kurduğu ilişki sayesinde muhatabında hem zihinsel hem de estetik bir etki meydana getirmektedir. Bu çalışma, Kur'ân'ın mucizevî yönlerini belâgat ilmi çerçevesinde ele almakta ve özellikle bedî' ilmi içinde yer alan muhassinât-ı lafzıyye üzerinde yoğunlaşmaktadır. Araştırmada, Kur'ân'ın fonetik yapısı, kafiye ve fasıla düzeni, kelime tekrarlarındaki ölçülü denge ile sûre ve âyetler arasındaki yapısal uyumun, i'câzın gözlemlenebilir boyutlarını ortaya koyduğu tespit edilmiştir. Muhassinât-ı ma'neviyye ise çalışmada tali ve tamamlayıcı bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, nazm kavramını yalnızca âyetler arası ritimle sınırlı görmemekte; kelime düzeyinden sûre bütünlüğüne kadar uzanan çok katmanlı bir yapı olarak ele almaktadır. Bu bağlamda Arap dilinin kök sistemi, sarfî yapı ve ses–anlam ilişkileri, Kur'ân'daki lafzî düzenin derinliğini açıklamada önemli bir işlev üstlenmektedir. Kelimelerin kök anlamları ve türevleri arasındaki ilişkiler, metnin genel üslubunu destekleyen ve anlam yoğunluğunu artıran unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Araştırmada klasik belâgat birikimi ile modern dilbilimsel yaklaşımlar birlikte ele alınmış; Kur'ân'daki ses, yapı ve düzen unsurları bütüncül bir yöntemle analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Kur'ân'ın lafzî ve yapısal özelliklerinin rastlantısal bir düzenlenişe dayanmadığını; bilakis sistemli ve tutarlı bir dil yapısı ortaya koyduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Kur'ân'ın i'câzını lafız ve yapı ekseninde değerlendiren bütünlüklü bir çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The Qurʾān is not merely a text that conveys religious rulings; it is a divine discourse that exhibits an internally coherent and distinctive unity in terms of language, style, and structure. Its iʿjāz is not confined to the level of content alone, but can also be clearly observed through its word choice, phonetic harmony, rhythmic patterns, and the balanced relationships established between sūrahs and verses. In this respect, the Qurʾān creates both an intellectual and aesthetic impact on its audience through the close interaction between meaning and expression. This study examines the miraculous aspects of the Qurʾān within the framework of Arabic rhetoric, focusing in particular on the science of badīʿ and the domain of muḥassināt al-lafẓiyya (phonetic and verbal embellishments). The analysis demonstrates that the Qurʾān's phonetic structure, rhyme and verse-ending patterns, meaSûred repetition of words, and structural coherence between sūrahs and verses reveal observable dimensions of iʿjāz. By contrast, muḥassināt al-maʿnawiyya are treated as secondary and complementary elements, while the primary emphasis is placed on the miraculous nature of the Qurʾān at the level of wording and structure. The concept of naẓm is approached not merely as rhythmic flow between verses, but as a multilayered system extending from individual words to the unity of the sūrah as a whole. Within this context, the root system of Arabic, its morphological structures, and sound–meaning relationships play a significant role in explaining the depth of the Qurʾān's verbal organization. The semantic continuity between roots and their derivatives is shown to support the overall style of the text and to enhance its density of meaning. By integrating classical rhetorical scholarship with modern linguistic approaches, this study offers a comprehensive analysis of sound, structure, and order in the Qurʾānic text. The findings indicate that the Qurʾān's linguistic and structural features are not the result of randomness, but rather reflect a systematic and coherent linguistic architecture. Accordingly, the study presents a holistic framework for understanding Qurʾānic iʿjāz through its verbal and structural dimensions.
Benzer Tezler
- Kur'ân-ı Kerîm'deki Bedi'ilmi ile ilgili Muhassinât-ı Lafziyye'den“cinâs”edebi sanatı
The literary art of equivocal allusion among“Muhassınat-ı Lafziyye”relating to the science of eloquence in Kur'ân-ı Kerîm
GÜNGÖR KÜPELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. NUSRETTİN BOLELLİ
- Fussılet-Hadîd sûrelerinin muhassinât-ı lafziyye yönünden incelenmesi
Examination of Fussılet-Hadıd suras in terms of muhassinat-i lafziyye
ATİLLA ERTUĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YÜKSEL ÇELİK
- Kur'an-ı Kerim'de secî sanatı
Saj' art in the Qur'an al-Kareem
ZÖHRE ÇAKIL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SULTAN ŞİMŞEK
- El-ʿAnkebût Sûresinin bedîʿ ilmi açısından tahlili
Analysis of Sūrah al-ʿAnkebūt in terms of bedīʿ discipline
ADEM YAĞIYANIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UĞUR GÜLBİL
- İsrâ sûresi'nin beyân ve bedî' açısından incelenmesi
Examination of the Isrâ sûre in terms of declaration and bedî'
ÖMER ARGUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Doğu Dilleri ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA KESKİN