Alevî-Bektâşî Menâkıbnâmelerinde Zaman, Mekân ve Eşya Sembolizmi Üzerine Bir Değerlendirme
An Evaluation on the Symbolism of Time, Location and Item in theAlevî–Bektashi Menâkıbnâme Texts
- Tez No: 706363
- Danışmanlar: PROF. DR. AYNUR KOÇAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2021
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Alevî–Bektâşî velâyetnâme eserleri, veli–zât olarak adlandırılan erenlerin hayatlarını, yaşadıkları mistik olayları, dini yayma çabalarını ve bu uğurda karşılaştıkları olayları yer yer düz bir anlatımla bazen şiirsel bazense efsanevi / masalsı bir şekilde ele alındığı yazılı eserlerdir. Çalışmamızda, Orta Asya üzerinden Yesevîlik'ten kaynağını alan Türk–İslâm erenlerinin en önde gelenlerinden olan“Hacı Bektâş–ı Veli”nin anlatıldığı ve Türkiye Diyanet Vakfı tarafından basılan Hamiye Duran'ın transkripsiyonlu Velâyetnâme metni esas alınmak suretiyle;“Sultân Şücâ'e'd-din”,“Abdâl Mûsâ”,“Koyun Baba”ve“Od'man Baba”velâyetnâmeleri ele alınmıştır. Bu beş eserin seçilmesinin nedeni, ilgili eserlere konu olan Horasan kökenli konar–göçer Türkmen velilerin, birbirine yakın yüzyıllarda yaşamış, Anadolu coğrafyasını yurt tutmuş ve orayı etkileyerek Anadolu İslâm'ını ortaya çıkarmış olmalarıdır. Neseblerini Alevî–Bektâşî nesline dayandıran bu velilerin; Kalenderî, Alevî–Bektâşî kültüne mensup, önemli alperen–gazilerden oldukları bilinmektedir. Anadolu İslâm'ının yaratılmasında öncü olan bu şahsiyetlere ait velâyetnâmeler, diğer Alevî–Bektâşî Velâyetnâmelerini de kapsamakta olup dönemin Anadolu'sunun dinî–sosyal, kültürel, tarihsel ve ekonomik panoramasını sunmaktadır. Çalışmamızın incelemesi; zaman, mekân ve eşya kavramları merkez alınarak ve sembol bilimden faydalanılarak gerçekleştirilmiştir. Zaman, mekân ve eşya (nesne) varoluşun temel kavramlarındandır. Modern astrofizikte de kâinat ve varlık“uzay–zaman düzlemi”açısından incelenebilmektedir; çalışmamızın bakış açısıyla da“mekân–zaman”kavramlarıyla ele alınabilmektedir. Eşya ise nesnedir ve nesne kavramı, uzay–zaman düzleminde mevcut olan maddelere tekabül etmektedir. Astrofizikteki bu kavramlar kendilerine dinî–mistik yazıtlarda da yer bulmaktadır. Bu sebeple denilebilir ki velâyetnâme eserlerini zaman, mekân ve eşya kavramları doğrultusunda incelemek; bir anlamda onları uzay–zaman ve madde bağlamında analiz etmek demektir. Fizikten farklı olarak bu analizler dinî, tarihî, sembolizm (simge bilimsel), halk bilimsel ve sosyo–psikolojik perspektifle yorumlanmıştır.
Özet (Çeviri)
The hagiographies (velâyetnâme) which are Alevî–Bektashi menâkıbnâme texts, are written works in which the lives of the saints called veli–zât, their mystical events they lived, their efforts to spread the religion and the events they encountered for this cause are handled; sometimes in a straight narrative, sometimes poetically or in a legendary / fairy–tale manner at various times. The origin of Hacı Bektâş–ı Veli is based on Central Asia and Hoca Ahmet Yesevî. In addition, he is regarded as one of the leading Turkish–Islamic sages. The text of hagiography, which describes the life of Hacı Bektâş–ı Veli is at the center of our study. This work is published by“Türkiye Diyanet Vakfı”. The text“Hamiye Duran's transcribed hagiography”was taken as basis. Based on this, the sages“Sultan Şücâ'e'd-din”,“Abdâl Mûsâ”,“Koyun Baba”and“Od'man Baba”were also examined. The reason for choosing these five works is that Khorasan origin nomadic-nomadic Turkmen saints (veli / wali), who are the subject of the related works, lived in close proximity to each other in centuries, settled the Anatolian geography as their homeland and revealed Anatolian Islam by influencing it. These walis, who based their lineage on the Alevi-Bektashi generation; It is known that they were important alperen-gazis who belonged to the Kalenderi, Alevi-Bektashi cult. The hagiographies of these personalities, who were pioneers in the creation of Anatolian Islam, also include other Alevi-Bektashi hagiographies and present the religious-social, cultural, historical and economic panorama of Anatolia of the period. This study has been carried out by taking the concepts of time, location and item into the center of study and using symbol science. Time, location and item (object) are among the basic concepts of existence. In modern astrophysics, the universe and anything inside can be examined through“space–time plane”in other words“location–time”in our study. The“item”term can be called as“object”, and the concept of object concerns“matter”in the space–time plane. These concepts in astrophysics also find their place in religious–mystical inscriptions through these texts of our study. For this reason, it can be said that to examine the hagiography works in line with the concepts of time, location and item; in a sense, to analyze them in the context of space–time and matter. Differing from physics, these analyzes have been interpreted from a religious, historical, symbolic, folk scientific and socio–psychological perspective.
Benzer Tezler
- Alevî- Bektaşî Menâkıbnâmelerinde sembolik ve mitolojik unsurlar
Symbolic and mythological elements in 'Alawî-Bektashī Manākibnāmes
SÜMEYYE YURDUSEVEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinKırıkkale ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLDANE GÜNDÜZÖZ
- Alevi-Bektaşi menâkıbnamelerine göre Alevilik
Alevism according to Alevi-Bektashi menaqipnames
MUHARREM ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN AYDINLI
- Alevi-Bektaşi menakıpnamelerinde şekil değiştirme
Transformation in Alevi-Bektaşi menakipnames
GÜL AYNUR ÇOTULAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEYFULLAH YILDIRIM
- Dervishes in early Ottoman society and politics: A study of velayetnames as a source for history
Erken dönem Osmanlı toplum ve siyasetinde dervişler: Velayetnamelerin tarih kaynağı olarak kullanımı üzerine bir çalışma
RIZA YILDIRIM
Yüksek Lisans
İngilizce
2001
Tarihİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. OKTAY ÖZEL
- Alevi-Bektaşi törenleri ve semahlar
Alouite-Bektashi ceremonies and semahs
ARMAĞAN ESMEN ELÇİ
Doktora
Türkçe
1998
Halk Bilimi (Folklor)Gazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN GÜZEL