Adölesanlarda kronotip, uyku bozuklukları ve akıllı telefon bağımlılığının primer baş ağrısı ile ilişkisi
The association between chronotype, sleep disorders, and smartphone addiction and primary headache in adolescents
- Tez No: 1025764
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GAMZE ÖZGÜRHAN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Adölesan, primer baş ağrısı, kronotip, uyku bozuklukları, akıllı telefon bağımlılığı, ferritin, Adolescent, primary headache, chronotype, sleep disorders, smartphone addiction, ferritin
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Adölesan bireylerde kronotip özellikleri, uyku kalitesi ve akıllı telefon kullanımının primer baş ağrısı ile olan ilişkisini çok yönlü olarak değerlendirmek ve bu ilişkide rol oynayan bağımsız risk ve koruyucu faktörleri belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Bu prospektif, kesitsel ve gözlemsel çalışmaya 12–18 yaş aralığında toplam 130 adölesan dahil edildi. Katılımcılar son üç ay içinde tekrarlayan baş ağrısı öyküsü olan ve olmayan bireyler olarak iki gruba ayrıldı. Veri toplama sürecinde sosyodemografik özellikleri içeren yapılandırılmış veri formu, Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ve Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği-Kısa Form uygulandı. Primer baş ağrısı tanısı Uluslararası Baş Ağrısı Sınıflaması (ICHD-3) kriterlerine göre konuldu ve baş ağrısı olan katılımcılarda baş ağrısına bağlı dizabilite düzeyi Pediyatrik Migren Dizabilite Değerlendirme Ölçeği (PedMIDAS) ile değerlendirildi. Katılımcılara ait biyokimyasal parametreler kaydedildi. Veriler uygun istatistiksel yöntemler kullanılarak analiz edildi. Bulgular: Lojistik regresyon analizinde kurulan modelin genel olarak istatistiksel açıdan anlamlı olduğu saptandı (p<0,001). Uyku kalitesinin baş ağrısı ile bağımsız ve anlamlı şekilde ilişkili olduğu görüldü ve PUKİ puanındaki her bir birim artışın baş ağrısı riskini artırdığı belirlendi (OR=1,189; p=0,041). Ferritin düzeyinin ise baş ağrısı gelişimi açısından koruyucu bir faktör olduğu saptandı (OR=0,972; p=0,001). Akıllı telefon kullanım süresinin modele anlamlı katkı sağladığı (p=0,036) görüldü, ancak ≥5 saat kullanım ile baş ağrısı arasında beklenenin aksine ters yönlü bir ilişki izlendi (OR=0,071; p=0,012). Bu bulgunun, kullanım amacına, bireysel davranış özelliklerine veya ölçüm yöntemine bağlı olabileceği düşünüldü. Kronotip özellikleri ve sosyodemografik değişkenler ile baş ağrısı arasında istatistiksel olarak anlamlı ve bağımsız bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Sonuç: Elde edilen bulgular, adölesanlarda primer baş ağrısının gelişiminde uyku kalitesinin önemli bir risk faktörü, ferritin düzeyinin ise potansiyel koruyucu bir belirleyici olduğunu göstermektedir. Akıllı telefon kullanımının baş ağrısı üzerindeki etkisinin doğrudan olmaktan ziyade dolaylı ve çok boyutlu mekanizmalarla ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Bu sonuçlar, adölesanlarda baş ağrısına yönelik önleyici ve tedavi edici yaklaşımlarda uyku düzeninin iyileştirilmesi, beslenme ve mikronutrient durumunun değerlendirilmesi ile dijital alışkanlıkların düzenlenmesini içeren multidisipliner stratejilerin önemini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
Objective: The aim of this study was to comprehensively evaluate the relationship between chronotype characteristics, sleep quality, and smartphone use with primary headache in adolescents, and to identify the independent risk and protective factors involved in this association. Materials and Methods: This prospective, cross-sectional, observational study included 130 adolescents aged 12–18 years. Participants were divided into two groups according to the presence or absence of recurrent headache during the previous three months. Data were collected using a structured sociodemographic questionnaire, the Childhood Chronotype Questionnaire, the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), and the Smartphone Addiction Scale–Short Form. Primary headache diagnoses were established according to the International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3) criteria. In participants with headache, headache-related disability was assessed using the Pediatric Migraine Disability Assessment Scale (PedMIDAS).Biochemical parameters of the participants were also recorded. Results: Logistic regression analysis demonstrated that the overall model was statistically significant (p<0.001). Poor sleep quality was independently associated with headache, and each one-point increase in PSQI score was found to increase the risk of headache (OR=1.189; p=0.041). Ferritin level was identified as a protective factor against headache development (OR=0.972; p=0.001). Smartphone usage duration also showed a significant contribution to the model (p=0.036); however, contrary to expectations, smartphone use of ≥5 hours was inversely associated with headache (OR=0.071; p=0.012). This finding may be related to differences in the purpose of smartphone use, individual behavioral characteristics, or limitations in measurement methods. No statistically significant independent association was found between chronotype characteristics, sociodemographic variables, and headache (p>0.05). Conclusion: The findings suggest that poor sleep quality is an important risk factor, whereas ferritin level may be a potential protective factor in the development of primary headache among adolescents. The effect of smartphone use on headache appears to be indirect and mediated through multidimensional mechanisms rather than a direct relationship. These results emphasize the importance of multidisciplinary preventive and therapeutic strategies, including improvement of sleep habits, evaluation of nutritional and micronutrient status, and regulation of digital device use in adolescents with headache.
Benzer Tezler
- Adölesanlarda kronotipin ve yeme davranış bozukluklarının kardiyometabolik risk belirteçleri üzerine etkisi ve ailenin farkındalık durumunun belirlenmesi
The effects of chronotype and eating behavior disorders on cardiometabolic risk markers in adolescents and the determination of family awareness
MERYEM CEMİLE KOÇAK
Doktora
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜL KIZILTAN
- Yavaş bilişsel tempo ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğununkronotip ve uyku bozuklukları açısından karşılaştırılması
Sluggish cognitive tempo and attention deficit hyperactivity disordercomparison in terms of chronotype and sleep disorders
YADİGAR DÜĞÜNCÜ TERLEMEZ
Tıpta Uzmanlık
İngilizce
2023
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. NAGİHAN CEVHER BİNİCİ
- Adolesanlarda ı̇nternet oyun oynama bozukluğu ile kronotip ve uyku sorunları arasındaki ı̇lişki
The relationship between internet gaming disorder and chronotype and sleeping problems i̇n adolescents
MERVE BERKER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Psikiyatriİnönü ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUNUS EMRE DÖNMEZ
- Adölesanlarda kronotip, yeme tutumu ve akdeniz diyetine uyum arasındaki ilişki
The relationship between chronotype, eating attitudes, and adherence to the mediterranean diet in adolescents
HARUN BURAK BAĞDİGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikNuh Naci Yazgan ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GİZEM AYTEKİN ŞAHİN
- Adölesanlarda clock gen polimorfizmi ile kronotip ve kronobeslenme arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between clock gene polymorphism, chronotype and chrononutrition in adolescents
GİZEM ÖZATA UYAR
Doktora
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikGazi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİLAL YILDIRAN